Μετά από έντονες πιέσεις και αντιδράσεις για την καθυστέρηση που σημειώθηκε, η Ουάσιγκτον έδωσε τελικά στη δημοσιότητα το πλήρες, επίσημο κείμενο του μνημονίου κατανόησης που συνομολογήθηκε με την Τεχεράνη.
Το έγγραφο, το οποίο φέρει τον τίτλο «Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ», αποτυπώνει έναν λεπτομερή οδικό χάρτη 14 σημείων που φιλοδοξεί να τερματίσει οριστικά την πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και να ρυθμίσει το ακανθώδες ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Άμεση εκεχειρία, άρση του ναυτικού αποκλεισμού και άνοιγμα των Στενών
Το μνημόνιο θέτει ως πρώτο και κύριο στόχο τον άμεσο και οριστικό τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, με τις δύο πλευρές να δεσμεύονται για τον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας αλλήλων.
Παράλληλα, ορίζεται αυστηρό χρονοδιάγραμμα 60 ημερών για την επίτευξη της τελικής, μόνιμης συμφωνίας.
Στο πεδίο της ναυσιπλοΐας, οι δεσμεύσεις είναι άμεσες. Οι ΗΠΑ υποχρεούνται να ξεκινήσουν άμεσα την άρση του ναυτικού αποκλεισμού κατά του Ιράν, ολοκληρώνοντας τη διαδικασία εντός 30 ημερών, ενώ δεσμεύονται να αποσύρουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις από την περιοχή εντός ενός μήνα από την υπογραφή της τελικής συμφωνίας. Από την πλευρά του, το Ιράν εγγυάται την ελεύθερη και ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν για διάστημα 60 ημερών.
Η Τεχεράνη αναλαμβάνει επίσης να ξεκινήσει την αποναρκοθέτηση εντός 30 ημερών και να εκκινήσει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν και άλλα παράκτια κράτη για τη μελλοντική διαχείριση του στρατηγικής σημασίας Στενού του Ορμούζ.
Πακέτο μαμούθ 300 δισ. δολαρίων για ανοικοδόμηση και τέλος στις κυρώσεις
Μία από τις πιο εντυπωσιακές πτυχές της συμφωνίας αφορά την οικονομική στήριξη του Ιράν. Η Ουάσιγκτον, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους, δεσμεύεται να αναπτύξει ένα γιγαντιαίο επενδυτικό σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με σκοπό την ανασυγκρότηση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Επιπλέον, το κείμενο προβλέπει τη σταδιακή αλλά πλήρη κατάργηση όλων των αμερικανικών (πρωτογενών και δευτερογενών) αλλά και διεθνών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).
Μέχρι να οριστικοποιηθεί η λήξη των κυρώσεων, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών υποχρεούται να εκδώσει άμεσες εξαιρέσεις (waivers) που θα επιτρέπουν στο Ιράν να εξάγει ελεύθερα αργό πετρέλαιο και παράγωγα προϊόντα, διασφαλίζοντας παράλληλα την ομαλότητα των σχετικών τραπεζικών και ασφαλιστικών συναλλαγών. Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν να ξεπαγώσουν και να καταστήσουν πλήρως προσβάσιμα όλα τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό.
Το πυρηνικό status quo και η διεθνής εποπτεία
Στο κρίσιμο πυρηνικό σκέλος, το Ιράν επαναδιατυπώνει ρητά τη δέσμευσή του ότι δεν πρόκειται να αναπτύξει ή να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Το μνημόνιο προβλέπει την καταστροφή και ανάμειξη των αποθεμάτων υλικού υψηλού εμπλουτισμού επί τόπου (in-situ downblending), μια διαδικασία που θα τελεί υπό την αυστηρή επίβλεψη του ΔΟΑΕ.
Μέχρι την υπογραφή της τελικής συμφωνίας, συμφωνήθηκε η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης (status quo). Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι το Ιράν θα «παγώσει» το πυρηνικό του πρόγραμμα στα τρέχοντα επίπεδα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν κανέναν νέο περιορισμό και δεν θα προχωρήσουν σε επιπλέον ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή.
Για την πιστή εφαρμογή των όρων συγκροτείται ειδικός κοινός εκτελεστικός μηχανισμός παρακολούθησης, ενώ η τελική συμφωνία που θα προκύψει μετά το πέρας των διαπραγματεύσεων πρόκειται να σφραγιστεί και να επικυρωθεί με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Σημεία του μνημονίου κατανόησης:
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, καθώς και οι σύμμαχοί τους στον παρόντα πόλεμο, υπογράφουν το παρόν Μνημόνιο Κατανόησης για να κηρύξουν τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και αναλαμβάνουν από τώρα και στο εξής να μην ξεκινήσουν κανέναν πόλεμο ή οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση η μία εναντίον της άλλης, να απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας μεταξύ τους και να διασφαλίσουν την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία του Λιβάνου. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τον μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και τις λοιπές διατάξεις της παρούσας παραγράφου.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αναλαμβάνουν την υποχρέωση να σέβονται αμοιβαία την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και να απέχουν από οποιαδήποτε παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης πλευράς.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεσμεύονται να διαπραγματευτούν και να επιτύχουν την τελική συμφωνία εντός ανώτατου χρονικού διαστήματος 60 ημερών, το οποίο μπορεί να παραταθεί με κοινή συναίνεση.
- Αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα αρχίσουν την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και κάθε άλλης παρεμπόδισης ή περιορισμού που έχουν επιβάλει κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και θα τερματίσουν πλήρως τον ναυτικό αποκλεισμό εντός 30 ημερών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η κίνηση των πλοίων θα αποκαθίσταται σταδιακά από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, αναλογικά με τα επίπεδα της προπολεμικής ναυσιπλοΐας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αναλαμβάνουν επίσης την υποχρέωση να απομακρύνουν τις δυνάμεις τους από την περιοχή κοντά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν εντός 30 ημερών από την υπογραφή της τελικής συμφωνίας.
- Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα, καταβάλλοντας τη μέγιστη δυνατή προσπάθεια, για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση, μόνο για 60 ημέρες, από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντιστρόφως. Η εμπορική ναυσιπλοΐα θα αρχίσει αμέσως, ενώ, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης απομάκρυνσης τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων καθώς και της εκκαθάρισης ναρκών από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, θα αποκατασταθεί πλήρως εντός 30 ημερών. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα διεξαγάγει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν για τον καθορισμό της μελλοντικής διοίκησης και των θαλάσσιων υπηρεσιών στο Στενό του Ορμούζ, σε διαβούλευση με τα λοιπά παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το ισχύον διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών του Στενού του Ορμούζ.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αναλαμβάνουν την υποχρέωση, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους, να καταρτίσουν ένα οριστικό, αμοιβαία συμφωνημένο σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Ο μηχανισμός υλοποίησης του σχεδίου αυτού θα οριστικοποιηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας εντός 60 ημερών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα χορηγήσουν όλες τις απαιτούμενες άδειες, εξαιρέσεις και εγκρίσεις που είναι αναγκαίες για τις σχετικές χρηματοοικονομικές συναλλαγές.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αναλαμβάνουν την υποχρέωση να τερματίσουν κάθε μορφή κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, των αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), καθώς και όλων των μονομερών αμερικανικών κυρώσεων, πρωτογενών και δευτερογενών, σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα που θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.
Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αναγνωρίζουν την κρίσιμη σημασία του ζητήματος της άρσης των κυρώσεων που αναφέρεται ανωτέρω και εκφράζουν την πρόθεσή τους να το εξετάσουν άμεσα στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, προκειμένου να επιτευχθεί αμοιβαία συμφωνία επ’ αυτού.
- Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφώνησαν να επιλύσουν το ζήτημα της τύχης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού μέσω μηχανισμού που θα συμφωνηθεί αμοιβαία, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που αναφέρεται στην παράγραφο 7, με ελάχιστη απαίτηση την αραίωση του υλικού επί τόπου υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).Οι δύο πλευρές συμφώνησαν επίσης να συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου, καθώς και άλλα αμοιβαία συμφωνημένα θέματα που σχετίζονται με τις πυρηνικές ανάγκες της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, στη βάση ενός ικανοποιητικού πλαισίου που θα καθοριστεί στην τελική συμφωνία.Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώνει τις διατάξεις της παρούσας παραγράφου. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αναγνωρίζει τη ζωτική σημασία των προαναφερθέντων πυρηνικών ζητημάτων και οι δύο πλευρές εκφράζουν την πρόθεσή τους να τα εξετάσουν άμεσα στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, ώστε να επιτευχθεί αμοιβαία συμφωνία επ’ αυτών.
- Μέχρι την επίτευξη της τελικής συμφωνίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφωνούν να διατηρήσουν το υφιστάμενο καθεστώς (status quo). Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα διατηρήσει την τρέχουσα κατάσταση του πυρηνικού της προγράμματος, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αναλαμβάνουν την υποχρέωση, αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και έως την πλήρη άρση των κυρώσεων, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ να εκδώσει τις αναγκαίες εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και για όλες τις συναφείς υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών συναλλαγών, των ασφαλίσεων, των μεταφορών και λοιπών σχετικών δραστηριοτήτων.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αναλαμβάνουν την υποχρέωση να καταστήσουν πλήρως διαθέσιμα προς χρήση τα δεσμευμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν με την εφαρμογή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα συμφωνήσουν από κοινού στις διαδικασίες που αφορούν την αποδέσμευση των εν λόγω κεφαλαίων κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Τα κεφάλαια αυτά, είτε παραμείνουν στους αρχικούς λογαριασμούς είτε μεταφερθούν, θα καταστούν πλήρως διαθέσιμα για πληρωμές προς οποιονδήποτε τελικό δικαιούχο οριστεί από την Κεντρική Τράπεζα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εκδώσουν όλες τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις για τον σκοπό αυτό.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφωνούν ότι θα συσταθεί εκτελεστικός μηχανισμός παρακολούθησης για την επιτυχή εφαρμογή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, καθώς και για τη μελλοντική συμμόρφωση των δύο πλευρών με την τελική συμφωνία.
- Μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει αρχίσει η εφαρμογή των παραγράφων 1, 4, 5, 10 και 11 του παρόντος Μνημονίου, καθώς και η συνεχής τήρηση των προβλεπόμενων μέτρων, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την τελική συμφωνία αποκλειστικά επί των υπολοίπων παραγράφων.
- Η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.