Κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντίμιρ Πούτιν, θα έχει την Πέμπτη ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, στο περιθώριο της τριμερούς συνόδου κορυφής με τον Κινέζο ηγέτη, Σι Τζινπίνγκ, στη Σενζέν, όπως ανακοίνωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, καθώς ο Τραμπ επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, επιδιώκοντας μια ουσιαστική διπλωματική εξέλιξη.
Την ίδια ημέρα, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ θα έχουν επαφές στο Βερολίνο με Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους. Στο επίκεντρο των συζητήσεων θα βρεθούν οι εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο, καθώς και η διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ευρωπαϊκής ασφάλειας στις σχέσεις με τη Ρωσία.
Οι επαφές αποσκοπούν στον συντονισμό των θέσεων των εμπλεκόμενων πλευρών ενόψει του επόμενου γύρου συνομιλιών με τη Μόσχα, ο οποίος αναμένεται να πραγματοποιηθεί την επόμενη εβδομάδα στο Άμπου Ντάμπι.
Η κατ’ ιδίαν συνάντηση Τραμπ – Πούτιν δεν περιλαμβανόταν αρχικά στο επίσημο πρόγραμμα του Αμερικανού προέδρου, αλλά προστέθηκε στο πλαίσιο της παρουσίας των τριών ηγετών στην Κίνα. Παρότι η Ουκρανία δεν αποτελούσε αντικείμενο της τριμερούς συνόδου, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουάσιγκτον εμφανίζονται ιδιαίτερα ανήσυχοι για το ενδεχόμενο ο Τραμπ να προχωρήσει σε απρόβλεπτες δηλώσεις ή κινήσεις που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική θέση της Ρωσίας.
«Γνωρίζουμε ότι κάθε φορά που ο πρόεδρος Τραμπ συνομιλεί ή συναντάται με τον Πούτιν, αυτό αποτελεί κακά νέα για την Ουκρανία και την Ευρώπη. Είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο Axios.
Το ουκρανικό εκτός της τριμερούς ατζέντας
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ξεκαθαρίσει ότι το ζήτημα της Ουκρανίας αποτελεί ξεχωριστή διαπραγματευτική διαδικασία, στην οποία δεν συμμετέχει η Κίνα. Για τον λόγο αυτό, εκτιμούν ότι δεν θα ήταν σκόπιμο να τεθεί στο τραπέζι των συνομιλιών μεταξύ Τραμπ, Πούτιν και Σι.
Ανάλογη επιφυλακτικότητα έχει εκφράσει και το Πεκίνο, το οποίο δεν επιθυμεί να συζητήσει για τον πόλεμο χωρίς την παρουσία Ευρωπαίων εκπροσώπων.
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς την επίτευξη κάποιας συγκεκριμένης συμφωνίας για την Ουκρανία, η ίδια η εικόνα των τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι ενδέχεται να ενισχύσει τις ανησυχίες του Κιέβου. Όπως εκτιμά ο Άλι Γουάιν, ανώτερος σύμβουλος για τις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας, δημιουργείται η εντύπωση ότι η Ουάσιγκτον διαπραγματεύεται όλο και περισσότερο απευθείας με τη Μόσχα, ενδεχομένως παραμερίζοντας τα συμφέροντα της Ουκρανίας.
Από την πλευρά της, η κινεζική ηγεσία χαρακτηρίζει την τριμερή συνάντηση ιστορικής σημασίας, επιχειρώντας ωστόσο να συγκρατήσει τις προσδοκίες για άμεσα και συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Ο Ντα Γουέι, διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής του Πανεπιστημίου Τσινγκχουά στο Πεκίνο, δεν αναμένει σημαντικές αποφάσεις από τη συνάντηση, θεωρεί όμως ότι μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για την ενίσχυση της διεθνούς σταθερότητας.
Όπως σημείωσε, ανεξάρτητα από τις πολιτικές διαφωνίες, οι τρεις χώρες και οι ηγέτες τους διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης.
Τρεις ηγέτες, πυρηνικά όπλα και δύο πόλεμοι – Η Ευρώπη φοβάται τα αποτελέσματα
Το περιεχόμενο των συνομιλιών μεταξύ Τραμπ, Πούτιν και Σι παραμένει ασαφές. Η συνάντηση, ωστόσο, πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι τρεις χώρες διαθέτουν τεράστια στρατιωτική και οικονομική ισχύ, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη δύο μεγάλες πολεμικές συγκρούσεις.
Μια τέτοια συνάντηση θα απαιτούσε υπό φυσιολογικές συνθήκες μήνες προετοιμασίας, διπλωματικών επαφών και συμφωνίας ως προς τους στόχους της. Στην περίπτωση της Σενζέν, όμως, η απρόβλεπτη στάση του Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να αποδειχθεί σημαντικότερη από την επίσημη ατζέντα.
Αρχικά, η πυρηνική μη διάδοση είχε παρουσιαστεί ως ένα από τα βασικά θέματα προς συζήτηση, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται προοπτική ουσιαστικής προόδου. Αντίστοιχα, η κινεζική πλευρά έχει αναφερθεί στην ανάγκη διασφάλισης της παγκόσμιας ειρήνης.
Στη συνέχεια, ο Αμερικανός πρόεδρος διεύρυνε απρόβλεπτα τη θεματολογία, αναφερόμενος στο Ιράν, την Ουκρανία και την υπόθεση της Nvidia, ενώ άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο συνάντησης με τον Βορειοκορεάτη ηγέτη, Κιμ Γιονγκ Ουν.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στην Ευρώπη το ενδεχόμενο ο Τραμπ να προβεί σε δηλώσεις που θα επηρεάσουν τις ισορροπίες γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Τη Δευτέρα, μάλιστα, αναφέρθηκε στη σύγκρουση χαρακτηρίζοντάς την «αγαπημένο του θέμα», ενώ υποστήριξε ότι τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία χάνουν περίπου 25.000 στρατιώτες τον μήνα.
Η στάση του Αμερικανού προέδρου ενισχύει την αβεβαιότητα στους Ευρωπαίους συμμάχους του Κιέβου, οι οποίοι φοβούνται ότι η επιθυμία του να εξασφαλίσει μια διπλωματική επιτυχία μπορεί να οδηγήσει σε παραχωρήσεις προς τη Μόσχα.
Το διπλωματικό δώρο στον Πούτιν και η ανησυχία της Ευρώπης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους δεν αφορά απαραίτητα κάποια επίσημη συμφωνία που μπορεί να προκύψει από τη συνάντηση, αλλά τις συνεννοήσεις που ενδέχεται να πραγματοποιηθούν πίσω από κλειστές πόρτες.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ο Τραμπ επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τον τελευταίο συνομιλητή του, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα κρίσιμο το περιεχόμενο των κατ’ ιδίαν επαφών του με τον Ρώσο πρόεδρο.
«Ο Τραμπ ακούει τον τελευταίο άνθρωπο με τον οποίο μιλάει. Αυτό θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τι θα πει», ανέφερε Ευρωπαίος αξιωματούχος στο CNN.
Άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης εξέφρασε την εκτίμηση ότι είναι δύσκολο να προκύψει κάτι θετικό για την ευρωπαϊκή ασφάλεια από τη συγκεκριμένη συνάντηση, ενώ ανώτερος αξιωματούχος χαρακτήρισε ιδιαίτερα αρνητική για την Ευρώπη την εικόνα των τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι.
Για τη Μόσχα, πάντως, η συνάντηση αποτελεί ήδη σημαντική διπλωματική επιτυχία. Ο Πούτιν αποκτά τη δυνατότητα να εμφανιστεί ξανά ως ισότιμος συνομιλητής των ισχυρότερων ηγετών του κόσμου, ενισχύοντας τη διεθνή εικόνα της Ρωσίας, χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια ουσιαστική παραχώρηση από την πλευρά του.
Η ανησυχία των Ευρωπαίων είναι ότι ο Τραμπ μπορεί να υιοθετήσει τη ρωσική εκδοχή των εξελίξεων στο ουκρανικό μέτωπο και στη συνέχεια να αισθανθεί πολιτικά δεσμευμένος από μια συνεννόηση που θα έχει επιτευχθεί με τον Πούτιν και τον Σι.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξακολουθούν να διατηρούν την ελπίδα ότι η Κίνα θα μπορούσε να αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή με πιο ισορροπημένη στάση. Επικαλούνται την επιρροή που φέρεται να ασκεί ο Σι στον Ρώσο πρόεδρο, την αποφυγή μιας πλήρους στρατιωτικής υποστήριξης της Μόσχας από το Πεκίνο, αλλά και την επιδίωξη της Κίνας να εμφανιστεί ως υπεύθυνη παγκόσμια δύναμη.
Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση παραβλέπει τη στρατηγική σημασία που έχει για το Πεκίνο η αποφυγή μιας ρωσικής ήττας. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους της Κίνας.
Επιπλέον, η αμερικανική πίεση προς το Ιράν και τη Βενεζουέλα, δύο χώρες με στενές σχέσεις με το Πεκίνο, ενδέχεται να ενισχύει την επιθυμία της κινεζικής ηγεσίας να αποτραπεί μια στρατηγική επικράτηση της Δύσης στην Ουκρανία.
Γουίτκοφ και Κούσνερ στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων
Σημαντικό ρόλο στην αμερικανική διπλωματική προσπάθεια διαδραματίζουν ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Τραμπ, και ο Στιβ Γουίτκοφ, στενός συνεργάτης του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η περιορισμένη εμπειρία τους στη διπλωματία και οι μέχρι τώρα χειρισμοί τους έχουν προκαλέσει ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της διαπραγματευτικής στρατηγικής της Ουάσιγκτον.
Η αμερικανική πολιτική έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στην Ευρώπη. Αρχικά, ο Τραμπ προχώρησε σε συμφωνία για την αγορά ρωσικού ντίζελ, εξέλιξη που συνιστά σημαντική χαλάρωση του προηγούμενου καθεστώτος κυρώσεων και δημιουργεί πρόσθετες οικονομικές δυνατότητες για τη Μόσχα.
Ακολούθησαν οι αμφιλεγόμενες διακοπές στην ανταλλαγή πληροφοριών και στις υπηρεσίες Starshield, οι οποίες έχουν κρίσιμη σημασία για την ουκρανική άμυνα απέναντι στις ρωσικές πυραυλικές και μη επανδρωμένες επιθέσεις.
Παράλληλα, κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τον Πούτιν στο Κρεμλίνο, ο Γουίτκοφ χαρακτήρισε τον Ρώσο πρόεδρο «ανθρωπιστή», μετά την απελευθέρωση του Αμερικανού Στίβεν Χάμπαρντ, συνταξιούχου εκπαιδευτικού και βετεράνου του αμερικανικού στρατού.
Από την πλευρά του, ο Κούσνερ φέρεται να επαναπροσδιόρισε την ειρηνευτική διαδικασία, μετά από επαφές με τον Ρώσο απεσταλμένο, ως προσπάθεια δημιουργίας μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Μια τέτοια προσέγγιση προσεγγίζει τη θέση του Κρεμλίνου, σύμφωνα με την οποία η διεύρυνση και η δραστηριότητα του ΝΑΤΟ αποτελούν την πραγματική αιτία της σύγκρουσης.
Η συγκεκριμένη ρωσική επιχειρηματολογία παραγνωρίζει το γεγονός ότι η Μόσχα έχει προχωρήσει σε στρατιωτικές επεμβάσεις σε γειτονικές χώρες, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τη Γεωργία το 2008 και την Ουκρανία το 2014 και το 2022.
Ακολούθησε νέα επίσκεψη του Κούσνερ στη Μόσχα, με στόχο να εξασφαλίσει τη συναίνεση του Πούτιν για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων στις τριμερείς ειρηνευτικές συνομιλίες. Παρότι επέστρεψε υποστηρίζοντας ότι υπήρξε συμφωνία, το Κρεμλίνο διέψευσε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό.
Ιδιαίτερα σοβαρές είναι και οι αναφορές του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σύμφωνα με τις οποίες ο Κούσνερ φέρεται να άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παροχής στην Ουκρανία εγγυήσεων ασφαλείας αντίστοιχων με εκείνες του ΝΑΤΟ, υπό την προϋπόθεση ότι το Κίεβο θα παραχωρούσε το υπόλοιπο τμήμα του Ντονμπάς.
Γιατί η συνάντηση δεν είναι μια νέα Γιάλτα
Η σύνοδος της Σενζέν έχει προκαλέσει συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945, όταν οι ηγέτες των νικητριών δυνάμεων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τη μεταπολεμική διεθνή τάξη.
Ωστόσο, οι σημερινοί πρωταγωνιστές βρίσκονται σε εντελώς διαφορετική θέση. Ο Τραμπ και ο Πούτιν ηγούνται χωρών που αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις, ενώ ο Σι Τζινπίνγκ βρίσκεται στο τιμόνι μιας Κίνας που έχει αναδειχθεί σε κορυφαία τεχνολογική και οικονομική δύναμη. Παράλληλα, το Πεκίνο εξακολουθεί να αποφεύγει μια στρατιωτική σύγκρουση για την Ταϊβάν, παρά τις αυξανόμενες εντάσεις.
Επομένως, η συνάντηση δεν προμηνύει κατ' ανάγκη μια νέα συμφωνία διαμοιρασμού του κόσμου μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Οι επιπτώσεις της, ωστόσο, μπορεί να αποδειχθούν σημαντικές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία.
Το βασικό διακύβευμα δεν είναι μόνο όσα θα δηλωθούν δημόσια μετά τη σύνοδο, αλλά κυρίως το κλίμα που θα διαμορφωθεί στις ιδιωτικές συνομιλίες. Εάν ο Πούτιν δεν αντιμετωπίσει ουσιαστική πίεση από τους δύο ισχυρότερους συνομιλητές του, ενδέχεται να εξέλθει από τη συνάντηση με ενισχυμένη αυτοπεποίθηση και μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων.
Την ίδια στιγμή, η απουσία άμεσης πίεσης προς τη Μόσχα για κατάπαυση του πυρός θα μπορούσε να μεταφέρει το βάρος των διαπραγματεύσεων στις παραχωρήσεις που θα κληθούν να κάνουν η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα έδινε στη Ρωσία πολύτιμο χρόνο για να συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της και να επιδιώξει νέα εδαφικά κέρδη στο Ντονμπάς, ενώ η ειρηνευτική διαδικασία θα ξεκινούσε ουσιαστικά από την αρχή, με τους όρους της Μόσχας να αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα.