Για πιθανές απόπειρες τρομοκρατικών επιθέσεων στη Νορβηγία μέσα στους επόμενους 12 μήνες προειδοποιεί η Υπηρεσία Ασφαλείας της Αστυνομίας (PST), καταγράφοντας αυξημένη δραστηριότητα ισλαμιστικών και ακροδεξιών εξτρεμιστικών δικτύων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εξάπλωση του λεγόμενου «μηδενιστικού εξτρεμισμού», μιας μορφής βίαιης ριζοσπαστικοποίησης που αναπτύσσεται κυρίως σε διαδικτυακές κοινότητες και προσελκύει ακόμη και ανηλίκους. Παρά τις προειδοποιήσεις, το επίσημο επίπεδο τρομοκρατικής απειλής στη χώρα παραμένει στο 3 από τα 5.
Στη νέα εκτίμηση απειλών που δημοσιοποίησε την Τετάρτη (18/11), η νορβηγική υπηρεσία ασφαλείας επισημαίνει ότι οι εξελίξεις στον χώρο του βίαιου εξτρεμισμού δημιουργούν πρόσθετες προκλήσεις για την πρόληψη τρομοκρατικών ενεργειών.
Η PST θεωρεί πιθανό άτομα που συνδέονται με ακραία ισλαμιστικά και ακροδεξιά περιβάλλοντα να επιχειρήσουν επιθέσεις στη Νορβηγία κατά το επόμενο έτος, ενώ για πρώτη φορά εντάσσει στην αξιολόγησή της ως διακριτή κατηγορία τον «μηδενιστικό εξτρεμισμό».
Τι είναι ο «μηδενιστικός εξτρεμισμός»
Με τον όρο «μηδενιστικός εξτρεμισμός» (nihilistic extremism), η PST περιγράφει ένα συγκεκριμένο τμήμα βίαιων διαδικτυακών κοινοτήτων, τα μέλη των οποίων δεν κινητοποιούνται απαραίτητα από κάποια παραδοσιακή πολιτική ή θρησκευτική ιδεολογία.
Αντίθετα, σύμφωνα με την υπηρεσία, ορισμένοι συμμετέχοντες επιδιώκουν την πρόκληση χάους, εκτεταμένης καταστροφής και μαζικών απωλειών, αντιμετωπίζοντας την ακραία βία ως αυτοσκοπό.
Σε αυτά τα δίκτυα καταγράφεται εξύμνηση βίαιων ενεργειών, ενθάρρυνση άλλων ατόμων να πραγματοποιήσουν επιθέσεις και διάδοση περιεχομένου που αποσκοπεί στην υπονόμευση της κοινωνικής συνοχής.
Η PST διευκρινίζει, πάντως, ότι δεν χαρακτηρίζει συλλήβδην όλες τις βίαιες διαδικτυακές κοινότητες ως μηδενιστικά εξτρεμιστικές. Ο νέος όρος αφορά συγκεκριμένες ομάδες, των οποίων η δραστηριότητα ενδέχεται να συνδέεται με μορφές βίας που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της υπηρεσίας.
Η επικεφαλής του αντιτρομοκρατικού τομέα της PST, Άνε Μανσάκερ Ρόαλντ (Ane Mannsåker Roald), υπογραμμίζει ότι ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η προσέλκυση ανηλίκων, αλλά και η δημιουργία συνεργασιών μεταξύ διαφορετικών βίαιων διαδικτυακών ομάδων.
Σύμφωνα με την αξιολόγηση, θεωρείται πιθανό άτομα που εντάσσονται σε τέτοια δίκτυα να επιχειρήσουν τρομοκρατικές ενέργειες στη Νορβηγία μέσα στους επόμενους 12 μήνες.
Ισλαμιστικός εξτρεμισμός: Ενισχύονται οι ομάδες και τα δίκτυα
Παρά την ανάδειξη του νέου φαινομένου, η PST εξακολουθεί να θεωρεί τον ισλαμιστικό και τον ακροδεξιό εξτρεμισμό τις σημαντικότερες πηγές τρομοκρατικής απειλής για τη χώρα.
Στην περίπτωση του ισλαμιστικού εξτρεμισμού, η υπηρεσία επισημαίνει ότι η δραστηριότητα που συνδέεται με τρομοκρατικές επιθέσεις στις δυτικές χώρες παραμένει αυξημένη από το 2023.
Παράλληλα, καταγράφεται εντονότερο ενδιαφέρον για μετάβαση σε εμπόλεμες περιοχές και ένταξη σε εξτρεμιστικές οργανώσεις, τόσο στη Νορβηγία όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ένα επιπλέον στοιχείο που προβληματίζει τις αρχές είναι η συχνότερη συγκρότηση ομάδων και δικτύων από ακραίους ισλαμιστές, με δραστηριότητα τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός αυτού.
Η PST αναφέρει επίσης ότι το Ισλαμικό Κράτος (ISIS) και η Αλ Κάιντα συνεχίζουν να επιχειρούν να παρακινήσουν υποστηρικτές τους να πραγματοποιήσουν επιθέσεις στις χώρες όπου διαμένουν, ακόμη και χωρίς άμεση επιχειρησιακή καθοδήγηση.
Η Άνε Μανσάκερ Ρόαλντ εκτιμά ότι υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις πως θα μπορούσε να σημειωθεί απόπειρα τρομοκρατικής επίθεσης από ακραίους ισλαμιστές στη Νορβηγία κατά το επόμενο έτος.
Αυξημένη απειλή από την ακροδεξιά – Απλούστερα σχέδια επιθέσεων
Η νορβηγική υπηρεσία ασφαλείας διαπιστώνει επιδείνωση και στο πεδίο της ακροδεξιάς εξτρεμιστικής βίας, με την απειλή να εμφανίζεται αυξημένη σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά.
Σύμφωνα με την έκθεση, ένας από τους παράγοντες που συμβάλλουν στην εξέλιξη αυτή είναι η διασύνδεση ακροδεξιών αντιλήψεων με διαδικτυακά περιβάλλοντα που εξυμνούν την ακραία βία και εμφανίζουν χαρακτηριστικά μηδενιστικού εξτρεμισμού.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στην αλλαγή του τρόπου σχεδιασμού ορισμένων τρομοκρατικών ενεργειών.
Η PST παρατηρεί ότι άτομα που έχουν πραγματοποιήσει ή επιχειρήσει ακροδεξιές επιθέσεις σε δυτικές χώρες καταφεύγουν συχνότερα σε απλούστερα επιχειρησιακά σχέδια, τα οποία δεν απαιτούν εκτεταμένη προετοιμασία.
Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να αυξάνει τις πιθανότητες πραγματοποίησης μιας επίθεσης, ενώ παράλληλα δυσχεραίνει τον έγκαιρο εντοπισμό και την αποτροπή της από τις αρχές ασφαλείας.
Στο επίκεντρο η ριζοσπαστικοποίηση ανηλίκων
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της νέας αξιολόγησης αφορά την αυξανόμενη εμπλοκή ανηλίκων σε εξτρεμιστικές δραστηριότητες.
Σύμφωνα με την PST, το ποσοστό των ανηλίκων που εμπλέκονται σε τρομοκρατικές επιθέσεις στις δυτικές χώρες αυξήθηκε από το 2025, με την τάση να συνεχίζεται και το 2026.
Οι νορβηγικές αρχές συνδέουν το φαινόμενο με τη λειτουργία διαδικτυακών κοινοτήτων στις οποίες διαδίδεται ακραίο περιεχόμενο, εξυμνούνται πράξεις βίας και καλλιεργούνται αντιλήψεις που μπορούν να οδηγήσουν στη ριζοσπαστικοποίηση.
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η ταχύτητα με την οποία μπορεί να εξελιχθεί αυτή η διαδικασία, καθώς η μετάβαση από την έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο στην υιοθέτηση εξτρεμιστικών αντιλήψεων και στον σχεδιασμό επιθέσεων ενδέχεται να πραγματοποιηθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Επιπλέον, οι επαφές και οι συνεργασίες μεταξύ διαφορετικών διαδικτυακών ομάδων διευκολύνουν τη διάδοση ακραίων ιδεών και την προσέλκυση νέων μελών.
Υπουργός Δικαιοσύνης: Οι αλγόριθμοι μπορούν να οδηγήσουν στη ριζοσπαστικοποίηση
Η υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Ασφάλειας της Νορβηγίας, Άστρι Άας-Χάνσεν (Astri Aas-Hansen), εξέφρασε έντονη ανησυχία για τον ρόλο του διαδικτύου στην εξάπλωση του βίαιου εξτρεμισμού.
Μιλώντας στο νορβηγικό πρακτορείο ειδήσεων NTB, προειδοποίησε ότι οι αλγόριθμοι των διαδικτυακών πλατφορμών μπορούν να λειτουργήσουν ως «λεωφόρος προς τη ριζοσπαστικοποίηση και τον βίαιο εξτρεμισμό».
Η υπουργός υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιορίζεται στις ενέργειες της αστυνομίας και των υπηρεσιών ασφαλείας.
Αντίθετα, απαιτείται συνεργασία μεταξύ κρατικών υπηρεσιών, εκπαιδευτικών φορέων και κοινωνικών δομών, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα περιπτώσεις ατόμων που παρουσιάζουν ενδείξεις βίαιης ριζοσπαστικοποίησης.
Στο ίδιο πλαίσιο, η PST καλεί οικογένειες, φίλους, εκπαιδευτικούς και εργαζομένους να ενημερώνουν τις αρμόδιες αρχές όταν διαπιστώνουν συγκεκριμένες ενδείξεις προετοιμασίας βίαιων ενεργειών ή επικίνδυνης εξτρεμιστικής δραστηριότητας.
Η υπηρεσία αναγνωρίζει ότι δεν είναι πάντα δυνατόν να εντοπίζονται εγκαίρως τέτοιες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν η διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης εξελίσσεται με μεγάλη ταχύτητα.
Στο επίπεδο 3 από 5 παραμένει η τρομοκρατική απειλή
Παρά τις ανησυχητικές διαπιστώσεις, η Νορβηγία διατηρεί το επίσημο επίπεδο τρομοκρατικής απειλής στη βαθμίδα 3 μιας πενταβάθμιας κλίμακας, που αντιστοιχεί σε μέτριο κίνδυνο.
Η αξιολόγηση αυτή συνυπάρχει με την εκτίμηση ότι είναι πιθανό να υπάρξουν απόπειρες τρομοκρατικών επιθέσεων μέσα στους επόμενους 12 μήνες.
Η νέα έκθεση της PST αναδεικνύει τις μεταβολές στο περιβάλλον ασφαλείας, καθώς οι παραδοσιακές μορφές εξτρεμισμού συνυπάρχουν πλέον με βίαια διαδικτυακά δίκτυα, στα οποία τα ιδεολογικά κίνητρα μπορεί να είναι λιγότερο σαφή και η ριζοσπαστικοποίηση ταχύτερη.
Για τις νορβηγικές αρχές, η αυξανόμενη συμμετοχή ανηλίκων, η διασύνδεση διαφορετικών εξτρεμιστικών ομάδων και η υιοθέτηση απλούστερων σχεδίων επιθέσεων καθιστούν την πρόληψη της τρομοκρατίας μια ολοένα πιο σύνθετη πρόκληση.