Στο φως της δημοσιότητας έρχεται το πακέτο των δεκαεννέα προτάσεων που κατέθεσε ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης στον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν και στα Ηνωμένα Έθνη.
Οι προτάσεις συνδυάζουν Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) με ζητήματα ουσίας, με στόχο μια συζήτηση εφ' όλης της ύλης που θα οδηγήσει σε συμφωνία. Ορισμένες έχουν ήδη υιοθετηθεί ή υλοποιηθεί.
Για το περιεχόμενο ενημερώθηκε επιγραμματικά με επιστολή ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, ενώ προφορικά είχαν ενημερωθεί ο Έρχιουρμαν και η Προσωπική Απεσταλμένη Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Στην τελευταία συνάντηση οι προτάσεις δόθηκαν και γραπτώς, ενώ ενημερώθηκε και το Εθνικό Συμβούλιο.
Τι περιλαμβάνουν οι προτάσεις
Μεταξύ άλλων, προβλέπονται:
- Αποδοχή της Λουρουτζίνας ως σημείου διέλευσης, αρχικά για τους κατοίκους του Πύργου μέσω των Κοκκίνων και με τη διαδρομή Κάμπος – Αμπελικού – Καραβοστάσι.
- Επανενεργοποίηση του προγράμματος IMAGINE, κάτι που έχει ήδη συμφωνηθεί και περιλαμβάνεται στο ανακοινωθέν της τελευταίας συνάντησης.
- Επιστροφή των Βαρωσίων και λειτουργία του λιμανιού της Αμμοχώστου υπό την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βάσει των προτάσεων της Φινλανδικής Προεδρίας του 2006.
- Αποναρκοθέτηση ύποπτων επικίνδυνων περιοχών, 70.000 τετραγωνικών μέτρων σε κάθε πλευρά.
- Στρατιωτικός διάλογος Εθνικής Φρουράς και τουρκικών δυνάμεων, με την παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ.
- Εξέταση και εναρμόνιση των δύο εγγράφων για την Πύλα.
- Ελεύθερη πρόσβαση σε εκκλησίες που έχουν αποκατασταθεί και περισσότερες επισκέψεις σε τζαμιά στις ελεγχόμενες από την κυβέρνηση περιοχές.
- Αποκατάσταση των ελληνικών τοπωνυμίων στις οδικές πινακίδες.
- Κοινές συναντήσεις για νεολαία, πολιτιστική κληρονομιά και κοινωνία των πολιτών, καθώς και νέα ομάδα για τις φυσικές καταστροφές.
- Κοινή παρουσία στο δικοινοτικό φεστιβάλ της Πύλας στις 17/10, που έγινε.
- «Διασταυρούμενη» διαπραγμάτευση για εδαφικό-περιουσιακό, διακυβέρνηση-ασφάλεια και εγγυήσεις.
- Χρήση του εγγράφου συγκλίσεων ως βάση για την επανέναρξη των συνομιλιών, συμπεριλαμβανομένων όσων έγιναν στο Κραν Μοντανά.
- Αποκατάσταση του σχολείου στο Ριζοκάρπασο και παραχώρηση του κτιρίου της πρώην Συνεργατικής Τράπεζας ως πολιτιστικό κέντρο.
- Ικανοποίηση αιτημάτων των Μαρωνιτών (τρεις εκκλησίες, εκπαιδευτικός για νηπιαγωγείο) και αποκατάσταση του Αρμενομονάστηρου, θέματα που αναφέρονται στο τελευταίο ανακοινωθέν.
- Τερματισμός των παραβιάσεων στη νεκρή ζώνη και διεξαγωγή φιλικών ποδοσφαιρικών αγώνων.
Η τελευταία πρόταση αφορά τη μεθοδολογία: διήμερη συνάντηση των ηγετών για τα ΜΟΕ και στη συνέχεια διεύρυνση με την ΕΕ και τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις, με την παρουσία του Γενικού Γραμματέα ή της Προσωπικής του Απεσταλμένης, ώστε να ανακοινωθεί η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Έχει γίνει λόγος για διεξαγωγή στη Γενεύη, στα κτίρια του ΟΗΕ.
Οδοφράγματα και επόμενα βήματα
Η διάνοιξη των οδοφραγμάτων Αθηένου-Αγλαντζιάς και Μιας Μηλιάς θεωρούνταν συμφωνημένη βάσει πρότασης του ΟΗΕ. Μετά την τελευταία συνάντηση και την επίσκεψη Φιντάν, η κατοχική πλευρά φέρεται να υπαναχώρησε. Η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο του ΟΗΕ, που οφείλει να ορίσει ημερομηνία για την κοινή συνάντηση του Γκουτέρες με τους δύο ηγέτες, όπως συμφωνήθηκε στη Λευκωσία.
Ο Γκουτέρες επιδιώκει να δεσμεύσει την κατοχική πλευρά για την επανέναρξη των συνομιλιών, ώστε να συνεχιστεί η διαδικασία και από τον διάδοχό του, θέμα που συζήτησε στην Αττάλεια με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά διατυπώνει μεν μαξιμαλιστικές θέσεις για κυριαρχική ισότητα και ίσο διεθνές καθεστώς, παραμένει όμως ανοιχτή σε συζητήσεις, εμποδίζοντας ωστόσο τη συζήτηση επί της ουσίας.
Οι κινήσεις της Άγκυρας
Δύο πρόσφατες κινήσεις της Άγκυρας δείχνουν προθέσεις. Η πρώτη ήταν η αστραπιαία επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα στις 6 Νοεμβρίου, που ανέτρεψε δρομολογημένες εξαγγελίες για μετά την κοινή συνάντηση της περασμένης Δευτέρας.
Η δεύτερη ήταν η στάση του Ερντογάν στη Σύνοδο για το Κλίμα (COP31) στην Αττάλεια, όπου αποχώρησε από την αίθουσα υποδοχής για να μη χρειαστεί να υποδεχθεί τον Κύπριο Πρόεδρο. Οι κινήσεις, αν και έντονα συμβολικές, επιβεβαιώνουν ότι η κατοχική πλευρά είναι έτοιμη να συζητήσει μόνο με βάση τους δικούς της όρους.
Παρά τις προσπάθειες της Άγκυρας, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν αποκλείστηκε από τη Διάσκεψη, όπως δεν έχει αποκλειστεί ποτέ από διεθνείς επαφές και οργανισμούς. Το φιάσκο της Αττάλειας φαίνεται να έφερε αντίθετα αποτελέσματα, καθώς ανέδειξε την παρουσία του Προέδρου Χριστοδουλίδη σε μια Σύνοδο όπου η Τουρκία δεν επιθυμούσε κυπριακή εκπροσώπηση.
Η διασύνδεση με τα ευρωτουρκικά
Η ΕΕ φαίνεται έτοιμη να συνδέσει στην πράξη το Κυπριακό με τα ευρωτουρκικά: έναρξη διαλόγου για αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης με επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό. Η Άγκυρα ενδιαφέρεται και για τη φιλελευθεροποίηση των θεωρήσεων και το SAFE, αλλά κυρίως για την Τελωνειακή Ένωση. Οι ευρωτουρκικές συναλλαγές άγγιξαν το 2025 τα 217,5 δισ. ευρώ και, με αναβάθμιση, θα φτάσουν τουλάχιστον τα 500 δισ. ετησίως.
Το θέμα θα θέσει στις 20 Νοεμβρίου στην Άγκυρα ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Κομισιόν και Ειδικός Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Κύπρο Ραφαέλε Φίτο, στη συνάντησή του με τον Φιντάν. Την περασμένη Πέμπτη είχε μακρά τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, με κύριο θέμα το ταξίδι και το γεγονός ότι η ΕΕ θα βάλει το Κυπριακό στην ατζέντα.
Για την Άγκυρα, το κέρδος είναι η έναρξη ενός διαλόγου που επιθυμεί διακαώς, ενώ η απώλεια περιορίζεται στη συναίνεση για έναρξη διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό. Η πορεία των δύο διαδικασιών θα διασυνδέεται, κάτι που επιδίωκε εξαρχής η Λευκωσία.
Οι δηλώσεις Χριστοδουλίδη
Μιλώντας σε δημοσιογράφους μετά το ετήσιο μνημόσυνο του Γλαύκου Κληρίδη στον Καθεδρικό Ναό Αποστόλου Βαρνάβα, ο Πρόεδρος δήλωσε ότι, αν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση, η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων είναι εφικτή. Για τον Κληρίδη ανέφερε ότι τον χαρακτήριζαν ο «διεκδικητικός ρεαλισμός» και ο κοινωνικός φιλελευθερισμός, και ότι ο κυπριακός λαός οφείλει να του είναι ευγνώμων για την ένταξη της χώρας στην ΕΕ.
Για την τριμερή συνάντηση, είπε ότι η Λευκωσία είναι έτοιμη και αναμένει από τον Γενικό Γραμματέα να ορίσει ημερομηνία, κάτι που εξαρτάται αποκλειστικά από αυτόν. Στόχος της είναι να συνεχιστεί η συζήτηση για ΜΟΕ, μεθοδολογία και ουσία.
Ερωτηθείς αν η δημοσιοποίηση των 19 σημείων αποσκοπούσε στην ενημέρωση της τουρκοκυπριακής πλευράς και του ΟΗΕ, απάντησε αρνητικά, σημειώνοντας ότι όλοι τα γνώριζαν από τις 18 Σεπτεμβρίου, πριν από το ταξίδι στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση. Επανέλαβε ότι επιδιώκεται η επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά.
Με αφορμή τα 43 χρόνια από την ανακήρυξη του ψευδοκράτους, υπενθύμισε ότι η διεθνής κοινότητα το έκρινε αμέσως παράνομο και ότι η θέση της παραμένει σαφής παρά τη συζήτηση για λύση δύο κρατών.
Την ίδια ώρα, η Κυπριακή Δημοκρατία, το μόνο διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, μέλος του ΟΗΕ και της ΕΕ, ενισχύεται διαρκώς. Κατέληξε ότι όλοι, και ο ίδιος, θα κριθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και ότι δεν καταλαβαίνει γιατί κάποιος φοβάται να καθίσει σε αυτό.