Παρά τη σκληρή ρητορική από τον Λευκό Οίκο και τη βίαιη καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν, η Ουάσινγκτον εμφανίζεται, προς το παρόν, απρόθυμη να προχωρήσει σε άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση με την Τεχεράνη. Πίσω από αυτή τη στάση βρίσκεται ένας σύνθετος συνδυασμός παραγόντων: η επιλογή των κυρώσεων αντί των όπλων, οι περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες στην περιοχή, οι παρεμβάσεις αραβικών συμμάχων και ο φόβος μιας ανεξέλεγκτης περιφερειακής κλιμάκωσης.
Η αιματηρή καταστολή στο Ιράν, με περισσότερους από 2.600 νεκρούς και πάνω από 18.000 συλλήψεις, έχει επιβάλει μια εύθραυστη ηρεμία στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Το καθεστώς έχει διακόψει την πρόσβαση στο Διαδίκτυο, έχει περιορίσει τις επικοινωνίες και έχει αναπτύξει εκτεταμένες δυνάμεις ασφαλείας, επιχειρώντας να αναχαιτίσει τη σοβαρότερη εσωτερική πρόκληση από την Επανάσταση του 1979.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι, σύμφωνα με πληροφορίες που έχει λάβει, οι ιρανικές αρχές έχουν περιορίσει τη χρήση θανατηφόρας βίας και δεν προχωρούν σε εκτελέσεις διαδηλωτών, αφήνοντας να εννοηθεί ότι απομακρύνεται το ενδεχόμενο άμεσης στρατιωτικής επέμβασης. Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν μετά από ημέρες έντονων μηνυμάτων, κατά τις οποίες είχε περιγράψει την κατάσταση ως «εξαιρετικά εύθραυστη» και είχε απευθυνθεί στους Ιρανούς διαδηλωτές με τη φράση «η βοήθεια έρχεται».
Αναλυτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η ηρεμία είναι πρόσκαιρη. Όπως σημείωσε στην Wall Street Journal ο Αλί Βαέζ του International Crisis Group, το καθεστώς επέβαλε μια άνευ προηγουμένου καταστολή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η βαθιά κοινωνική και οικονομική δυσαρέσκεια έχει εξαλειφθεί.
Η επιλογή των κυρώσεων
Αντί για στρατιωτική δράση, οι ΗΠΑ εντείνουν την οικονομική και πολιτική πίεση. Το υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε νέο πακέτο κυρώσεων σε ανώτατα στελέχη του ιρανικού μηχανισμού ασφαλείας, μεταξύ των οποίων αξιωματούχοι των Φρουρών της Επανάστασης και του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ τόνισε ότι η Ουάσινγκτον θα χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο εργαλείο για να στοχεύσει όσους ευθύνονται για την καταστολή, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης, εφόσον σταματήσει η βία.
Παράλληλα, επιβλήθηκαν κυρώσεις σε δίκτυα και πρόσωπα που φέρονται να εμπλέκονται σε ξέπλυμα εσόδων από πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου μέσω «σκιώδους τραπεζικής», περιορίζοντας περαιτέρω τα οικονομικά περιθώρια της Τεχεράνης.
Περιορισμένες στρατιωτικές επιλογές
Την ίδια στιγμή, οι στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή είναι περιορισμένες. Η μεταφορά ναυτικών δυνάμεων στην Καραϊβική, στο πλαίσιο της πίεσης προς τη Βενεζουέλα, έχει ως αποτέλεσμα σήμερα περισσότερα αμερικανικά πολεμικά πλοία να βρίσκονται εκεί παρά στον Περσικό Κόλπο. Η απουσία ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου μειώνει τη δυνατότητα άμεσης και μαζικής επέμβασης, αυξάνοντας το επιχειρησιακό ρίσκο σε περίπτωση σύγκρουσης.
Αμερικανοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν μπορούν να πλήξουν το Ιράν, αλλά με ποιον τρόπο και με ποιες συνέπειες, ειδικά υπό τον φόβο ιρανικών αντιποίνων σε βάσεις και συμμάχους.
Οι πιέσεις από τον Κόλπο
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν και οι πιέσεις από αραβικές χώρες του Κόλπου. Σαουδική Αραβία, Κατάρ και Ομάν φέρονται να ζήτησαν από την Ουάσινγκτον να αποφύγει την κλιμάκωση, προειδοποιώντας ότι ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή. Οι ανησυχίες επικεντρώνονται κυρίως στη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ομάν, απ’ όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Το προσωρινό «πάγωμα» μιας στρατιωτικής επίθεσης δεν σημαίνει αποκλιμάκωση. Οι ΗΠΑ διατηρούν όλες τις επιλογές στο τραπέζι, ενώ το Ιράν παραμένει υπό έντονη οικονομική και εσωτερική πίεση. Ωστόσο, η συνισταμένη των κυρώσεων, των στρατιωτικών περιορισμών και των συμμαχικών πιέσεων εξηγεί γιατί, προς το παρόν, η Ουάσινγκτον επιλέγει την αυτοσυγκράτηση. Οι ισορροπίες, προειδοποιούν οι αναλυτές, παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες και μπορούν να ανατραπούν ανά πάσα στιγμή.