Σε εσωτερική τεχνική δυσλειτουργία και όχι σε εξωτερική απειλή ή κυβερνοεπίθεση φαίνεται να καταλήγουν, μέχρι στιγμής, τα ευρήματα των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών για το σοβαρό περιστατικό που σημειώθηκε στις 4 Ιανουαρίου και προκάλεσε εκτεταμένη αναστάτωση στις αερομεταφορές, με καθήλωση πτήσεων και περιορισμούς στο ελληνικό FIR.
Αν και αρχικά είχαν διατυπωθεί εκτιμήσεις περί παρεμβολών στις συχνότητες, που άφηναν ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο εξωτερικής παρέμβασης, οι μέχρι τώρα έλεγχοι δεν επιβεβαιώνουν σενάρια κυβερνοεπίθεσης ή ασύμμετρης απειλής. Εξειδικευμένες πτήσεις επιτήρησης, σε συνδυασμό με ανάλυση τεχνικών καταγραφών και φασμάτων συχνοτήτων, δεν εντόπισαν ίχνη εξωτερικών παρεμβολών.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία, οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας αντιλαμβάνονταν παρεμβολές στις συχνότητες, ωστόσο το ουσιαστικό πρόβλημα αφορούσε τη μετάδοση των μηνυμάτων από τους ίδιους προς τα αεροσκάφη. Το γεγονός αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι η βλάβη εντοπίζεται εντός του συστήματος επικοινωνιών.
Τα βασικά σενάρια
Το πρώτο ενδεχόμενο αφορά αστοχία στην τηλεπικοινωνιακή υποδομή. Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας βασίζεται σε μισθωμένα κυκλώματα για τη μεταφορά ήχου και δεδομένων μεταξύ ραντάρ, κεραιών και κέντρων ελέγχου. Σύμφωνα με πληροφορίες, είχαν προηγηθεί τεχνικές παρεμβάσεις σε κρίσιμο σύνδεσμο μεταφοράς δεδομένων, οι οποίες ενδέχεται να προκάλεσαν δυσλειτουργία ή ασυμβατότητα. Ένα τέτοιο πρόβλημα θα μπορούσε να δημιουργήσει εσωτερικές παρεμβολές και απώλεια επικοινωνίας χωρίς εξωτερική εμπλοκή, αναδεικνύοντας παράλληλα την έλλειψη επαρκών εφεδρικών συστημάτων.
Οι δυσλειτουργίες δεν περιορίστηκαν, μάλιστα, μόνο στον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας. Πληροφορίες αναφέρουν ότι προβλήματα παρουσιάστηκαν και στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο των κεντρικών υπηρεσιών της ΥΠΑ, με διακοπές τηλεφωνίας και διαδικτύου καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Το δεύτερο σενάριο σχετίζεται με την παλαιότητα του εξοπλισμού. Πηγές του υπουργείου επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των συστημάτων της ΥΠΑ παραμένει απαρχαιωμένο και χωρίς επαρκή εφεδρεία, ενώ ο συνολικός εκσυγχρονισμός απαιτεί χρονοβόρες διαδικασίες και δεν μπορεί να γίνει αποσπασματικά. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, ένας πλήρης εκσυγχρονισμός δεν μπορεί να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από δύο χρόνια.
Με την εκδήλωση του προβλήματος ενεργοποιήθηκαν άμεσα τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας, με περιορισμό ή και προσωρινή αναστολή πτήσεων, μέτρα που διασφάλισαν την ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξαν τις σοβαρές αδυναμίες του συστήματος.
Γιατί δεν επηρεάστηκε η Πολεμική Αεροπορία
Καθοριστικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι στην Ελλάδα λειτουργούν δύο πλήρως ανεξάρτητα συστήματα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Το πολιτικό σύστημα της ΥΠΑ εξυπηρετεί τις πτήσεις στο FIR Αθηνών, ενώ η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει ξεχωριστή υποδομή, με αυτόνομα ραντάρ, πομποδέκτες και Κέντρο Ελέγχου Αεροπορικών Επιχειρήσεων στη Λάρισα. Η πλήρης απουσία τεχνικής διασύνδεσης μεταξύ των δύο συστημάτων εξηγεί γιατί η στρατιωτική αεροπορική δραστηριότητα δεν επηρεάστηκε από το περιστατικό.
Η έρευνα και τα επόμενα βήματα
Παρότι το συμβάν χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα σοβαρό, κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι παρόμοια περιστατικά έχουν καταγραφεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και σε μεγάλα αεροπορικά κέντρα, όπως το Λονδίνο. Αυτό, ωστόσο, δεν μειώνει τη βαρύτητα όσων συνέβησαν στα ελληνικά αεροδρόμια.
Οι έρευνες συνεχίζονται, με στόχο όχι μόνο την πλήρη αποσαφήνιση των αιτιών, αλλά και την υιοθέτηση μέτρων που θα αποτρέψουν επανάληψη αντίστοιχων κρίσεων, οι οποίες θα μπορούσαν να πλήξουν σοβαρά τις αερομεταφορές και τη διεθνή εικόνα της χώρας.
Στο πλαίσιο αυτό, έχει τεθεί σε εφαρμογή πλέγμα άμεσων παρεμβάσεων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων, ενώ προχωρά και το ευρύτερο Σχέδιο Δράσης για τον εκσυγχρονισμό της αεροναυτιλίας έως το 2028. Το σχέδιο, σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς, περιλαμβάνει εκατοντάδες δράσεις για την αναβάθμιση των συστημάτων ελέγχου, επικοινωνιών και πλοήγησης.
Σφοδρή κριτική από τους ελεγκτές
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η αντίδραση της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας, η οποία χαρακτήρισε το περιστατικό πρωτοφανές και συστημικό. Οι ελεγκτές αποδίδουν την κρίση στη χρόνια παλαιότητα και την ελλιπή συντήρηση του εξοπλισμού, τονίζοντας ότι είχαν επανειλημμένα προειδοποιήσει για τους κινδύνους.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι οι ελεγκτές των Κέντρων Ελέγχου Αθηνών και Μακεδονίας κατέβαλαν υπεράνθρωπες προσπάθειες για να διασφαλίσουν την ασφάλεια των πτήσεων. Ζητούν άμεση και εις βάθος διερεύνηση, ουσιαστικές αναβαθμίσεις των υποδομών και προειδοποιούν ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν προτίθενται να προσφέρουν υπερεργασία την καλοκαιρινή περίοδο, αν δεν αντιμετωπιστούν οι χρόνιες αδυναμίες του συστήματος.