Η Ευρώπη προσπαθεί να μην μείνει στο περιθώριο των επόμενων γεωπολιτικών κινήσεων για την Ουκρανία, την ώρα που οι ισχυρότεροι παίκτες χαράσσουν το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.
Η συνεδρίαση της «Συμμαχίας των Προθύμων» στο Βερολίνο, με περίπου 20 ηγέτες και εκπροσώπους ευρωπαϊκών θεσμών, γίνεται εν μέσω έντονης διπλωματικής κινητικότητας, με τους απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, να αναμένονται στη γερμανική πρωτεύουσα για συνομιλίες με Ουκρανούς αξιωματούχους και Ευρωπαίους διαπραγματευτές.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, στο επίκεντρο των επαφών θα βρεθούν οι εγγυήσεις ασφαλείας για τη μεταπολεμική Ουκρανία, η οικονομική ανοικοδόμηση της χώρας και η προετοιμασία του επόμενου γύρου πολυμερών διαπραγματεύσεων.
Οι συναντήσεις στο Βερολίνο ακολουθούν τις συνομιλίες της περασμένης εβδομάδας στο Άμπου Ντάμπι μεταξύ εκπροσώπων Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ, για πρώτη φορά έπειτα από εννέα μήνες. Στη συνέχεια, Γουίτκοφ και Κούσνερ συναντήθηκαν στη Μόσχα με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και ανακοίνωσαν ότι στον επόμενο γύρο θα συμμετάσχουν και Ευρωπαίοι εκπρόσωποι.
Το παρασκήνιο της συνόδου στην Κίνα
Οι επαφές στο Βερολίνο συμπίπτουν με την επίσκεψη του Τραμπ στην Κίνα, όπου πραγματοποιείται τριμερής σύνοδος κορυφής με τη συμμετοχή του Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ, στο περιθώριο της Συνόδου APEC στη Σενζέν. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε τη Δευτέρα ότι αναμένει να τεθεί το ουκρανικό ζήτημα στην ατζέντα.
«Οι συναντήσεις στο Βερολίνο και οι επαφές του προέδρου Τραμπ στην Κίνα αποτελούν μέρος μιας συντονισμένης διπλωματικής προσπάθειας», υπογράμμισε ο Αμερικανός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι στόχος της Ουάσινγκτον είναι ένα πλαίσιο συμφωνίας που θα συνδυάζει τον τερματισμό των εχθροπραξιών με εγγυήσεις ασφαλείας και σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης.
Παρ' όλα αυτά, η συγκυρία αναδεικνύει τη δυσκολία της Ευρώπης να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο. Η σύσκεψη του Βερολίνου μοιάζει περισσότερο με προσπάθεια κάλυψης χαμένου εδάφους παρά με πρωτοβουλία που καθορίζει τις εξελίξεις.
Το Ντονμπάς, το βασικό εμπόδιο
Παρά την πρόοδο που επικαλέστηκε τη Δευτέρα ο Κούσνερ σε ανάρτησή του, οι διαφωνίες Μόσχας και Κιέβου παραμένουν σημαντικές. Κεντρικό σημείο τριβής είναι το εδαφικό: η Ρωσία διεκδικεί τον έλεγχο του Ντονμπάς ως μέρος μιας συμφωνίας, ενώ η Ουκρανία εμφανίζεται ιδιαίτερα απρόθυμη να δεχθεί εδαφικές παραχωρήσεις. Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, η αμερικανική αντιπροσωπεία βρίσκεται σε καθημερινή επικοινωνία με Ουκρανούς και Ευρωπαίους εταίρους για την προώθηση προτάσεων βιώσιμης ειρήνης.
Ποιος θα μιλήσει εξ ονόματος της Ευρώπης
Στο Βερολίνο αναμένονται ηγέτες από τη Γερμανία, τη Γαλλία, τη Βρετανία, την Πολωνία και την Ιταλία, καθώς και εκπρόσωποι της ΕΕ. Θα συμμετάσχει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ενώ η παρουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν είχε επιβεβαιωθεί.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα ποιος θα μπορούσε να εκπροσωπήσει τις ευρωπαϊκές χώρες σε μια ενδεχόμενη διαπραγματευτική διαδικασία. Ο Κούσνερ περιέγραψε το πρόβλημα με χαρακτηριστικό τρόπο: η Ευρώπη δεν έχει ενιαία φωνή, και θα ήταν μεγαλύτερο επίτευγμα να συμφωνήσει σε έναν κοινό εκπρόσωπο παρά να πείσει τη Ρωσία να την εντάξει στις συνομιλίες. Παρά τις εξαγγελίες για ενότητα, οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών δυσκολεύουν τη χάραξη κοινής γραμμής.
Οι δηλώσεις Μερτς και οι διαψεύσεις
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει πει ότι η Γερμανία έχει θέση στο τραπέζι των συζητήσεων, πυροδοτώντας σενάρια για διαπραγματευτικό ρόλο του Βερολίνου.
Ο εκπρόσωπός του, Σεμπάστιαν Χίλε, επιχείρησε να περιορίσει τη φημολογία, διευκρινίζοντας ότι δεν γίνονται συζητήσεις για συγκεκριμένα πρόσωπα και τονίζοντας ότι η δύναμη της Ευρώπης βρίσκεται στην ενότητά της. Το γεγονός ότι εξακολουθεί να αναζητείται κοινά αποδεκτός εκπρόσωπος δείχνει πόσο δύσκολο είναι να μετατραπούν οι διακηρύξεις σε ουσιαστική διπλωματική ισχύ.
Εγγυήσεις ασφαλείας και χάσμα με τη Μόσχα
Η «Συμμαχία των Προθύμων» δηλώνει έτοιμη να συμβάλει στην ασφάλεια της Ουκρανίας σε περίπτωση ειρηνευτικής συμφωνίας, όμως η πρακτική εφαρμογή παραμένει ασαφής, ενώ η Ρωσία έχει απορρίψει την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων σε ουκρανικό έδαφος, περιορίζοντας σημαντικά τα περιθώρια.
Ο αναλυτής Στέφαν Μάιστερ της Γερμανικής Εταιρείας Εξωτερικής Πολιτικής (DGAP) επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν έχουν καταθέσει συγκεκριμένη και ολοκληρωμένη πρόταση.
Μένουν αναπάντητα ερωτήματα για το είδος των δυνάμεων που θα αναπτυχθούν, τον τρόπο επιτήρησης μιας εκεχειρίας και τους συμβιβασμούς που θα χρειαστούν. Κατά τον ίδιο, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή εκπροσώπηση επηρεάζεται και από εσωτερικές σκοπιμότητες, με τις επερχόμενες εκλογές σε Γαλλία και Πολωνία, μεταξύ άλλων, να δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στους ηγέτες.
Η σύσκεψη του Βερολίνου φιλοδοξεί να εκπέμψει μήνυμα ενότητας και ετοιμότητας. Οι διαφωνίες, η έλλειψη συγκεκριμένων προτάσεων και η αδυναμία συμφωνίας για κοινό εκπρόσωπο αποκαλύπτουν ωστόσο τα όρια της ευρωπαϊκής επιρροής: οι «Πρόθυμοι» διεκδικούν θέση στο τραπέζι των μεγάλων αποφάσεων, αλλά οι εξελίξεις δείχνουν ότι εξακολουθούν να τρέχουν πίσω τους.