Με έντονες διαφωνίες, δύσκολους συμβιβασμούς και κρίσιμα ζητήματα να παραμένουν ανοιχτά ολοκληρώθηκε η διήμερη Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, στις 15 και 16 Οκτωβρίου.
Η ενεργειακή κρίση, ο νέος πολυετής προϋπολογισμός και το μεταναστευτικό ανέδειξαν τις διαφορετικές προτεραιότητες των 27 κρατών-μελών, ενώ η Ελλάδα έθεσε στο τραπέζι τις δικές της διεκδικήσεις για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία και διατήρηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
Οι πολύωρες διαπραγματεύσεις επιβεβαίωσαν τη δυσκολία διαμόρφωσης κοινής ευρωπαϊκής γραμμής σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, υψηλού ενεργειακού κόστους και αυξανόμενων αναγκών χρηματοδότησης. Παρά τις επιμέρους συγκλίσεις, σημαντικές αποφάσεις μετατέθηκαν για τις επόμενες συναντήσεις, ενώ οι εκλογικές αναμετρήσεις του 2027 ενδέχεται να περιπλέξουν περαιτέρω τις διαβουλεύσεις.
Ενέργεια: Διαφωνίες για το κόστος και τους περιβαλλοντικούς κανόνες
Η αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας αποτέλεσε ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα της Συνόδου, καθώς τα κράτη-μέλη διαφώνησαν ως προς την έκταση των παρεμβάσεων και την πιθανή αναθεώρηση των υφιστάμενων περιβαλλοντικών ρυθμίσεων.
Ορισμένες κυβερνήσεις ζήτησαν μεγαλύτερη ευελιξία στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, ενώ άλλες τάχθηκαν υπέρ της διατήρησης των βασικών στόχων της πράσινης μετάβασης.
Οι «27» συμφώνησαν να ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα για τον περιορισμό των τιμών ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες των κρατών-μελών. Ωστόσο, δεν υπήρξε συμφωνία για μια γενικευμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων ή για ένα νέο, συγκεκριμένο πακέτο ενισχύσεων.
Στο επίκεντρο βρέθηκε και το ETS2, το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών που αφορά τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που ζητούν περαιτέρω αναβολή της εφαρμογής του, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος πρόσθετων επιβαρύνσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Προϋπολογισμός 2028-2034: Δύσκολη εξίσωση και εκλογικές πιέσεις
Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Η αναθεωρημένη πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας, ύψους περίπου 1,62 τρισ. ευρώ, προκάλεσε αντιδράσεις τόσο από χώρες που επιδιώκουν τον περιορισμό των κοινοτικών δαπανών όσο και από κράτη που ζητούν τη διατήρηση των χρηματοδοτήσεων για την αγροτική πολιτική και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τάχθηκε υπέρ της περαιτέρω συγκράτησης των δαπανών, ενώ άλλες κυβερνήσεις υποστήριξαν ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερους πόρους για την ανταγωνιστικότητα, την άμυνα και τις νέες αναπτυξιακές προτεραιότητές της.
Παράλληλα, το πολιτικό ημερολόγιο προσθέτει νέα εμπόδια στις διαπραγματεύσεις. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει επισημάνει την ανάγκη να επιτευχθεί συμφωνία πριν από το τέλος του 2026, καθώς οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία την άνοιξη του 2027 ενδέχεται να δυσκολέψουν τη διαδικασία.
Η Μαρίν Λεπέν έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην ολοκλήρωση της συμφωνίας πριν από τις γαλλικές εκλογές, ζητώντας παράλληλα να περιοριστεί η οικονομική συνεισφορά της χώρας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, καλείται πλέον να συντονίσει την προσπάθεια εξεύρεσης συμβιβασμού, με τις συζητήσεις να αναμένεται να συνεχιστούν σε νέα συνάντηση των ηγετών στα τέλη Νοεμβρίου.
Οι ελληνικές προτεραιότητες: Ενεργειακή στήριξη και προστασία των κονδυλίων
Στη Σύνοδο, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε ως βασικές προτεραιότητες την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας, τη διατήρηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων και την ενίσχυση της κοινής πολιτικής στο μεταναστευτικό.
Στο ενεργειακό πεδίο, η Αθήνα επιδιώκει μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε να μπορεί να εφαρμόζει στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης χωρίς να παραβιάζει τις ευρωπαϊκές δημοσιονομικές δεσμεύσεις.
Ο πρωθυπουργός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων παρεμβάσεων τους επόμενους μήνες, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν περιθώρια για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης. Μεταξύ των πιθανών μέτρων περιλαμβάνεται και η στήριξη της ελληνικής ακτοπλοΐας απέναντι στην αύξηση του κόστους του ντίζελ, ώστε να περιοριστούν οι επιβαρύνσεις στις μετακινήσεις των νησιωτών.
Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί νέες περικοπές στα κονδύλια της Πολιτικής Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Σύμφωνα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, τουλάχιστον 15 ακόμη κράτη-μέλη συμμερίζονται την ανάγκη προστασίας αυτών των χρηματοδοτήσεων, οι οποίες αποτελούν βασικά εργαλεία στήριξης της περιφέρειας, των αγροτών και της αναπτυξιακής σύγκλισης.
Μεταναστευτικό: Διαφορετικές γραμμές και ελληνική πρόταση
Το μεταναστευτικό αποτέλεσε ένα ακόμη πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η Ιταλία, η Δανία και η Πολωνία ζήτησαν αυστηρότερη ευρωπαϊκή προσέγγιση απέναντι σε εθνικές πολιτικές που, κατά την άποψή τους, ενδέχεται να ενθαρρύνουν την παράτυπη μετανάστευση.
Αντιδράσεις προκάλεσε ειδικότερα η ισπανική πολιτική νομιμοποίησης εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών, την οποία επικρίνουν κυβερνήσεις που τάσσονται υπέρ αυστηρότερων ελέγχων στις μεταναστευτικές ροές.
Από την πλευρά του, ο Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε για τον κίνδυνο πολιτικοποίησης της συζήτησης, υποστηρίζοντας ότι οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις δυσχεραίνουν την κοινή ευρωπαϊκή δράση.
Η Ελλάδα προώθησε την πρότασή της για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Διαχείρισης Εκτάκτων Κρίσεων, με στόχο την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση μαζικών μεταναστευτικών ροών και περιπτώσεων εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού.
Η πρωτοβουλία συνδέεται με την ανάγκη συντονισμένης ευρωπαϊκής αντίδρασης σε κρίσεις όπως εκείνη στον Έβρο και τα περιστατικά στη Θέουτα της Ισπανίας. Στα συμπεράσματα της Συνόδου καταγράφεται η πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επεξεργαστεί σχετικό πλαίσιο σε συνεργασία με τα κράτη-μέλη, χωρίς να έχει ακόμη ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία.
Ουκρανία: Αίτημα για περισσότερη αμυντική βοήθεια
Οι εργασίες της Συνόδου πραγματοποιήθηκαν και υπό τη σκιά του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία. Ο πρόεδρος της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ζήτησε ενίσχυση της ευρωπαϊκής υποστήριξης, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιαεροπορική άμυνα και στην κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών για το 2027.
Ο Ουκρανός πρόεδρος αναφέρθηκε ειδικότερα στην ανάγκη εξασφάλισης περισσότερων αναχαιτιστικών πυραύλων για τα συστήματα Patriot.
Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο διάθεσης ελληνικών αποθεμάτων αναχαιτιστικών πυραύλων, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απέφυγε να δώσει συγκεκριμένες πληροφορίες, υπογραμμίζοντας πάντως ότι η υποστήριξη προς την Ουκρανία δεν μπορεί να αποδυναμώνει τις αμυντικές δυνατότητες της Ελλάδας.
Η Σύνοδος ολοκληρώθηκε χωρίς οριστικές λύσεις στα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ενεργειακή κρίση, ο προϋπολογισμός της περιόδου 2028-2034 και η διαχείριση του μεταναστευτικού παραμένουν ανοιχτά μέτωπα, ενώ η Αθήνα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι ευρωπαϊκές αποφάσεις θα αφήνουν περιθώρια στήριξης της οικονομίας και δεν θα περιορίζουν τους πόρους για την αγροτική πολιτική και την περιφέρεια.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι «27» θα καταφέρουν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους και να μετατρέψουν τις αρχικές συγκλίσεις σε συγκεκριμένες αποφάσεις, πριν από την εντεινόμενη πίεση των εθνικών εκλογικών αναμετρήσεων και των δημοσιονομικών περιορισμών.