Η Πολωνία και η Ουκρανία, που από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022 θεωρούνταν οι πιο στενοί και αδιαίρετοι σύμμαχοι στην Ευρώπη, βιώνουν σήμερα τη βαθύτερη διπλωματική τους κρίση. Αφορμή στάθηκε η απόφαση του Πολωνού προέδρου, Κάρολ Ναβρότσκι, να ανακαλέσει το «Τάγμα του Λευκού Αετού», το ανώτατο κρατικό παράσημο της χώρας, το οποίο είχε απονεμηθεί στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι το 2023 από τον προκάτοχό του, Αντρέι Ντούντα.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του Κιέβου, με τον Ζελένσκι να επιστρέφει επιδεικτικά το παράσημο μέσω ιδιωτικής εταιρείας ταχυμεταφορών και να ακυρώνει τη συμμετοχή του στη διεθνή Διάσκεψη για την Ανοικοδόμηση της Ουκρανίας στο Γκντανσκ. Σε τηλεοπτική του συνέντευξη, ο Ουκρανός πρόεδρος κατηγόρησε τον Ναβρότσκι για μικροπολιτικά παιχνίδια ενόψει εκλογών, παρομοιάζοντας τη στάση του με εκείνη του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία.
Το αγκάθι του Ππαρελθόντος: Ποιος ήταν ο UPA
Η ρίζα της δικαστικής και ιστορικής αυτής διαμάχης βρίσκεται στην απόφαση του Κιέβου να ονομάσει μια στρατιωτική του μονάδα «Ήρωες του UPA», τιμώντας τον Ουκρανικό Στρατό που αντιστεκόταν στο σοβιετικό καθεστώς μέχρι τη δεκαετία του 1950. Αν και για τους Ουκρανούς ο UPA αποτελεί σύμβολο πατριωτισμού, παρά το γεγονός της συνεργασίας τους με τους Ναζί, για την Πολωνία θεωρείται υπεύθυνος για τη γενοκτονία του πολωνόφωνου πληθυσμού στη Βολυνία το 1943, όπου δολοφονήθηκαν περίπου 100.000 πολίτες.
Η απόφαση του Ναβρότσκι πάγωσε μια μακρά και προσεκτική διαδικασία ιστορικής συμφιλίωσης, καθώς μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, στις αρχές Ιουνίου του 2026, η Ουκρανία είχε επιτρέψει τις πρώτες εκταφές στους μαζικούς τάφους της Βολυνίας. Ο Πολωνός πρόεδρος προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, απειλώντας ευθέως το Κίεβο με βέτο στην ένταξή του στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ομόφωνη αντίδραση στο Κίεβο και Εσωτερικό Πολιτικό Δίλημμα στη Βαρσοβία
Η αντίδραση της Ουκρανίας ήταν καθολική. Τρεις πρώην πρόεδροι της χώρας (Κούτσμα, Γιουσένκο, Ποροσένκο), καθώς και ο υπουργός Εξωτερικών, Αντρίι Σιμπίχα, επέστρεψαν επίσης τα πολωνικά τους παράσημα, κατηγορώντας τον Ναβρότσκι ότι «εισπράττει χειροκροτήματα από τη Μόσχα».
Την ίδια στιγμή, η κρίση μεταφέρεται στο εσωτερικό της Πολωνίας, φέρνοντας σε δεινή θέση τον φιλοευρωπαίο πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ. Ο Τουσκ καλείται να συνυπογράψει την ανάκληση του παρασήμου.
Αν υπογράψει, πλήττει ανεπανόρθωτα τις σχέσεις με μια χώρα από την άμυνα της οποίας εξαρτάται άμεσα και η ασφάλεια της Πολωνίας.
Αν αρνηθεί, η εγχώρια δεξιά και ακροδεξιά αντιπολίτευση θα τον κατηγορήσει για εθνική προδοσία.
Προσπαθώντας να ισορροπήσει, ο Τουσκ χαρακτήρισε μεν την απόδοση του τίτλου του UPA ως προσβολή για τις πολωνικές ευαισθησίες, αλλά επέκρινε τη σκληρή στάση του προέδρου, προειδοποιώντας ότι από αυτή την κλιμάκωση «μόνο ο Πούτιν βγαίνει κερδισμένος».
Στον αντίποδα, εξέχοντες Πολωνοί διανοούμενοι και ακτιβιστές εξέφρασαν τη συμπαράστασή τους στον Ζελένσκι, απονέμοντάς του ένα εναλλακτικό, «Πολιτικό Τάγμα του Μέλλοντος», προκειμένου να δείξουν ότι η πολωνική κοινωνία δεν στρέφεται κατά των Ουκρανών.