Ένα νέο μοντέλο άσκησης ισχύος φαίνεται να αναδύεται στη διεθνή σκηνή, με αιφνιδιαστικές επιχειρήσεις που – σύμφωνα με το υποθετικό αυτό σενάριο – οδηγούν σε αλλαγή καθεστώτων μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες, χωρίς μακροχρόνιες στρατιωτικές κατοχές.
Στις 3 Ιανουαρίου 2026, ο πρόεδρος της Βενεζουέλα Νικολάς Μαδούρο φέρεται να απήχθη από το προεδρικό μέγαρο και να μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ για να δικαστεί. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 28 Φεβρουαρίου, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αλί Χαμενεΐ φέρεται να σκοτώθηκε σε αεροπορική επιχείρηση δύο ημερών. Τα γεγονότα αυτά, εφόσον επιβεβαιώνονταν, θα σηματοδοτούσαν μια ριζική μετατόπιση στη στρατηγική αλλαγής καθεστώτων.
Από τον Μπους στον Τραμπ: αλλαγή παραδείγματος
Για δύο δεκαετίες, η αμερικανική εξωτερική πολιτική συνδέθηκε με εκτεταμένες στρατιωτικές επεμβάσεις, όπως στο Αφγανιστάν και το Ιράκ επί προεδρίας Τζορτζ Μπους. Οι πόλεμοι αυτοί, με πολυετή διάρκεια και υψηλό ανθρώπινο και οικονομικό κόστος, συνδέθηκαν με το δόγμα του «nation-building», αφήνοντας αμφιλεγόμενα αποτελέσματα.
Η άνοδος του Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να σηματοδοτεί – κατά την ανάλυση – μια διαφορετική προσέγγιση: όχι εισβολή και κατοχή, αλλά στοχευμένα πλήγματα, απομάκρυνση της ηγεσίας και ταχεία σταθεροποίηση μέσω εσωτερικών δυνάμεων. Το σχήμα αυτό περιγράφεται ως «Hit, Remove, Stabilize» και παρουσιάζεται ως ψυχρότερο, τεχνοκρατικό και λιγότερο δαπανηρό σε ανθρώπινες απώλειες.
Ο ρόλος της τεχνολογίας και των εσωτερικών ρωγμών
Καθοριστικός φέρεται να είναι ο ρόλος των πληροφοριών, της τεχνητής νοημοσύνης και του ηλεκτρονικού πολέμου. Στην περίπτωση του Ιράν, γίνεται λόγος για αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων και συστημάτων ανάλυσης, όπως αυτά της Palantir Technologies, καθώς και για χρήση προηγμένων μέσων ηλεκτρονικού πολέμου που «τύφλωσαν» τα ραντάρ.
Ωστόσο, η τεχνολογία δεν θεωρείται επαρκής χωρίς εσωτερική υποστήριξη. Η ανάλυση επισημαίνει ότι καμία επιχείρηση ακριβείας δεν μπορεί να επιτύχει χωρίς δίκτυα εντός της στοχοποιημένης χώρας. Η οικονομική πίεση μέσω κυρώσεων και η δυσαρέσκεια σε στρατιωτικούς και πολιτικούς κύκλους περιγράφονται ως παράγοντες που δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για εσωτερικές διαρροές και ανατροπές.
Η σιωπή Ρωσίας και Κίνας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η φερόμενη περιορισμένη αντίδραση της Ρωσία και της Κίνα, παρά τις στρατηγικές σχέσεις τους με Καράκας και Τεχεράνη. Η εξήγηση αποδίδεται στην ταχύτητα των εξελίξεων, στον υπολογισμό συμφερόντων – απουσία δεσμευτικών αμυντικών ρητρών – αλλά και στην πιθανότητα παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων για σφαίρες επιρροής σε άλλες περιοχές.
Εσωτερική πολιτική και «diversionary war»
Σε πολιτικό επίπεδο, η θεωρία του «diversionary war» – που αποδίδεται συχνά στον Ναπολέωντα Βοναπάρτη – επανέρχεται στο προσκήνιο. Σύμφωνα με αυτή, οι εξωτερικές στρατιωτικές επιτυχίες μπορούν να ενισχύσουν την εσωτερική συσπείρωση γύρω από την ηγεσία, ιδίως όταν αντιμετωπίζει πιέσεις στο εσωτερικό.
Η ανάλυση υποστηρίζει ότι μια στρατηγική «αποκεφαλισμού» καθεστώτων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εργαλείο πολιτικής ενίσχυσης, δημιουργώντας το λεγόμενο «rally around the flag effect», χωρίς το κόστος μακροχρόνιων πολέμων.
Μια νέα εποχή αλλαγής καθεστώτων;
Το υποθετικό αυτό δόγμα περιγράφει μια μετάβαση σε επιχειρήσεις υψηλής ακρίβειας, με έμφαση στις πληροφορίες, την αεροπορική υπεροχή και την αξιοποίηση εσωτερικών ρωγμών. Αν μια τέτοια προσέγγιση εδραιωνόταν, θα σηματοδοτούσε μια βαθιά μεταβολή στο διεθνές σύστημα, θέτοντας νέα ερωτήματα για την έννοια της εθνικής κυριαρχίας και τα όρια της γεωπολιτικής ισχύος στη σύγχρονη εποχή.