Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες διέκοψαν προσωρινά τη διαμοίραση πληροφοριών με το Κίεβο τον Μάρτιο του 2025, τα αποτελέσματα στο πεδίο της μάχης ήταν άμεσα και, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, δραματικά. Οι ουκρανικές δυνάμεις υπέστησαν σοβαρές απώλειες, ενώ σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ενισχύθηκε η αίσθηση ότι η Ουάσινγκτον δεν αποτελεί πλέον απολύτως προβλέψιμο στρατιωτικό εταίρο.
Η διακοπή διήρκεσε λίγες ημέρες, ωστόσο λειτούργησε ως καμπανάκι. Σε διπλωματικούς και στρατιωτικούς κύκλους άρχισε να διατυπώνεται πιο ανοιχτά η ανάγκη για «σχέδιο Β», σε περίπτωση που η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα αποδειχθεί λιγότερο αξιόπιστη.
Η Ευρώπη εξαρτάται διαχρονικά από τη λεγόμενη πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ, η οποία συνίσταται τόσο στην παρουσία αμερικανικών όπλων στην ήπειρο όσο και στη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Αν η αμερικανική δέσμευση αποδυναμωθεί, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια Ρωσία που διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο παγκοσμίως.
Σήμερα, μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία διαθέτουν πυρηνικά όπλα στην Ευρώπη. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο ενίσχυσης της γαλλικής αποτρεπτικής παρουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ωστόσο η δημιουργία πανευρωπαϊκής πυρηνικής δύναμης θα συνεπαγόταν υψηλό οικονομικό κόστος και πιθανές συγκρούσεις με διεθνείς συνθήκες μη διάδοσης.
Ο ερευνητής του Ινστιτούτου των Ηνωμένων Εθνών Pavel Podvig επισημαίνει το δίλημμα: σε ένα υποθετικό σενάριο ρωσικής εισβολής στην Εσθονία, η Γαλλία θα είχε τη δυνατότητα να πλήξει σοβαρά τη Ρωσία, αλλά θα εξέθετε ταυτόχρονα το έδαφός της σε αντίποινα. Το ερώτημα είναι κατά πόσο μια τέτοια επιλογή θα ήταν πολιτικά αποδεκτή.
Οι σχετικές συζητήσεις διεξάγονται με προσοχή και, σύμφωνα με πληροφορίες, περιορίζονται σε διμερές ή τριμερές επίπεδο, μεταξύ χωρών που φιλοξενούν αμερικανικά στρατιωτικά μέσα ή βρίσκονται εγγύτερα στη Ρωσία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και υπουργοί δεν φέρεται να έχουν πλήρη εικόνα των στρατιωτικών διαβουλεύσεων.
Η πυρηνική αποτροπή αναμένεται να αποτελέσει κομβικό ζήτημα στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Ο Μακρόν πρόκειται να τοποθετηθεί εκ νέου για το θέμα τις επόμενες ημέρες στη Γαλλία.
Προς το παρόν, αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι η πιο ρεαλιστική επιλογή για την Ευρώπη είναι η ενίσχυση προηγμένων συμβατικών οπλικών συστημάτων μεγάλης ακρίβειας, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά χωρίς την ανάπτυξη νέου πυρηνικού οπλοστασίου. Η ερευνήτρια του Royal United Services Institute Darya Dolzikova υποστηρίζει ότι μια πανευρωπαϊκή πυρηνική δύναμη δεν είναι εφικτή στο άμεσο μέλλον, τονίζοντας πως το κρίσιμο ζήτημα είναι ο τρόπος με τον οποίο η γαλλική και η βρετανική αποτροπή μπορούν να ενταχθούν στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας.
Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν συνολικά περίπου 400 πυρηνικές κεφαλές, έναντι περίπου 1.670 των ΗΠΑ. Παρά το μικρότερο μέγεθος, η καταστροφική ισχύς τους θεωρείται ικανή να πλήξει εκατοντάδες στόχους. Ωστόσο, η Ρωσία διαθέτει ευρύτερο φάσμα επιλογών, περιλαμβανομένων όπλων χαμηλότερης ισχύος, γεγονός που της προσδίδει μεγαλύτερη ευελιξία σε σενάρια κλιμάκωσης.
Το οικονομικό κόστος αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα. Η συντήρηση των γαλλικών και βρετανικών πυρηνικών δυνάμεων ανέρχεται σε περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Η πειθώ των ευρωπαϊκών κοινωνιών για τη χρηματοδότηση ενός διευρυμένου πυρηνικού ρόλου, ιδίως σε περίοδο δημοσιονομικών πιέσεων, δεν θεωρείται εύκολη.
Παράλληλα, το Παρίσι και το Λονδίνο έχουν ενισχύσει τον μεταξύ τους συντονισμό. Πέρυσι υπέγραψαν τη Διακήρυξη του Northwood, επισημαίνοντας ότι οι πυρηνικές τους δυνάμεις είναι ανεξάρτητες αλλά μπορούν να συντονιστούν προς όφελος της συλλογικής ασφάλειας. Συζητούνται επίσης σενάρια όπως η φιλοξενία γαλλικών αεροσκαφών με πυρηνική δυνατότητα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ή η στενότερη συνεργασία με την Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ τόνισε ότι μια πλήρης πυρηνική αυτονομία θα απαιτούσε τεράστιες δαπάνες και δύσκολες πολιτικές επιλογές. Παράλληλα, η ερευνήτρια του IFRI Heloise Fayet υπογράμμισε ότι δεν είναι δεδομένο πως μελλοντικές κυβερνήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο ή στη Γαλλία θα παραμείνουν προσηλωμένες στην ιδέα της πυρηνικής προστασίας της υπόλοιπης Ευρώπης, ιδίως ενόψει των γαλλικών προεδρικών εκλογών.
Το ΝΑΤΟ, διά του Γενικού Γραμματέα Μαρκ Ρούτε, επιμένει ότι οι ΗΠΑ παραμένουν πλήρως δεσμευμένες στη διατλαντική συμμαχία. Αμερικανός αξιωματούχος του Πενταγώνου επανέλαβε ότι η πυρηνική ομπρέλα εξακολουθεί να καλύπτει τους συμμάχους.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αναφερθεί κυρίως στη συμβατική άμυνα της Ευρώπης, χωρίς να θίξει δημοσίως την πυρηνική διάσταση. Ωστόσο, οι συζητήσεις που διεξάγονται στο παρασκήνιο δείχνουν ότι το ζήτημα της ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής έχει πλέον εισέλθει σε φάση σοβαρής στρατηγικής αξιολόγησης.