Η απόπειρα δύο Βορειοευρωπαίων ηγετών να ανοίξουν απευθείας δίαυλο με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει μεγαλύτερο λόγο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, εξελίχθηκε σε νέα ενδοευρωπαϊκή αντιπαράθεση.
Η τηλεφωνική επικοινωνία του Φινλανδού προέδρου Αλεξάντερ Στουμπ και του Νορβηγού πρωθυπουργού Γιόνας Γκαρ Στέρε με τον Ρώσο ηγέτη δεν έφερε πιο κοντά τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αλλά ανέδειξε τις βαθιές διαφωνίες τους για τη στάση απέναντι στη Μόσχα.
Η υπόθεση έρχεται την ώρα που Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματευτές ετοιμάζονται να συναντηθούν με απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ στο Αμπού Ντάμπι. Δύο ερωτήματα βρίσκονται στο επίκεντρο: ποιος θα εκπροσωπεί την Ευρώπη στις μελλοντικές συνομιλίες και αν η απευθείας επαφή με τον Πούτιν μπορεί να βοηθήσει στην ειρήνη ή κινδυνεύει να νομιμοποιήσει τη ρωσική επιθετικότητα.
Πίσω τους κρύβεται η ευρύτερη ανησυχία για το αν η Ουάσιγκτον μπορεί να εγγυηθεί δίκαιη συμφωνία για την Ευρώπη και, κυρίως, για την Ουκρανία. Τα ζητήματα αναμένεται να απασχολήσουν την άτυπη σύνοδο κορυφής της εβδομάδας στο Δουβλίνο, χωρίς μεγάλες προσδοκίες για κοινή γραμμή.
Τα επιχειρήματα των δύο πλευρών
Μιλώντας στο Politico, ο Στέρε υποστήριξε ότι η μόνη φωνή που φτάνει στη Μόσχα είναι αυτή της Ουάσινγκτον. Πρόσθεσε ότι ο πόλεμος διεξάγεται στην Ευρώπη και ότι η πεποίθηση πως θα τελειώσει χωρίς να συνομιλεί η Ευρώπη με τη Μόσχα είναι «ψευδαίσθηση».
Η προσέγγιση αυτή συνάντησε έντονη δυσπιστία, ιδίως από χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία. Ο πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μίχαλ, δήλωσε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να βρίσκεται στη θέση του διαμεσολαβητή ούτε να αναλαμβάνει τον ρόλο εκείνων που προσπαθούν να κατευνάσουν έναν δικτάτορα.
Παρά τις εκλογικές ήττες των Ρεπουμπλικάνων στις ενδιάμεσες, ο Τραμπ εξακολουθεί να καθορίζει τον ρυθμό των διαπραγματεύσεων, ενώ η Ευρώπη παραμένει χωρίς ενιαία φωνή.
Η επιστροφή Τραμπ και η πρωτοβουλία των Βορείων
Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο στις αρχές του 2025, ο Τραμπ επικοινώνησε άμεσα με τον Πούτιν και έβαλε τέλος στην αμερικανική οικονομική βοήθεια προς το Κίεβο, κλονίζοντας τη διατλαντική σύμπλευση και ανοίγοντας στη Μόσχα το δρόμο για κατάπαυση του πυρός με ευνοϊκούς όρους και σταδιακή επιστροφή στη διεθνή σκηνή.
Ο φετινός πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν ανέκοψε προσωρινά τη δυναμική, όμως τον Οκτώβριο ο Τραμπ επανήλθε στο ουκρανικό, επικρίνοντας τον Ζελένσκι για τα πλήγματα σε ρωσικές ενεργειακές υποδομές και υποδεικνύοντας ότι η Ρωσία είχε πιο διαλλακτική στάση.
Ο Στέρε φιλοξένησε στο Όσλο, στις 20 Οκτωβρίου, συνάντηση με τον Ζελένσκι και τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, στην προσπάθεια να αποκατασταθούν οι σχέσεις Ουάσινγκτον και Κιέβου, με τον Στουμπ να μιλά για επαναφορά της διαδικασίας «σε τροχιά».
Σε 24 ώρες, ο Γουίτκοφ αιφνιδίασε τους Ευρωπαίους, συναντώντας τον Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη και χαρακτηρίζοντάς τον «ανθρωπιστή». Έχοντας μιλήσει πρώτα με τον Ζελένσκι, οι δύο ηγέτες κατέληξαν ότι δεν μπορούσαν να αφήσουν τον Τραμπ, τον γαμπρό του Τζάρεντ Κούσνερ και τον Γουίτκοφ ως τις μοναδικές δυτικές φωνές που συνομιλούν με τον Ρώσο πρόεδρο.
Μια παλιά σχέση και η δυσπιστία προς την Ουάσινγκτον
Οι Στουμπ και Στέρε γνωρίζονται χρόνια και είχαν συνεργαστεί στενά για τη Ρωσία όταν ήταν υπουργοί Εξωτερικών. Διατηρούν τακτική επικοινωνία και συντονίζουν τις κινήσεις τους, παρά τις διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ιδέα της κοινής κλήσης είχε τεθεί μήνες νωρίτερα, με την εκτίμηση ότι η επανεκκίνηση της διπλωματικής κινητικότητας ήταν κρίσιμη ενόψει του Αμπού Ντάμπι.
Πίσω από την πρωτοβουλία βρισκόταν και η αυξανόμενη δυσπιστία Ευρωπαίων απέναντι στην Ουάσινγκτον, από φόβο ότι δεν θα υπερασπιστεί επαρκώς ούτε τα ευρωπαϊκά συμφέροντα ούτε τις θέσεις του Κιέβου. «Θεωρούμε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να καθορίζουν τους στόχους μας;», διερωτήθηκε Ευρωπαίος αξιωματούχος, ενώ άλλος τόνισε ότι ο Τραμπ δεν πρέπει να είναι ο μοναδικός δυτικός ηγέτης που μιλά με τον Πούτιν.
Έτσι, σχεδόν πέντε χρόνια μετά την έναρξη της διπλωματικής απομόνωσης της Ρωσίας, οι δύο ηγέτες άνοιξαν απευθείας δίαυλο με το Κρεμλίνο. Οι συνεργάτες τους συμφώνησαν με τη ρωσική πλευρά τους όρους της συνομιλίας: διαδοχική παρουσίαση προετοιμασμένων θέσεων, χωρίς διακοπές.