Έντονες διαβουλεύσεις μεταξύ κυβερνητικών υπηρεσιών του Ισραήλ βρίσκονται σε εξέλιξη για τη διαμόρφωση της απάντησης στο ντοκιμαντέρ «NAZA», το οποίο υποστηρίζει ότι ισραηλινές δυνάμεις χρησιμοποίησαν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης σε επιχειρήσεις στη Γάζα, με αποτέλεσμα τον θάνατο Παλαιστινίων αμάχων.
Σύμφωνα με το ισραηλινό Channel 12, η κυβέρνηση θεωρεί ότι η ταινία μπορεί να προκαλέσει σημαντική ζημιά στη διεθνή εικόνα του Ισραήλ, ιδιαίτερα στις δυτικές χώρες.
Για τον λόγο αυτό, Ισραηλινοί διπλωμάτες στο εξωτερικό έχουν λάβει συγκεκριμένες οδηγίες και επιχειρήματα για τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να απαντούν στις καταγγελίες της ταινίας.
Στα βασικά σημεία της ισραηλινής επιχειρηματολογίας περιλαμβάνονται η θέση ότι στις δημοκρατίες μπορούν να διατυπώνονται και ψευδείς ισχυρισμοί, η κατηγορηματική απόρριψη της κατηγορίας περί γενοκτονίας στη Γάζα και η επισήμανση ότι οι IDF διαθέτουν σημαντικούς πόρους για τον περιορισμό των απωλειών μεταξύ αμάχων.
Παράλληλα, η ισραηλινή πλευρά υποστηρίζει ότι το ντοκιμαντέρ περιέχει αντιφάσεις και ότι ο στρατός έχει ακυρώσει εκατοντάδες επιχειρήσεις στη Γάζα όταν υπήρχε κίνδυνος για απώλειες Παλαιστινίων αμάχων.
Στο μεταξύ, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά της ταινίας, υποστηρίζοντας ότι εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα παγκόσμιας υποκίνησης μίσους κατά των Εβραίων.
Το «NAZA», σε σκηνοθεσία των Ισραηλινών δημοσιογράφων Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Σζορ, απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας. Κατά την πρώτη προβολή του στη διοργάνωση, την Πέμπτη, το κοινό φέρεται να αντέδρασε με παρατεταμένο χειροκρότημα διάρκειας περίπου 25 λεπτών.
Ο Νετανιάχου χαρακτήρισε «σοκαριστικό» το γεγονός ότι δύο Ισραηλινοί δημιουργοί παρουσιάζουν, όπως υποστήριξε, τις IDF ως εγκληματίες πολέμου και στη συνέχεια λαμβάνουν διεθνή αναγνώριση για την ταινία τους. Σε βίντεο που ανάρτησε στο Telegram, συνέδεσε την υπόθεση με τη μάχη κατά της αντισημιτικής ρητορικής, υποστηρίζοντας ότι είναι ιδιαίτερα προβληματικό όταν τέτοιες θέσεις προέρχονται από Ισραηλινούς.
Το ντοκιμαντέρ αντλεί τον τίτλο του από ισραηλινό στρατιωτικό όρο που αφορά τις αναμενόμενες «παράπλευρες απώλειες» και βασίζεται σε ανώνυμες συνεντεύξεις με αξιωματικούς των υπηρεσιών πληροφοριών και στρατιώτες που συμμετείχαν στον πόλεμο.
Οι δημιουργοί υποστηρίζουν ότι η ταινία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκαν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό και την επιλογή στόχων στη Γάζα. Μαρτυρίες που περιλαμβάνονται στο ντοκιμαντέρ κάνουν λόγο ακόμη και για «μαζικές δολοφονίες σε βιομηχανική κλίμακα», ενώ ένας από τους ισχυρισμούς αφορά σύστημα που φέρεται να αξιοποιούσε δεδομένα από χιλιάδες κινητά τηλέφωνα.
Ο ισραηλινός στρατός απορρίπτει κατηγορηματικά την εικόνα αυτή. Οι IDF υποστηρίζουν ότι οι αποφάσεις για την επιλογή και την έγκριση των στόχων λαμβάνονταν από ανθρώπινο προσωπικό και όχι από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, επιμένουν ότι καταβάλλουν σημαντικές προσπάθειες για την αποφυγή απωλειών αμάχων.
Η ηγεσία των IDF δεν έχει παρακολουθήσει μέχρι στιγμής ολόκληρη την ταινία, καθώς δεν έχει κυκλοφορήσει ευρέως. Ο εκπρόσωπος του στρατού, ταξίαρχος Έφι Ντεφρίν, κάλεσε τους σκηνοθέτες να επιτρέψουν σε εκπροσώπους των IDF να παρακολουθήσουν το ντοκιμαντέρ στο σύνολό του, ώστε να υπάρξει, όπως ανέφερε, ουσιαστική και τεκμηριωμένη απάντηση στους επιμέρους ισχυρισμούς.
Παράλληλα, ο αρχηγός του ισραηλινού Γενικού Επιτελείου, αντιστράτηγος Εγιάλ Ζαμίρ, χαρακτήρισε την ταινία επίθεση κατά του κράτους του Ισραήλ και όχι απλώς κριτική προς τις ένοπλες δυνάμεις.
Ο Ζαμίρ υποστήριξε ότι, με βάση όσα έχουν γίνει μέχρι στιγμής γνωστά, το «NAZA» δεν αποτελεί προσπάθεια αναζήτησης της αλήθειας, αλλά βασίζεται σε «συκοφαντίες», σκόπιμες διαστρεβλώσεις και, όπως είπε, σοβαρές και ψευδείς κατηγορίες κατά Ισραηλινών στρατιωτών και διοικητών.
Ο ίδιος έδωσε εντολή στον Γενικό Στρατιωτικό Εισαγγελέα να εξετάσει και να προωθήσει ενδεχόμενες νομικές ενέργειες κατά της ταινίας και των προσώπων που συμμετείχαν στην παραγωγή της. Παράλληλα, διέταξε έρευνα για το ενδεχόμενο διαρροής διαβαθμισμένου στρατιωτικού υλικού που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή του ντοκιμαντέρ.
Ο αρχηγός των IDF ζήτησε επίσης τη δημιουργία διυπηρεσιακής ομάδας εργασίας, με τη συμμετοχή Ισραηλινών και διεθνών ειδικών, προκειμένου να διαμορφωθούν τρόποι αντιμετώπισης των καταγγελιών που ο στρατός θεωρεί ψευδείς.
Από την πλευρά τους, οι δημιουργοί της ταινίας υπερασπίζονται το περιεχόμενό της. Κατά την ομιλία αποδοχής του βραβείου στη Βενετία, ο Γιουβάλ Αμπραχάμ δήλωσε ότι η άρνηση ενός εγκλήματος συμβάλλει στη διαιώνισή του και υποστήριξε ότι είναι σημαντικό να παρακολουθήσουν την ταινία και οι ίδιοι οι Ισραηλινοί. Ο ίδιος υποστήριξε ότι τα εγκλήματα που παρουσιάζονται στην ταινία διαπράττονται από τη χώρα του.
Η αντιπαράθεση διεξάγεται σε ένα ιδιαίτερα βαρύ πλαίσιο, καθώς οι υγειονομικές αρχές της Γάζας αναφέρουν ότι περισσότεροι από 73.000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης, στην πλειονότητά τους άμαχοι.
Ο πόλεμος ξεκίνησε μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι, οι περισσότεροι εκ των οποίων άμαχοι, ενώ εκατοντάδες άλλοι οδηγήθηκαν σε ομηρία.
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι έχει καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για τον περιορισμό των απωλειών αμάχων και κατηγορεί τη Χαμάς ότι επιχειρεί μέσα από νοσοκομεία, σχολεία και καταφύγια και χρησιμοποιεί τον άμαχο πληθυσμό ως ανθρώπινη ασπίδα. Η Χαμάς απορρίπτει την κατηγορία.
Ιδιαίτερη αντιπαράθεση έχει προκαλέσει και ο ισχυρισμός της ταινίας ότι είχε σχεδιαστεί επίθεση στη Γάζα κατά την οποία αναμένονταν περίπου 500 θάνατοι αμάχων. Οι IDF χαρακτηρίζουν τον ισχυρισμό «εντελώς ψευδή», υποστηρίζοντας ότι ουδέποτε σχεδίασαν, ενέκριναν ή πραγματοποίησαν επίθεση με αναμενόμενες απώλειες τέτοιας κλίμακας.
Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις αμφισβητούν επίσης την αξιοπιστία ορισμένων ανώνυμων μαρτυριών, υποστηρίζοντας ότι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί αφορούν ζητήματα που, κατά την εκτίμησή τους, δεν θα μπορούσαν να είναι γνωστά σε κατώτερα στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών.
Η υπόθεση έχει ήδη προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις στο Ισραήλ, με τον υπουργό Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ να στρέφεται κατά των δημιουργών και να έχει φτάσει στο σημείο να ζητήσει ακόμη και την αφαίρεση της ισραηλινής υπηκοότητάς τους, κατηγορώντας τους για «προδοσία».
Το «NAZA» έχει έτσι εξελιχθεί από μια κινηματογραφική παραγωγή με θέμα τον πόλεμο στη Γάζα σε αντικείμενο έντονης πολιτικής και διπλωματικής αντιπαράθεσης, με την ισραηλινή κυβέρνηση και τις IDF να επιχειρούν να περιορίσουν τον διεθνή αντίκτυπό του, ενώ οι δημιουργοί του υποστηρίζουν ότι αποκαλύπτει σοβαρές πτυχές του τρόπου διεξαγωγής των ισραηλινών επιχειρήσεων.