Οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν όχι μόνο δεν δείχνουν σημάδια εκτόνωσης, αλλά εξαπλώνονται σε ολόκληρη τη χώρα, με τους διαδηλωτές να φωνάζουν ανοιχτά συνθήματα κατά του θεοκρατικού καθεστώτος, καθώς η κοινωνική οργή εντείνεται λόγω της οικονομικής κατάρρευσης και της σκληρής καταστολής από τις δυνάμεις ασφαλείας.
Από τη Ιλάμ, περιοχή με κουρδική πλειοψηφία στα δυτικά, έως την Τεχεράνη και τη Μασάντ, κοντά στα σύνορα με το Αφγανιστάν, άνθρωποι σε περισσότερες από 100 πόλεις έχουν βγει στους δρόμους από τότε που ξέσπασαν οι κινητοποιήσεις πριν από σχεδόν δύο εβδομάδες. Οι διαμαρτυρίες, που αρχικά ξεκίνησαν ως οικονομικά αιτήματα, έχουν πλέον λάβει ξεκάθαρα πολιτικό χαρακτήρα, θέτοντας ευθέως στο στόχαστρο την ίδια την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Χαμενεΐ: Κατηγορίες κατά Τραμπ και διαδηλωτών
Στην πρώτη του δημόσια ομιλία μετά το ξέσπασμα των ταραχών, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κατηγόρησε τους διαδηλωτές ότι λειτουργούν ως όργανα ξένων δυνάμεων και συγκεκριμένα του προέδρου των Ηνωμένες Πολιτείες, Ντόναλντ Τραμπ.
«Καταστρέφουν τους δικούς τους δρόμους για να ευχαριστήσουν τον πρόεδρο μιας άλλης χώρας», δήλωσε, καλώντας τον Τραμπ να «ασχοληθεί με τα προβλήματα της δικής του χώρας». Παράλληλα, απέρριψε κάθε νομιμοποίηση των κινητοποιήσεων, παρουσιάζοντάς τες ως εχθρική ενέργεια κατά του κράτους.
Ακόμη σκληρότερος ήταν ο επικεφαλής της ιρανικής Δικαιοσύνης, Γκολαμχοσεΐν Μοχσένι-Ετζέι, ο οποίος προειδοποίησε ότι η τιμωρία των διαδηλωτών «θα είναι αποφασιστική, μέγιστη και χωρίς καμία νομική επιείκεια».
Μπλακάουτ επικοινωνιών και διεθνείς αντιδράσεις
Οι αρχές έχουν προχωρήσει σε εκτεταμένες διακοπές του διαδικτύου και των τηλεφωνικών επικοινωνιών στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις, επιχειρώντας να περιορίσουν τη ροή πληροφοριών. Παρά τα μπλακάουτ, βίντεο και εικόνες από τις διαδηλώσεις συνεχίζουν να διαρρέουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκή Ένωση για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, δήλωσε ότι «το κλείσιμο του διαδικτύου, σε συνδυασμό με τη βίαιη καταστολή, εκθέτει ένα καθεστώς που φοβάται τον ίδιο του τον λαό».
Ο Alp Toker, επικεφαλής της οργάνωσης NetBlocks, δήλωσε στο CNN ότι τα εθνικής κλίμακας μπλακάουτ «συνήθως εφαρμόζονται όταν το κράτος προετοιμάζεται για χρήση θανατηφόρας βίας ή θέλει να περιορίσει τον διεθνή έλεγχο».
Θύματα, συλλήψεις και αντικρουόμενοι απολογισμοί
Η ΜΚΟ Iran Human Rights NGO (IHRNGO), με έδρα τη Νορβηγία, ανέφερε ότι τουλάχιστον 45 διαδηλωτές, ανάμεσά τους οκτώ παιδιά, έχουν σκοτωθεί από την έναρξη των διαδηλώσεων. Εκατοντάδες έχουν τραυματιστεί και περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι έχουν συλληφθεί.
Αντίθετα, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης μιλούν για «διάσπαρτες» και «βίαιες» διαμαρτυρίες, αποδίδοντας τις συγκρούσεις σε ομάδες διαδηλωτών. Η δημόσια τηλεόραση μετέδωσε πλάνα από καμένα οχήματα, φλεγόμενα λεωφορεία και ζημιές σε σταθμούς του μετρό στην Τεχεράνη, χωρίς ωστόσο να δώσει συνολικό απολογισμό θυμάτων.
Παχλαβί, Τραμπ και διεθνοποίηση της κρίσης
Μέρος των διαδηλωτών φαίνεται να ανταποκρίνεται στο κάλεσμα του εξόριστου Ρεζά Παχλαβί, γιου του τελευταίου Σάχη, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί. Σε βίντεο που επαληθεύτηκαν από το CNN ακούγονται συνθήματα όπως «αυτή είναι η τελευταία μάχη, ο Παχλαβί θα επιστρέψει».
Ο ίδιος ο Παχλαβί, με αναρτήσεις του στο X, κάλεσε τους Ιρανούς να «βγουν στους δρόμους ενωμένοι» και να απαιτήσουν αλλαγή, γράφοντας χαρακτηριστικά «Ξύπνα Ιράν».
Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε απειλές στρατιωτικής απάντησης, δηλώνοντας ότι εάν οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας σκοτώσουν διαδηλωτές, «οι ΗΠΑ θα απαντήσουν πολύ σκληρά».
Η οικονομία ως πυροκροτητής
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης και τα πανεπιστήμια, μετά την απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας να τερματίσει πρόγραμμα πρόσβασης σε φθηνότερα δολάρια, οδηγώντας σε απότομη αύξηση τιμών βασικών αγαθών όπως το μαγειρικό λάδι και το κοτόπουλο. Η κατάρρευση του νομίσματος και ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός έχουν καταστήσει ακόμη και βασικά τρόφιμα και φάρμακα απρόσιτα για μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Παρά τις εξαγγελίες μικρών χρηματικών επιδομάτων, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν παραδέχθηκε ότι τα μέτρα δεν αρκούν για την αντιμετώπιση της κρίσης.
«Κάτι διαφορετικό αυτή τη φορά»
Αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται για τη σοβαρότερη πρόκληση για το καθεστώς από τις ταραχές του 2022, μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί. Η συμμετοχή εμπόρων και καταστηματαρχών, ομάδας που ιστορικά στήριξε την Ισλαμική Δημοκρατία, θεωρείται ιδιαίτερα ανησυχητική για την ηγεσία.
Όπως δήλωσε στο CNN ο Arang Keshavarzian, «το μόνο εργαλείο που έχει απομείνει στο καθεστώς είναι ο εξαναγκασμός και η βία», προσθέτοντας ότι μεγάλα τμήματα της κοινωνίας έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητα της ηγεσίας να ακούσει και να απαντήσει στα αιτήματα των πολιτών.