Τα εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και τα γύρω ύδατα δέχονται επανειλημμένα επιθέσεις από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο κατά του Ιράν, πριν από εννέα μήνες. Ένας από τους πιο πολυσύχναστους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου έχει μετατραπεί σε επικίνδυνη διαδρομή για τα πληρώματα που μεταφέρουν πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άλλα εμπορεύματα.
Την Κυριακή, οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ανέφεραν ότι τρία «αλήτικα δεξαμενόπλοια» που κινούνταν σε «μη εξουσιοδοτημένη διαδρομή» υπέστησαν «εκρήξεις και σοβαρές πυρκαγιές».
Σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), από την έναρξη του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, έχουν χάσει τη ζωή τους τουλάχιστον 25 ναυτικοί, πολλοί από τους οποίους Ινδοί, ενώ έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 129 περιστατικά.
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Σύνδεσμος (ICS) χαρακτήρισε απαράδεκτο το ότι οι ναυτικοί εκτίθενται σε κίνδυνο και κάλεσε όλες τις πλευρές να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλειά τους.
Τι συμβαίνει στα Στενά
Πριν από τον πόλεμο, από τη διώρυγα περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά μετά την έναρξη των επιθέσεων, προειδοποιώντας ότι πλοία που θα επιχειρούσαν να περάσουν χωρίς άδεια θα μπορούσαν να στοχοποιηθούν, ενώ η Ουάσινγκτον επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια.
Οι επιθέσεις γίνονται με πυραύλους, βλήματα και ναυτικές νάρκες που προκαλούν ζημιές, πυρκαγιές ή βυθίσεις. Την Πέμπτη, ιρανικές δυνάμεις ανέφεραν ότι πέντε δεξαμενόπλοια και ένα ρυμουλκό τυλίχθηκαν στις φλόγες σε χωριστά περιστατικά, ενώ το δεξαμενόπλοιο Velos Sapphire, με σημαία Νήσων Μάρσαλ, υπέστη έκρηξη βόρεια του Κατάρ με έναν νεκρό. Ο Οκτώβριος ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνος, με τουλάχιστον 31 πλοία να πλήττονται.
Ποιοι είναι τα θύματα
Πρόκειται κυρίως για πολίτες ναυτικούς από χώρες μακριά από τη σύγκρουση. Οι Ινδοί έχουν πληρώσει βαρύ φόρο, με τουλάχιστον 16 νεκρούς. Τον Ιούνιο, τρεις Ινδοί ναυτικοί σκοτώθηκαν σε αμερικανικά πλήγματα σε εμπορικά πλοία κοντά στο Ομάν, με το Νέο Δελχί να καλεί σε εξηγήσεις υψηλόβαθμο Αμερικανό διπλωμάτη. Την Τρίτη πέθανε ένας ναυτικός από το Γκουτζαράτ όταν χτυπήθηκε το φορτηγό πλοίο MSV Al Jusufi ανοιχτά του Ομάν, ενώ άλλοι 13 Ινδοί διασώθηκαν.
Τον Οκτώβριο, 12 μέλη πληρώματος τραυματίστηκαν στο δεξαμενόπλοιο On Peace, 11 εκ των οποίων Ινδοί. Τον Σεπτέμβριο, δύο Φιλιππινέζοι σκοτώθηκαν όταν το σαουδαραβικό Sidr δέχθηκε πλήγμα κοντά στα Στενά. Θύματα υπάρχουν και μεταξύ Ιρανών ναυτεργατών: τον Μάιο, ο επικεφαλής του συνδικάτου της ιρανικής εμπορικής ναυτιλίας ανέφερε τουλάχιστον 44 νεκρούς και 29 τραυματίες.
Οι υπόλοιπες δυσκολίες
Ο πόλεμος έχει επιβαρύνει και την ψυχική υγεία των ναυτικών. Οι εφοπλιστές, σύμφωνα με τον ICS, εξασφαλίζουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχολογικής στήριξης και περισσότερες επικοινωνίες με τις οικογένειες
Περίπου 6.000 ναυτικοί παρέμεναν εγκλωβισμένοι κοντά στα Στενά τον Οκτώβριο, σύμφωνα με τον IMO. Τον Μάρτιο, μέσω του Διεθνούς Φόρουμ Διαπραγματεύσεων συμφωνήθηκε ότι οι ναυτικοί μπορούν να αρνούνται την είσοδο σε καθορισμένες ζώνες κινδύνου και να λαμβάνουν επαναπατρισμό με έξοδα της εταιρείας και αποζημίωση ίση με δύο μηνιαίους βασικούς μισθούς.
Η Διεθνής Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Μεταφορές προσθέτει ότι προβλέπονται αυξημένοι μισθοί και διπλή αποζημίωση σε περίπτωση θανάτου ή αναπηρίας. Οι προστασίες αυτές δεν καλύπτουν όμως όλους, ενώ φιλανθρωπικές οργανώσεις προειδοποίησαν τον Μάιο για μοναξιά, άγχος και ψυχική οδύνη.
Τι λέει το διεθνές δίκαιο
Σύμφωνα με το άρθρο 38 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα πλοία απολαμβάνουν δικαίωμα διέλευσης που κανένα κράτος δεν μπορεί να αναστείλει, ενώ το άρθρο 17 κατοχυρώνει το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης από χωρικά ύδατα.
Ο IMO επιδίωξε τον Ιούνιο ρυθμίσεις για την εκκένωση εγκλωβισμένων ναυτικών, όμως οι προσπάθειες για ασφαλή διέλευση προσκρούουν σε εμπόδια, καθώς οι επιθέσεις συνεχίζονται. Ο ακαδημαϊκός Αμπντούλ Χαλίκε, επικεφαλής του Ναυτικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Λίβερπουλ Τζον Μουρς, υποστηρίζει ότι το δίκαιο είναι σαφές αλλά η εφαρμογή του αποτελεί τον αδύναμο κρίκο: το κενό, όπως είπε, είναι η πολιτική βούληση και η πρακτική επιβολή.