Πριν από σχεδόν ακριβώς έναν μήνα, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο Τζάρεντ Κούσνερ είχαν έμμεσες επαφές με τους Ιρανούς στη Γενεύη. Η κυβέρνηση Τραμπ συνέχιζε να υποστηρίζει ότι η διπλωματία αποτελούσε την προτιμώμενη επιλογή της. Δύο ημέρες αργότερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν την πολεμική τους επιχείρηση κατά του Ιράν.
Σήμερα, η Ουάσιγκτον επιδιώκει εκ νέου την επιστροφή στις συνομιλίες, μετά τη στροφή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ τη Δευτέρα, όταν ανακοίνωσε ότι οι δύο χώρες διαπραγματεύονται τον τερματισμό της σύγκρουσης. Ωστόσο, σημαντικά εμπόδια εξακολουθούν να υπάρχουν στον δρόμο προς την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, παρά τη δημόσια αισιοδοξία που εκφράζει ο Λευκός Οίκος, σύμφωνα με ανάλυση του CNN.
Ανησυχία των συμμάχων
Σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο και στην Ευρώπη παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και εκφράζουν αυξανόμενη ανησυχία για την έλλειψη προόδου προς την κατεύθυνση των διαπραγματεύσεων, είτε για τον τερματισμό της σύγκρουσης είτε έστω για την επίτευξη εκεχειρίας, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το CNN.
Παρά τις προσπάθειες που βρίσκονται σε εξέλιξη για τη διοργάνωση συνάντησης μεταξύ των δύο πλευρών, πηγές αναφέρουν ότι μια τέτοια εξέλιξη δεν θεωρείται πιθανή στο άμεσο μέλλον, δεδομένου του μεγάλου χάσματος που χωρίζει τις απαιτήσεις των δύο χωρών.
Η απειλή συνέχισης των στρατιωτικών επιχειρήσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ βαραίνει καθοριστικά τις ενδεχόμενες συνομιλίες. Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη εκτιμά ότι διαθέτει πλέον κρίσιμο πλεονέκτημα που δεν είχε πριν από την έναρξη του πολέμου: τον ουσιαστικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
«Τα απολύτως βασικά πρέπει να συμφωνηθούν πριν οι δύο πλευρές ξεκινήσουν για διαπραγματεύσεις», ανέφερε στο CNN περιφερειακή πηγή, προσθέτοντας ότι οι Ιρανοί έχουν πλέον δώσει «κατηγορηματικό “όχι” σε κάθε μαξιμαλιστική πρόταση».
Πρόταση 15 σημείων των ΗΠΑ
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, οι ΗΠΑ διαβίβασαν, μέσω του Πακιστάν, έναν κατάλογο 15 σημείων με απαιτήσεις προς το Ιράν. Πολλές από αυτές επαναλαμβάνουν τις θέσεις που είχαν διατυπωθεί από την Ουάσιγκτον πριν από την έναρξη του πολέμου:
- δέσμευση της Τεχεράνης να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα,
- παράδοση στις ΗΠΑ του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν,
- περιορισμοί στις αμυντικές δυνατότητες της χώρας και
- τερματισμός της στήριξης προς συμμάχους-πληρεξουσίους.
Αν αυτή είναι πράγματι η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών, «δεν υπάρχει καμία περίπτωση να υπάρξουν επιτυχημένες διαπραγματεύσεις», δήλωσε στο CNN ο Νέιτ Σουάνσον, πρώην αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης, ο οποίος είχε διατελέσει διευθυντής για το Ιράν στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας.
Το Ισραήλ, ο άλλος βασικός εμπλεκόμενος στη σύγκρουση, εκφράζει ανησυχία ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να ανακοινώσουν εκεχειρία διάρκειας ενός μήνα, προκειμένου να διευκολυνθούν οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν, σύμφωνα με δύο ισραηλινές πηγές που μίλησαν στο CNN. Ωστόσο, η χώρα παραμένει επιφυλακτική ως προς την προοπτική ουσιαστικής προόδου, όπως ανέφερε μία από τις πηγές.
«Το μέγιστο που ενδέχεται να είναι διατεθειμένο να προσφέρει το Ιράν δεν ανταποκρίνεται στο ελάχιστο που απαιτούν οι Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφερε η πηγή, προσθέτοντας ότι το Ισραήλ θεωρεί ορισμένα στοιχεία του αμερικανικού πλαισίου «θετικά και επωφελή για το ίδιο» – ιδίως εκείνα που αφορούν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τη δράση των περιφερειακών συμμάχων-πληρεξουσίων του.
Ωστόσο, άλλη ισραηλινή πηγή επισήμανε ότι σε βάθος χρόνου το Ισραήλ διατηρεί επιφυλάξεις, εκφράζοντας ανησυχία πως μια ενδεχόμενη συμφωνία εκεχειρίας δεν θα καλύπτει όλες τις ανησυχίες του, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και τη δραστηριότητα των συμμάχων του στην ευρύτερη περιοχή.
Οι απαιτήσεις της Τεχεράνης
Ο Σουάνσον εκτίμησε ότι το Ιράν πιθανότατα θεωρεί πως ο Τραμπ υιοθετεί την ίδια στάση με το παρελθόν –δηλαδή θέτει το δίλημμα μεταξύ πλήρους υποχώρησης ή κλιμάκωσης– και πως δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει σοβαρά την προοπτική της διπλωματίας. Οπως είπε, η Τεχεράνη προβάλλει «μια εξίσου τολμηρή και μη ρεαλιστική πρόταση».
Την Τετάρτη, Ιρανός αξιωματούχος παρουσίασε τον κατάλογο των απαιτήσεων της χώρας, σύμφωνα με το κρατικό μέσο Press TV. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- η πλήρης παύση της «επιθετικότητας και των στοχευμένων δολοφονιών»,
- η θέσπιση συγκεκριμένων μηχανισμών που θα διασφαλίζουν ότι ο πόλεμος κατά του Ιράν δεν θα επαναληφθεί,
- η εγγυημένη και σαφώς προσδιορισμένη καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων και επανορθώσεων,
- ο τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα και για όλους τους συμμάχους-πληρεξουσίους του Ιράν στην περιοχή, καθώς και
- η διασφάλιση ότι η Τεχεράνη θα μπορεί να ασκεί κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ.
Καμία ένδειξη βιώσιμης συμφωνίας
Η ικανότητα της Τεχεράνης να παρεμποδίζει τη λειτουργία της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού, παρά την πρόοδο των ΗΠΑ στην αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, έχει προκαλέσει εκτόξευση των τιμών των καυσίμων και έχει θέσει σε συναγερμό τις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, αποτελεί πιθανό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα για το Ιράν στο μέλλον, με πηγές να επισημαίνουν ότι κανένας από τους διαμεσολαβητές που μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ των δύο πλευρών –ούτε και η κυβέρνηση Τραμπ– δεν είναι αυτή τη στιγμή σε θέση να περιγράψει ποια θα μπορούσε να είναι η μορφή μιας βιώσιμης συμφωνίας.
Κάποιες χώρες του Κόλπου καθώς και άλλοι σύμμαχοι των ΗΠΑ επιθυμούν την άμεση παύση των εχθροπραξιών και το άνοιγμα των Στενών, ενώ άλλοι τάσσονται υπέρ μιας πιο συνολικής συμφωνίας. Ο πρέσβης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στις ΗΠΑ, Γιούσεφ Αλ Οτάιμπα, σε άρθρο γνώμης στη Wall Street Journal χθες, Τετάρτη, υποστήριξε ότι μία εκεχειρία δεν επαρκεί στην παρούσα φάση, καθώς απαιτείται ευρύτερη συμφωνία.
«Μια απλή εκεχειρία δεν αρκεί. Χρειαζόμαστε οριστική λύση που θα αντιμετωπίζει το σύνολο των απειλών που προέρχονται από το Ιράν: τις πυρηνικές δυνατότητες, τους πυραύλους, τα drones, τα τρομοκρατικά δίκτυα-πληρεξουσίους και τους αποκλεισμούς διεθνών θαλάσσιων οδών», έγραψε ο Οτάιμπα.
«Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν νέο εργαλείο για αυτούς, με τρόπο που δεν έχουμε ξαναδεί», δήλωσε ο Σουάνσον, ο οποίος πλέον εργάζεται στο Atlantic Council.
Ιρανοί αξιωματούχοι συνεχίζουν να υποστηρίζουν ότι δεν βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, ωστόσο ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγκτσί, αναγνώρισε ότι έχει υπάρξει ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ των δύο χωρών μέσω διαμεσολαβητών.
«Το γεγονός ότι αποστέλλονται μηνύματα και εμείς απαντούμε με προειδοποιήσεις ή διατυπώνουμε τις θέσεις μας δεν συνιστά διαπραγμάτευση ή διάλογο· πρόκειται για ανταλλαγή μηνυμάτων», ανέφερε στο κρατικό δίκτυο Islamic Republic of Iran Broadcasting.
«Σε αυτά τα μηνύματα διατυπώθηκαν ιδέες που έχουν διαβιβαστεί στην ανώτατη ηγεσία και, εφόσον απαιτηθεί λήψη θέσης, αυτή θα ανακοινωθεί», πρόσθεσε την Τετάρτη.
Από την πλευρά του Λευκού Οίκου, η εκπρόσωπος Τύπου Καρολάιν Λέβιτ επέμεινε ότι «οι συνομιλίες συνεχίζονται» και πως «είναι παραγωγικές».
Σχέδια συνάντησης αλλά και κλιμάκωσης
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ εργάζονται για τη διοργάνωση συνάντησης στο Πακιστάν αυτό το Σαββατοκύριακο, με στόχο την εξεύρεση διεξόδου από τον πόλεμο, σύμφωνα με δύο ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους που μίλησαν στο CNN. Τα υφιστάμενα σχέδια προβλέπουν τη μετάβαση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στη χώρα, ενδεχομένως μαζί με άλλους κορυφαίους αξιωματούχους της κυβέρνησης.
Ιρανοί εκπρόσωποι έχουν καταστήσει σαφές στην κυβέρνηση Τραμπ ότι δεν επιθυμούν την επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τους Γουίτκοφ και Κούσνερ, προτιμώντας να συνομιλήσουν με τον Βανς, σύμφωνα με δύο περιφερειακές πηγές. Ο Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι ο Βανς, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ ηγούνται επί του παρόντος των διαπραγματεύσεων με το Ιράν.
Αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι το χρονοδιάγραμμα μιας πιθανής συνάντησης παραμένει ρευστό, όπως και η τοποθεσία και η σύνθεσή της. Η Τουρκία έχει επίσης προταθεί ως πιθανός τόπος διεξαγωγής των συνομιλιών, σύμφωνα με δύο πηγές με γνώση του θέματος, καθώς διατυπώνονται ανησυχίες για ζητήματα ασφάλειας σε περίπτωση διεξαγωγής τους στο Πακιστάν. Τόσο το Πακιστάν όσο και η Τουρκία έχουν λειτουργήσει ως διαμεσολαβητές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Εν μέσω της έντονης κινητικότητας γύρω από πιθανές συνομιλίες αυτό το Σαββατοκύριακο, σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο προτρέπουν ιδιωτικά την κυβέρνηση Τραμπ να μην κλιμακώσει περαιτέρω τον πόλεμο με ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων, είτε για την κατάληψη της νήσου Χαργκ είτε για την απομάκρυνση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της περιοχής. Εκφράζονται φόβοι ότι μια αμερικανική κατοχή του νησιού θα προκαλούσε μεγάλες απώλειες, θα οδηγούσε πιθανότατα σε ιρανικά αντίποινα κατά περιφερειακών υποδομών και θα παρέτεινε τη σύγκρουση.
Παρά ταύτα, το ενδεχόμενο περαιτέρω στρατιωτικής δράσης από τις ΗΠΑ παραμένει ορατό. Περίπου 1.000 Αμερικανοί στρατιώτες της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας αναμένεται να αναπτυχθούν τις επόμενες ημέρες στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με δύο πηγές με γνώση του θέματος, ενισχύοντας τη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, την ώρα που η κυβέρνηση Τραμπ δηλώνει ότι βρίσκεται σε συνομιλίες με το Ιράν για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Η Λέβιτ προειδοποίησε την Τετάρτη ότι εάν «το Ιράν δεν αποδεχθεί την πραγματικότητα της παρούσας συγκυρίας», ο Τραμπ «είναι έτοιμος να εξαπολύσει την κόλαση».
Πηγή: CNN -Obstacles to ending war come into focus as US and Iran outline starkly different demands