Η στρατιωτική επιχείρηση του Ιουνίου 2025 εναντίον του Ιράν, με τη συνεργασία Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών, θεωρήθηκε αρχικά χαμηλού κινδύνου για πυρηνική κλιμάκωση, καθώς στόχευε στην αποτροπή της πυρηνικοποίησης της Τεχεράνης.
Ωστόσο, σε περίπτωση επανάληψης ένοπλης σύγκρουσης, διαμορφώνονται σενάρια που θα μπορούσαν να αυξήσουν δραματικά την επικινδυνότητα: είτε μέσω ισραηλινών απειλών «ασύμμετρου πυρηνικού πολέμου», είτε μέσω πιθανής εμπλοκής πυρηνικών συμμάχων του Ιράν ως έμμεσων υποστηρικτών.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, το Ισραήλ ενδέχεται να χρειαστεί να αναπροσαρμόσει το δόγμα της «πυρηνικής ασάφειας» προς μια πιο επιλεκτική δημοσιοποίηση δυνατοτήτων, ενισχύοντας την αποτρεπτική του ισχύ. Η συζήτηση συνδέεται και με το ενδεχόμενο η Τεχεράνη, εφόσον ανακάμψει στρατιωτικά, να επανεκκινήσει τα πυρηνικά της σχέδια.
Στο διπλωματικό επίπεδο, οι περιφερειακές ισορροπίες παραμένουν ρευστές. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ δεν θεωρείται ότι εξουδετέρωσαν την ιρανική απειλή, ενώ μακροπρόθεσμα η ενίσχυση σουνιτικών δυνάμεων ή ακόμη και πιθανή πυρηνικοποίησή τους θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα στρατηγικά διλήμματα για το Ισραήλ.
Παράλληλα, η πυρηνική στρατηγική της χώρας δεν αφορά μόνο την αποτροπή πυρηνικών αντιπάλων αλλά και τη συγκράτηση συμβατικών ή υβριδικών απειλών, συμπεριλαμβανομένων μη κρατικών δρώντων.
Αναζήτηση βιώσιμης πυρηνικής αποτροπής
Μετά τον σύντομο αλλά έντονο πυραυλικό πόλεμο του 2025, κεντρικό ερώτημα για το Τελ Αβίβ αποτελεί πώς θα διατηρήσει μια αξιόπιστη και νομικά εναρμονισμένη αποτρεπτική στάση. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει οπλικά συστήματα, αντιπυραυλική άμυνα, υποδομές και κυρίως την αξιοπιστία της απειλής χρήσης.
Οι στρατηγικοί σχεδιασμοί επηρεάζονται και από το διεθνές περιβάλλον — από την Ουκρανία έως την Ταϊβάν — μέσα σε ένα πλαίσιο που αρκετοί αναλυτές περιγράφουν ως «Ψυχρό Πόλεμο ΙΙ», με μεταβαλλόμενες συμμαχίες και ανταγωνισμούς.
Διαφάνεια ή ασάφεια;
Το διαχρονικό δόγμα του «πυρηνικού όπλου στο υπόγειο» — δηλαδή η σκόπιμη ασάφεια για το ισραηλινό οπλοστάσιο — τίθεται υπό επανεξέταση. Μερική δημοσιοποίηση δυνατοτήτων θα μπορούσε να ενισχύσει την αποτροπή, πείθοντας αντιπάλους για την ικανότητα και βούληση ανταπόδοσης. Από την άλλη, υπερβολική μυστικότητα ίσως οδηγήσει σε εσφαλμένους υπολογισμούς από εχθρικά κράτη.
Η αποτροπή, επισημαίνεται, δεν αποσκοπεί στη νίκη σε πυρηνικό πόλεμο αλλά στην αποφυγή του. Η αξία των πυρηνικών όπλων έγκειται στη μη χρήση τους.
Κίνδυνοι λανθασμένων υπολογισμών
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν σενάρια ακούσιας κλιμάκωσης: τεχνικές δυσλειτουργίες, κυβερνοεπιθέσεις, εσφαλμένες προειδοποιήσεις ή λανθασμένες εκτιμήσεις προθέσεων. Παράγοντες όπως η «προσποιητή παραφροσύνη» ηγεσιών ή η υπερεκτίμηση αμυντικών δυνατοτήτων θα μπορούσαν επίσης να οδηγήσουν σε προληπτικά πλήγματα.
Δόγμα, διεθνές δίκαιο και επιβίωση
Η διαμόρφωση πυρηνικού δόγματος συνδέεται στενά με το διεθνές δίκαιο, τις αρχές αναλογικότητας και διάκρισης στόχων, αλλά και με την ανάγκη αξιόπιστης αποτροπής. Ενδεχόμενη μερική αποκάλυψη στοιχείων — όπως δυνατότητες επιβίωσης οπλοστασίου ή θαλάσσιας βάσης — θα μπορούσε να ενισχύσει τη σταθερότητα.
Συμπέρασμα
Μέσα σε ένα ολοένα πιο πολυπολικό και ασταθές διεθνές σύστημα, το Ισραήλ καλείται να επαναξιολογήσει τη στρατηγική του, ισορροπώντας μεταξύ αποτροπής, διαφάνειας και ρίσκου κλιμάκωσης. Όπως υποδηλώνει και το αρχαίο ρητό του Αρχίλοχου, η αποτελεσματική στρατηγική ίσως απαιτεί κατανόηση πολλών παραμέτρων, αλλά εστίαση σε έναν θεμελιώδη στόχο: τη διασφάλιση της εθνικής επιβίωσης.