Η ενίσχυση των σχέσεων της Αιγύπτου με την Κίνα και η σταδιακή προσέγγισή της με την Τουρκία προκαλούν ερωτήματα για τη γεωπολιτική κατεύθυνση του Καΐρου και για το κατά πόσο επηρεάζονται οι παραδοσιακά στενές σχέσεις του με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η πρόσφατη επίσκεψη του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στην Αίγυπτο, σε συνδυασμό με την πρόσκληση του Καΐρου να συμμετάσχει σε συζητήσεις γύρω από τη «Συμφωνία της Μέκκας», ενίσχυσε τις εκτιμήσεις περί μιας πιθανής αλλαγής στρατηγικής.
Ωστόσο, η αιγυπτιακή πολιτική φαίνεται να υπαγορεύεται περισσότερο από την ανάγκη για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία παρά από την πρόθεση εγκατάλειψης των υφιστάμενων συμμαχιών.
Το Κάιρο επιχειρεί να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με διαφορετικά κέντρα ισχύος, με βασικές προτεραιότητες την ασφάλεια των συνόρων του, τη διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας και την ενίσχυση της οικονομίας.
Γάζα και Ιράν στο επίκεντρο
Η κατάσταση στη Γάζα αποτελεί ζήτημα άμεσης εθνικής ασφάλειας για την Αίγυπτο, η οποία φοβάται ένα ενδεχόμενο μαζικό κύμα Παλαιστινίων προς το έδαφός της. Ο πρόεδρος Άμπντελ Φάταχ αλ Σίσι απορρίπτει τον εκτοπισμό των Παλαιστινίων και υποστηρίζει τη λύση των δύο κρατών.
Παράλληλα, ο πόλεμος με το Ιράν ενισχύει τις ανησυχίες του Καΐρου για μια ευρύτερη περιφερειακή αποσταθεροποίηση. Η Αίγυπτος καταδικάζει τις ιρανικές επιθέσεις, στηρίζει τους συμμάχους της στον Κόλπο, αλλά ταυτόχρονα αποφεύγει την άμεση στρατιωτική εμπλοκή και επιχειρεί να διατηρήσει ρόλο διαμεσολαβητή.
Η επίθεση με drone στο λιμάνι της Δαμιέτης στα τέλη Ιουλίου, την οποία το Κάιρο αποδίδει στο Ιράν, ενίσχυσε περαιτέρω τον φόβο ότι η Αίγυπτος μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο μιας ευρύτερης σύγκρουσης.
Το «δύσκολο» δίλημμα της Μέκκας
Η προσέγγιση με τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν δημιουργεί νέα δεδομένα για την Αίγυπτο. Οι τέσσερις χώρες έχουν ενισχύσει τις επαφές τους στο πλαίσιο μιας άτυπης τετραμερούς συνεργασίας.
Παρά την πρόσκληση, πάντως, το Κάιρο δεν φαίνεται να επιδιώκει την ένταξή του σε ένα δεσμευτικό στρατιωτικό σχήμα. Μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις από χώρες όπως το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ινδία, αλλά και να δημιουργήσει προβληματισμό σε Ελλάδα και Κύπρο.
Η παραδοσιακή αιγυπτιακή διπλωματία προτιμά την ευελιξία και την αποφυγή στρατιωτικών δεσμεύσεων που θα μπορούσαν να περιορίσουν τα περιθώρια ελιγμών του Καΐρου.
Κίνα και ΗΠΑ: παιχνίδι ισορροπιών
Η επίσκεψη του Σι Τζινπίνγκ δεν σηματοδοτεί κατ' ανάγκη απομάκρυνση της Αιγύπτου από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Κάιρο εξακολουθεί να εξαρτάται σημαντικά από την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια, ενώ παράλληλα αξιοποιεί την κινεζική παρουσία για επενδύσεις, υποδομές και τεχνολογία.
Χαρακτηριστική είναι η επέκταση της κινεζικής βιομηχανικής ζώνης στη Διώρυγα του Σουέζ, όπου δραστηριοποιούνται ήδη εκατοντάδες εταιρείες. Πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή που ενισχύει την οικονομική σχέση με το Πεκίνο χωρίς να απαιτεί εγκατάλειψη των δεσμών με την Ουάσιγκτον.
Η πολιτική αυτή, ωστόσο, δεν είναι χωρίς κόστος. Οι πρόσφατες αμερικανικές πιέσεις προς αιγυπτιακούς οικονομικούς φορείς με αφορμή συναλλαγές που συνδέονται με ιρανικά δίκτυα δείχνουν ότι τα περιθώρια ισορροπίας έχουν όρια.
Η Τουρκία και το σταθερό τρίγωνο με Ελλάδα και Κύπρο
Η βελτίωση των σχέσεων Αιγύπτου και Τουρκίας αποτελεί ακόμη ένα κομμάτι της στρατηγικής εξισορρόπησης του Καΐρου. Οι επαφές μεταξύ των δύο πλευρών έχουν αυξηθεί, ενώ εξετάζονται και ευρύτερες συνεργασίες στον αμυντικό τομέα.
Την ίδια ώρα, η Αίγυπτος εξακολουθεί να διατηρεί στενή και θεσμοθετημένη συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η τριμερής συνεργασία, που ξεκίνησε το 2014, έχει ενισχυθεί με την οριοθέτηση ΑΟΖ το 2020 και με ενεργειακά σχέδια όπως η ηλεκτρική διασύνδεση GREGY.
Αιγύπτιοι αναλυτές εκτιμούν ότι η προσέγγιση με την Άγκυρα δεν αποτελεί απαραίτητα επιλογή εις βάρος της Αθήνας και της Λευκωσίας. Το Κάιρο επιχειρεί να διατηρεί σχέσεις με όλες τις πλευρές, ώστε να ενισχύσει τη θέση του ως περιφερειακού παράγοντα και ενδεχομένως ως γέφυρα διαλόγου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Ελλάδα, ωστόσο, η νέα αυτή πραγματικότητα απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση, καθώς η ταυτόχρονη ενίσχυση των αιγυπτιακών δεσμών με Τουρκία και Κίνα μεταβάλλει τις ισορροπίες στην περιοχή.