Οι πολίτες της Ουγκάντας προσέρχονται στις κάλπες την Πέμπτη για τις προεδρικές εκλογές, σε μια αναμέτρηση που εκτιμάται ότι θα παρατείνει την παραμονή του Γιοουέρι Μουσεβένι στην εξουσία για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Ο 81χρονος πρόεδρος, που κυβερνά από το 1986, διεκδικεί έβδομη θητεία, γεγονός που τον κατατάσσει στους μακροβιότερους ηγέτες της Αφρικής.
Παρότι η επικράτησή του θεωρείται σχεδόν βέβαιη, λόγω του ελέγχου που ασκεί στους κρατικούς θεσμούς και στο κυβερνών κόμμα NRM, η διαδικασία της ψηφοφορίας και οι εξελίξεις μετά το αποτέλεσμα αναμένεται να επηρεάσουν το πολιτικό κλίμα, τη σταθερότητα στο εσωτερικό της χώρας και τις διεθνείς της σχέσεις τα επόμενα χρόνια.
Οι βασικοί αντίπαλοι
Ο Μουσεβένι κυριαρχεί στην εκλογική κούρσα, προβάλλοντας το αφήγημα της συνέχειας και της σταθερότητας. Κεντρικός αντίπαλός του είναι ο δημοφιλής τραγουδιστής που εξελίχθηκε σε πολιτικό ηγέτη, Μπόμπι Γουάιν, ο οποίος το 2021 συγκέντρωσε 35% και συσπείρωσε κυρίως νέους και αστικά στρώματα.
Στο ψηφοδέλτιο συμμετέχουν επίσης ο πρώην αρχηγός του στρατού Μουγκίσα Μούντου, που εμφανίζεται ως μεταρρυθμιστής με αιχμή την καταπολέμηση της διαφθοράς, και ο έμπειρος βουλευτής Ναντάλα Μαφάμπι. Ωστόσο, κανείς τους δεν θεωρείται ικανός να ανατρέψει τον ισχυρό κομματικό μηχανισμό του προέδρου.
Διακύβευμα της προεκλογικής μάχης
Ο Μουσεβένι εστιάζει στην «προστασία των επιτευγμάτων» της μακράς διακυβέρνησής του, προβάλλοντας την ασφάλεια, τη σχετική πολιτική σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη. Υπόσχεται επιτάχυνση της βιομηχανικής παραγωγής, ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας στις αγροτικές εξαγωγές, όπως ο καφές και το βαμβάκι, καθώς και αξιοποίηση της εμπορικής εκμετάλλευσης πετρελαίου που αναμένεται να ξεκινήσει εντός του έτους.
Από την πλευρά του, ο Μπόμπι Γουάιν παρουσιάζει την αναμέτρηση ως μάχη για την αποκατάσταση των πολιτικών ελευθεριών, κατηγορώντας τον πρόεδρο για αυταρχική διακυβέρνηση επί τέσσερις δεκαετίες. Δεσμεύεται για μέτρα κατά της διαφθοράς, δημιουργία θέσεων εργασίας για τον νεανικό πληθυσμό και επανεξέταση των συμβάσεων στον πετρελαϊκό τομέα ώστε να εξυπηρετούν καλύτερα το δημόσιο συμφέρον. Η κυβέρνηση απορρίπτει τις κατηγορίες περί συστηματικών παραβιάσεων δικαιωμάτων.
Φόβοι για επεισόδια
Οι εκλογικές διαδικασίες στην Ουγκάντα έχουν ιστορικό βίας, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για την τρέχουσα αναμέτρηση. Το 2021, περισσότεροι από 50 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε διαδηλώσεις μετά τη σύλληψη του Μπόμπι Γουάιν. Στην τρέχουσα προεκλογική περίοδο, εκατοντάδες υποστηρικτές της αντιπολίτευσης έχουν συλληφθεί, ενώ έχει καταγραφεί και ένας νεκρός σε προεκλογική συγκέντρωση.
Οι αρχές έχουν ανακοινώσει περιορισμούς στη μετάδοση εικόνων από ταραχές και παράνομες πορείες, επικαλούμενες λόγους δημόσιας τάξης. Παράλληλα, οι πρόσφατες νεανικές κινητοποιήσεις σε γειτονικές χώρες, όπως η Κένυα και η Τανζανία, ενισχύουν τους φόβους για κοινωνικές εκρήξεις λόγω ανεργίας, διαφθοράς και πολιτικού αποκλεισμού.
Διεθνείς ισορροπίες
Ο Μουσεβένι παραμένει σημαντικός σύμμαχος της Δύσης στην Ανατολική Αφρική, με συμμετοχή σε επιχειρήσεις κατά εξτρεμιστικών οργανώσεων στη Σομαλία και με φιλοξενία του μεγαλύτερου προσφυγικού πληθυσμού στην ήπειρο. Ωστόσο, το δημοκρατικό έλλειμμα έχει προκαλέσει τριβές με εταίρους, καθώς οι ΗΠΑ είχαν χαρακτηρίσει τις εκλογές του 2021 ούτε ελεύθερες ούτε δίκαιες και είχαν επιβάλει περιορισμούς σε βίζες αξιωματούχων.
Ταυτόχρονα, η Ουγκάντα έχει ενισχύσει δεσμούς με την Κίνα, τη Ρωσία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με κινεζικές εταιρείες να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στα πετρελαϊκά έργα της λίμνης Άλμπερτ. Πρόσφατη συμφωνία με τις ΗΠΑ για την υποδοχή απελαθέντων μεταναστών συνέβαλε επίσης στη βελτίωση των σχέσεων με την Ουάσινγκτον.
Το κρίσιμο ζήτημα της διαδοχής
Πέρα από το άμεσο εκλογικό αποτέλεσμα, το μεγάλο ερώτημα αφορά το μέλλον μετά τον Μουσεβένι. Ο γιος του, Μουχόζι Καϊνερουγκάμπα, σημερινός αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, θεωρείται από πολλούς πιθανός διάδοχος και έχει εκφράσει δημοσίως φιλοδοξίες για την προεδρία, παρά τις διαψεύσεις του πατέρα του.
Η διαδοχή αποτελεί ευαίσθητο θέμα στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος, με ισχυρά στελέχη να προετοιμάζονται για την επόμενη μέρα. Αναλυτές σημειώνουν ότι το ποσοστό νίκης του Μουσεβένι θα λειτουργήσει ως βαρόμετρο: το 2021 επικράτησε με το χαμηλότερο ποσοστό της καριέρας του, 58%, και νέα υποχώρηση θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη θέση του και να εντείνει τον εσωτερικό ανταγωνισμό.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι εκλογές δεν κρίνονται τόσο από το ποιος θα κερδίσει, όσο από το κατά πόσο το πολιτικό σύστημα της Ουγκάντας μπορεί να προσαρμοστεί ομαλά σε μια μελλοντική μετάβαση εξουσίας, σε μια χώρα με νεανικό πληθυσμό και περιορισμένο πολιτικό χώρο. Το πραγματικό τεστ, όπως εκτιμούν παρατηρητές, βρίσκεται στη διαχείριση της επόμενης μέρας και όχι στο ίδιο το αποτέλεσμα της κάλπης.