Η στρατηγική σχέση που έχτισε η Ελλάδα με το Ισραήλ τα τελευταία χρόνια βρίσκεται μπροστά σε πιθανό σταυροδρόμι. Ο Γκαντί Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου και ο ισχυρότερος πολιτικός αντίπαλος του Μπενιαμίν Νετανιάχου, έλαβε από τον πρόεδρο Ισαάκ Χέρτζογκ την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Αν εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, η Αθήνα θα κληθεί να συνεργαστεί με νέο πρωθυπουργό σε μια σχέση που ως τώρα είχε ως βασικό πρόσωπο αναφοράς τον Νετανιάχου.
Η αλλαγή δεν είναι δεδομένη, αφού ο Άιζενκοτ έχει μπροστά του δύσκολες διαπραγματεύσεις. Η ανάθεση της εντολής αρκεί, ωστόσο, για να ανοίξει στην Ελλάδα μια συζήτηση που έως πρόσφατα έμοιαζε απομακρυσμένη.
Πέρα από τη σχέση Μητσοτάκη – Νετανιάχου
Η ελληνοϊσραηλινή προσέγγιση δεν ξεκίνησε με τον Νετανιάχου ούτε εξαρτάται μόνο από αυτόν. Οικοδομήθηκε σταδιακά, με διαφορετικές κυβερνήσεις και στις δύο χώρες, πάνω σε κοινά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο: ασφάλεια, ενέργεια, αμυντική τεχνολογία, θαλάσσιες υποδομές και περιφερειακή σταθερότητα.
Η περίοδος Νετανιάχου της έδωσε όμως έντονο πολιτικό και προσωπικό πρόσωπο, μέσα από τις συναντήσεις με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τις τριμερείς συνόδους με την Κύπρο. Τον Μάρτιο του 2025 ο Ισραηλινός πρωθυπουργός αποκάλεσε τον Έλληνα ομόλογό του «καλό φίλο», ενώ η τελευταία τους συνάντηση, στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, έδειξε ότι η αμυντική συνεργασία και οι διασυνδέσεις παραμένουν ψηλά στην ατζέντα.
Μια πρωθυπουργία Άιζενκοτ θα απαιτούσε, επομένως, νέους δεσμούς εμπιστοσύνης ανάμεσα στους δύο ηγέτες και τα επιτελεία τους. Ο Άιζενκοτ πάντως δεν είναι ξένος προς την περίοδο Νετανιάχου: υπηρέτησε ως αρχηγός του Γενικού Επιτελείου το 2015-2019 υπό την πρωθυπουργία του και, μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, συμμετείχε περίπου οκτώ μήνες στην κυβέρνηση έκτακτης ανάγκης, πριν αποχωρήσει μαζί με τον Μπένι Γκαντς.
Η αντιπαράθεσή του με τον Νετανιάχου αφορά την ευθύνη για τις αποτυχίες της 7ης Οκτωβρίου, τη διαχείριση του πολέμου στη Γάζα και τη στρατηγική εξόδου, γεγονός που σημαίνει ότι θα μπορούσε να φέρει διαφορετικό τρόπο διακυβέρνησης και διαχείρισης των κρίσεων της περιοχής.
Ο στρατηγός που γνωρίζει το πεδίο
Με 41 χρόνια θητείας στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις, μεταξύ αυτών τη διοίκηση του Βόρειου Στρατηγείου, ο Άιζενκοτ γνωρίζει καλά το επιχειρησιακό περιεχόμενο που έχει πλέον η συνεργασία με την Ελλάδα: κοινές ασκήσεις, εκπαίδευση, επιτήρηση, αντιμετώπιση drones και αεράμυνα.
Τον Δεκέμβριο του 2025 Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ συμφώνησαν σε κοινό στρατιωτικό πρόγραμμα, που περιλαμβάνει εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων, ανταλλαγή τεχνογνωσίας σε μη επανδρωμένα συστήματα και ηλεκτρονικό πόλεμο, καθώς και περισσότερες κοινές ασκήσεις. Το ερώτημα είναι αν ο νέος πρωθυπουργός θα διατηρήσει την ίδια πολιτική στήριξη ή θα δώσει προτεραιότητα αλλού.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Το πιο χειροπιαστό στοιχείο είναι η συμφωνία περίπου 3 δισ. ευρώ που υπογράφηκε στις 31 Αυγούστου 2026 για την ελληνική αντιαεροπορική και αντιπυραυλική αρχιτεκτονική. Προβλέπει πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας με τα ισραηλινά David’s Sling, BARAK MX και SPYDER, ραντάρ και εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου, και αποτελεί τη μεγαλύτερη αμυντική εξαγωγική συμφωνία στην ιστορία των διμερών σχέσεων. Μια νέα κυβέρνηση θα την κληρονομήσει με συγκεκριμένες υποχρεώσεις.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η συμφωνία δεν ισοδυναμεί με συνθήκη αμοιβαίας συνδρομής: το Ισραήλ δεν δεσμεύεται να εμπλακεί στρατιωτικά σε ενδεχόμενη ελληνοτουρκική σύγκρουση.
Η Αθήνα πρέπει, κατά συνέπεια, να διασφαλίσει ότι η πολιτική αλλαγή δεν θα επηρεάσει την υλοποίηση των προγραμμάτων, την παροχή τεχνολογίας και ανταλλακτικών, την εκπαίδευση προσωπικού και τη μεταφορά τεχνογνωσίας στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Το ζήτημα της Τουρκίας
Πιο ευαίσθητο πεδίο είναι η στάση μιας κυβέρνησης Άιζενκοτ απέναντι στην Άγκυρα. Η σχέση Νετανιάχου – Ερντογάν έχει επιβαρυνθεί από έντονη αντιπαράθεση, ιδίως λόγω Γάζας, και η αποχώρηση του πρώτου θα μπορούσε να αλλάξει τον τόνο, χωρίς όμως να μπορεί να προεξοφληθεί το αποτέλεσμα.
Για την Ελλάδα, που θέλει να διατηρήσει την τριμερή με Κύπρο και Ισραήλ χωρίς να εμφανίζεται ως μέρος σχήματος εναντίον τρίτων, το κρίσιμο δεν είναι αν το Ισραήλ θα επιλέξει Αθήνα ή Άγκυρα, αλλά αν η νέα ηγεσία θα συνεχίσει να βλέπει τη συνεργασία με Αθήνα και Λευκωσία ως πυλώνα της περιφερειακής της πολιτικής, ακόμη κι αν ανοίξει διαύλους με την Τουρκία.
Στρατηγική πέρα από τα πρόσωπα
Το ενδεχόμενο αυτό λειτουργεί ως τεστ για την ελληνική διπλωματία, καθώς θα δείξει πόσο θεσμική είναι η συνεργασία με το Ισραήλ. Η προσωπική σχέση Μητσοτάκη – Νετανιάχου ήταν χρήσιμη, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική εγγύηση συνέχειας.
Η Αθήνα καλείται να χτίσει από νωρίς απευθείας διαύλους με τον Άιζενκοτ, αν σχηματίσει κυβέρνηση, αλλά και με τους υπουργούς Εξωτερικών και Άμυνας, το συμβούλιο ασφαλείας και τη στρατιωτική ηγεσία, και να εξασφαλίσει ότι τα μεγάλα προγράμματα θα προχωρήσουν ανεξάρτητα από τις πολιτικές αλλαγές στην Ιερουσαλήμ. Η ίδια η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί πλέον τεστ αξιοπιστίας και συνέχειας για τις δύο πλευρές.