Η 7η Οκτωβρίου 2023 δεν αποτέλεσε μόνο την αφετηρία μιας ευρείας σύγκρουσης, αλλά και την αρχή του τέλους για τη φιλόδοξη εξωτερική πολιτική του Ιράν στη Μέση Ανατολή.
Το οικοδόμημα του «ιρανικού ιμπεριαλισμού» μέσω πληρεξουσίων (proxies), που επέτρεπε στην Τεχεράνη να παρεμβαίνει με χαμηλό κόστος σε Λίβανο, Ιράκ, Υεμένη και Συρία, έχει υποστεί ανεπανόρθωτα πλήγματα από την ισραηλινή στρατιωτική απάντηση, αφήνοντας το καθεστώς των μουλάδων σε μια κατάσταση στρατηγικής παράλυσης.
Η αποτυχία του «σιιτικού τόξου» στο Ιράκ και το Λεβάντε
Η Τεχεράνη απέτυχε να μετατρέψει το Ιράκ σε ένα «δεύτερο Λίβανο». Παρά την επιρροή της, οι Ιρακινοί σιίτες —με την καθοδήγηση κληρικών όπως ο Αλί αλ-Σιστάνι— κράτησαν αποστάσεις από τις ηγεμονικές βλέψεις της Περσίας. Η εξουδετέρωση της ηγεσίας της Χεζμπολάχ και ο θάνατος του Κασέμ Σουλεϊμανί το 2020 δημιούργησαν ένα δυσαναπλήρωτο κενό «ταλέντου», καθώς η Τεχεράνη δεν διαθέτει την ικανότητα να διαχειριστεί αποτελεσματικά ανεξάρτητους δρώντες.
Η Συρία ως ο «μοιραίος» κρίκος
Όπως είχε προβλέψει ο στρατηγός Χοσέιν Χαμαντανί, η Συρία ήταν το κλειδί για τις φιλοδοξίες του Ιράν. Η απώλεια της αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας σε αυτόν τον «κρίκο» που συνέδεε το Ιράν με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, σηματοδοτεί την αποσύνθεση της στρατηγικής «προκεχωρημένης άμυνας» της Τεχεράνης. Πλέον, το Ιράν καλείται να αντιμετωπίσει μια πραγματικότητα όπου οι σύμμαχοί του στον Λίβανο κινδυνεύουν από ισχυρές σουνιτικές ομάδες που έχουν συσσωρεύσει χρόνια μίσους πολεμώντας το καθεστώς Άσαντ και τη Χεζμπολάχ.
Το μέλλον: Μια «δυσάρεστη» επιβίωση
Παρά τη στρατηγική υποχώρηση, το καθεστώς διατηρεί ορισμένα πλεονεκτήματα:
Τεχνολογική ισχύς: Η ικανότητα στην παραγωγή πυραύλων και drones παραμένει το κύριο εργαλείο αποτροπής και εκφοβισμού.
Ατομικές φιλοδοξίες: Αν και οι επιθέσεις σε Ιράν και Ισραήλ πιθανότατα έχουν «παγώσει» το καθεστώς σε ένα κατώφλι πυρηνικής ικανότητας, η συνέχιση του προγράμματος παραμένει η μοναδική πηγή αυτοπεποίθησης για την ηγεσία του Χαμενεΐ.
Ένα καθεστώς σε αναζήτηση ταυτότητας
Η «επανάσταση» του Ιράν έχει προ πολλού απολέσει την ικανότητά της να εμπνέει. Στο εσωτερικό, το καθεστώς επιβιώνει μόνο μέσω της καταστολής, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των Ιρανών το περιφρονεί. Η προσπάθεια της Τεχεράνης να «αγοράσει» ξανά την επιρροή της μέσω διαφθοράς και χρηματοδότησης φαίνεται ανεπαρκής μπροστά στις τρέχουσες ισραηλινές επιχειρήσεις.
Συμπερασματικά, το Ιράν εισέρχεται σε μια φάση όπου καλείται να κάνει «πολλά περισσότερα με πολύ λιγότερα». Η εποχή όπου η Τεχεράνη επηρέαζε τις εξελίξεις στο Λεβάντε με ένα δίκτυο πιστών στρατιωτών έχει παρέλθει. Όπως επισημαίνεται, η «ανταπόδοση» που ήρθε με τη βοήθεια των Ισραηλινών ήταν καταλυτική, αφήνοντας το Ιράν να αντιμετωπίζει ένα μέλλον που, αν το παρελθόν αποτελεί πρόλογο, διαγράφεται εξαιρετικά δυσοίωνο για την επιβίωση του οράματός του στην περιοχή.