Ο Εμανουέλ Μακρόν απευθύνθηκε στους Γάλλους το βράδυ της Κυριακής, έπειτα από μία από τις βιαιότερες ημέρες κοινωνικών κινητοποιήσεων των τελευταίων ετών, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης της κρίσης. Στο διάγγελμα κυριάρχησαν η καταδίκη των επεισοδίων, οι κατηγορίες κατά της ακροαριστεράς και οι εκκλήσεις για πολιτική ηρεμία.
Δεν ανακοινώθηκαν νέα έκτακτα μέτρα ασφαλείας, δεν προσδιορίστηκε το εύρος της ενίσχυσης των τοπικών αρχών και δεν παρουσιάστηκαν παρεμβάσεις για τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα πίσω από τις κινητοποιήσεις.
Ακόμη και το έκτακτο πακέτο στήριξης των πληγέντων παραπέμφθηκε στον πρωθυπουργό, που αναμένεται να δώσει λεπτομέρειες τη Δευτέρα. Το διάγγελμα έρχεται στο τελευταίο εξάμηνο της δεύτερης θητείας του Μακρόν, ο οποίος δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα θητεία στις προεδρικές εκλογές της άνοιξης του 2027.
Ο Γάλλος πρόεδρος ξεκίνησε από τα γεγονότα της 17ης Οκτωβρίου, χαρακτηρίζοντάς τα αδικαιολόγητα και αποδίδοντας την οργανωμένη βία σε ομάδες που, όπως είπε, ενισχύονται από την ακροαριστερά.
Η αναφορά έχει σαφές πολιτικό περιεχόμενο και αποτελεί πολιτική καταγγελία, η οποία πρέπει να διακρίνεται από τη δικαστική τεκμηρίωση ευθυνών για συγκεκριμένες αξιόποινες πράξεις.
Διαβεβαίωσε ότι όσοι διέπραξαν αδικήματα θα λογοδοτήσουν και ζήτησε από τη Δικαιοσύνη να κινηθεί με τη μέγιστη δυνατή ταχύτητα, χωρίς όμως να ανακοινώσει νέες νομοθετικές ή διοικητικές παρεμβάσεις.
Η αναφορά στην ταχύτητα συνιστά πολιτική απαίτηση και όχι αυτοτελές μέτρο, αφού οι δικαστικές αρχές λειτουργούν με βάση τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τις εγγυήσεις ανεξαρτησίας τους. Σημαντικό στοιχείο ήταν η προσπάθεια να διαχωριστούν οι διαδηλωτές από τους ταραξίες: υπογράμμισε ότι δεν πρέπει να συγχέονται όσοι ασκούν το δικαίωμα στη διαμαρτυρία με όσους προκαλούν καταστροφές, και αναγνώρισε ότι οι ανησυχίες των Γάλλων, ιδίως των νεότερων, είναι κατανοητές.
Η σημαντικότερη είδηση προκύπτει ίσως από όσα δεν ειπώθηκαν. Ο Μακρόν δεν κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης βάσει του νόμου του 1955, που θα επέτρεπε πρόσθετα μέτρα ασφαλείας και περιορισμούς κυκλοφορίας και συγκεντρώσεων, ούτε αναφέρθηκε στην ενεργοποίηση του άρθρου 16 του Συντάγματος για διευρυμένες προεδρικές εξουσίες.
Η απουσία τέτοιας εξαγγελίας δεν σημαίνει ότι συνέτρεχαν οι αυστηρές συνταγματικές προϋποθέσεις. Ανακοίνωσε ότι νομαρχίες και δήμοι θα αναλάβουν περισσότερες ευθύνες για την προστασία των περιοχών τους, με πρόσθετα μέσα από την κεντρική διοίκηση, χωρίς να διευκρινίσει τις νέες αρμοδιότητες, τις επιπλέον δυνάμεις, την οικονομική ενίσχυση ή το χρονοδιάγραμμα.
Η αποφυγή έκτακτων εξουσιών μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια αποτροπής περαιτέρω έντασης, δεν απαντά όμως στο πώς θα αποφευχθεί η επανάληψη παρόμοιων επεισοδίων.
Στο οικονομικό σκέλος, ο πρόεδρος περιορίστηκε στην ανακοίνωση ότι από τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου ο πρωθυπουργός θα παρουσιάσει έκτακτο πακέτο στήριξης. Δεν δόθηκαν ποσά ούτε κατηγορίες δικαιούχων, και δεν είναι σαφές αν τα μέτρα θα αφορούν μόνο υλικές ζημιές ή και τις τοπικές οικονομίες.
Η εξαγγελία αφορά τις συνέπειες της βίας και όχι τις βαθύτερες αιτίες των κινητοποιήσεων, που συνδέονται με τη συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης, τις πιέσεις στα νοικοκυριά, την κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών και τη δυσπιστία προς την οικονομική πολιτική.
Το πρόβλημα βαθαίνει από το υψηλό δημόσιο χρέος και τις πιέσεις για περιορισμό των ελλειμμάτων, που στενεύουν τα περιθώρια νέων δαπανών, και το διάγγελμα δεν έδειξε πώς θα λυθεί αυτή η αντίφαση.
Ο Μακρόν κάλεσε σε άμεσο διάλογο κυβέρνησης και κοινωνικών φορέων, τονίζοντας ότι ο διάλογος δεν σημαίνει ούτε υποχώρηση ούτε ανοχή στη βία, αλλά δεν παρουσίασε χρονοδιάγραμμα συναντήσεων, κατάλογο θεμάτων ή πιθανές αλλαγές πολιτικής.
Η προσέγγιση θυμίζει τη διαχείριση του κινήματος των «κίτρινων γιλέκων» το 2018, που έδειξε ότι ο διάλογος δεν αρκεί για να περιοριστεί η δυσαρέσκεια αν δεν συνοδεύεται από αποφάσεις που απαντούν σε συγκεκριμένα αιτήματα. Τώρα το περιθώριο χρόνου είναι μικρότερο, καθώς η πολιτική δραστηριότητα επηρεάζεται ήδη από τις προετοιμασίες για τις εκλογές του 2027.
Ιδιαίτερο βάρος είχε η αναφορά στις προεδρικές εκλογές: ο Μακρόν κάλεσε τους Γάλλους να απορρίψουν τη βία, τονίζοντας ότι οι ίδιοι θα αποφασίσουν στην κάλπη, συνδέοντας την κοινωνική ηρεμία με την εκλογική διαδικασία. Διατηρεί όλες τις συνταγματικές αρμοδιότητές του, αλλά ο ορίζοντας για νέες πολιτικές είναι περιορισμένος, καθώς οι υποψήφιοι για τη διαδοχή διαμορφώνουν ήδη τις θέσεις τους.
Το διάγγελμα ανέδειξε την απόσταση ανάμεσα στην αυστηρότητα της ρητορικής και στον περιορισμένο αριθμό συγκεκριμένων αποφάσεων. Την άμεση δοκιμασία θα αποτελέσουν οι ανακοινώσεις της κυβέρνησης από τη Δευτέρα και το κατά πόσον θα έχουν πραγματικό αντίκρισμα, αφήνοντας στην κυβέρνηση το βάρος να αποδείξει πώς οι προτεραιότητες του προέδρου θα γίνουν πράξη.