Σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας και τις αποφάσεις του κέντρου ελέγχου προκαλούν τα νεότερα στοιχεία για τη σιδηροδρομική τραγωδία στην Ισπανία, όπου η σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας κοντά στο Τολέδο έχει στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 68 ανθρώπους, σύμφωνα με τον τελευταίο αναφερόμενο απολογισμό. Όπως αποκαλύπτει η El País, οι αρμόδιοι είχαν στη διάθεσή τους 17 λεπτά και τρεις διαφορετικές προειδοποιήσεις για την παρουσία ακινητοποιημένου συρμού στη γραμμή, χωρίς να δοθεί εντολή στο τρένο που ακολουθούσε να σταματήσει ή να μειώσει ταχύτητα.
Το δυστύχημα σημειώθηκε το πρωί της Τετάρτης (28/10), στην περιοχή μεταξύ Λος Γέμπενες και Ούρδα, περίπου 130 χιλιόμετρα νότια της Μαδρίτης, όταν συρμός AVE της Renfe προσέκρουσε στο πίσω μέρος ακινητοποιημένου τρένου της Iryo.
Στις δύο αμαξοστοιχίες επέβαιναν συνολικά 544 άνθρωποι, εκ των οποίων 397 στο AVE και 147 στο Iryo. Από τη σφοδρή σύγκρουση εκτροχιάστηκαν βαγόνια και των δύο συρμών, με ορισμένα να καταλήγουν σε παρακείμενη πλαγιά.
Ο αριθμός των τραυματιών, σύμφωνα με τα νεότερα δημοσιεύματα, ξεπερνά τους 108, ενώ οι έρευνες συνεχίζονται. Ο αναφερόμενος απολογισμός των 68 νεκρών παραμένει υψηλότερος από τους επιβεβαιωμένους αριθμούς που είχαν αρχικά ανακοινώσει οι περιφερειακές αρχές.
Τα κρίσιμα 17 λεπτά πριν από τη σύγκρουση
Σύμφωνα με δημοσίευμα της El País, από τις 08:36 έως τις 08:53, ο συρμός AVE διένυσε περίπου 25 χιλιόμετρα προς το σημείο όπου παρέμενε ακινητοποιημένο το τρένο της Iryo.
Στο διάστημα αυτό, παρά τις διαθέσιμες ενδείξεις ότι η γραμμή δεν ήταν ελεύθερη, το κέντρο ελέγχου δεν έδωσε στον μηχανοδηγό του AVE εντολή ακινητοποίησης ή περιορισμού της ταχύτητας.
Η βλάβη στο ηλεκτρονικό σύστημα ασφαλείας LZB είχε προκαλέσει προηγουμένως την αυτόματη διακοπή της κυκλοφορίας στη γραμμή υψηλής ταχύτητας Μαδρίτης–Σεβίλλης.
Ωστόσο, το κέντρο ελέγχου της Adif, στον σταθμό Ατότσα της Μαδρίτης, επέτρεψε στη συνέχεια την επανέναρξη της κυκλοφορίας, παρότι το Iryo δεν είχε καταφέρει να συνεχίσει την πορεία του.
Ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε, χαρακτήρισε «ανεξήγητες» τις συνθήκες υπό τις οποίες ελήφθη η συγκεκριμένη απόφαση.
«Είναι το κέντρο ελέγχου που, μέσω των χειριστών του, λαμβάνει την απόφαση για την επανέναρξη της κυκλοφορίας, υπό συνθήκες που, από τη δική μας οπτική, είναι ανεξήγητες», δήλωσε.
Οι τρεις προειδοποιήσεις που δεν οδήγησαν σε διακοπή της κυκλοφορίας
Σύμφωνα με την El País, η οποία επικαλείται κυβερνητικές πηγές, το κέντρο ελέγχου είχε λάβει τρεις διαφορετικές ενδείξεις για την επικίνδυνη κατάσταση στη γραμμή.
Η πρώτη προειδοποίηση προήλθε από την επικοινωνία του συρμού Iryo με το κέντρο ελέγχου, κατά την οποία γνωστοποιήθηκε ότι αντιμετώπιζε τεχνικό πρόβλημα και αδυνατούσε να ξεκινήσει.
Η δεύτερη ήταν η εικόνα στην οθόνη παρακολούθησης της κυκλοφορίας, όπου εμφανιζόταν ο συρμός ακινητοποιημένος.
Η τρίτη αφορούσε την κόκκινη ένδειξη σηματοδότησης στο σημείο όπου είχε σταματήσει το τρένο, η οποία παρέμενε ενεργή ακόμη και όταν δόθηκε εντολή επανέναρξης της κυκλοφορίας.
Σύμφωνα με την ανασύνθεση των γεγονότων, στις 08:41 το Iryo επικοινώνησε με το κέντρο ελέγχου και έλαβε οδηγία να συνεχίσει «κανονικά».
Επτά λεπτά αργότερα, στις 08:48, η μηχανοδηγός ενημέρωσε εκ νέου ότι το σύστημα δεν μπορούσε να επανεκκινηθεί και ότι ο συρμός εξακολουθούσε να βρίσκεται ακινητοποιημένος.
Παρά τη δεύτερη αυτή ενημέρωση, μόλις πέντε λεπτά πριν από τη σύγκρουση, ο μηχανοδηγός του AVE δεν ειδοποιήθηκε για την παρουσία του τρένου μπροστά του.
Γιατί δεν εφαρμόστηκε το όριο των 40 χιλιομέτρων την ώρα;
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τις οδηγίες που δόθηκαν μετά τη βλάβη του συστήματος ασφαλείας.
Όπως ανέφερε ο Όσκαρ Πουέντε, ο χειριστής του κέντρου ελέγχου είχε επιτρέψει σε περίπου έξι αμαξοστοιχίες να συνεχίσουν την πορεία τους «κανονικά», χωρίς περιορισμό ταχύτητας.
Ωστόσο, ένας από τους μηχανοδηγούς επισήμανε ότι, όταν το ηλεκτρονικό σύστημα προστασίας βρίσκεται εκτός λειτουργίας, το πρωτόκολλο προβλέπει κίνηση με βάση την ορατότητα και μέγιστη ταχύτητα 40 χιλιομέτρων την ώρα.
Παρά την επισήμανση αυτή, δεν δόθηκε αντίστοιχη οδηγία στους υπόλοιπους συρμούς, μεταξύ των οποίων και το AVE που ενεπλάκη στο δυστύχημα.
Η μη εφαρμογή του συγκεκριμένου περιορισμού βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της έρευνας.
Στο μικροσκόπιο οι χειριστές του κέντρου ελέγχου
Σύμφωνα με την ισπανική εφημερίδα, ο χειριστής που είχε την ευθύνη της κυκλοφορίας ανακρίθηκε από την Guardia Civil, την ισπανική Πολιτοφυλακή.
Ο ίδιος παρέμεινε σε απομονωμένο χώρο του κέντρου ελέγχου, με την υποστήριξη ψυχολόγου και δικηγόρου.
Ο υπουργός Μεταφορών ανέφερε ότι δεν συνομίλησε προσωπικά μαζί του, καθώς ο χειριστής επέλεξε να επικοινωνήσει με τον συνήγορό του και τους αστυνομικούς που είχαν μεταβεί στο σημείο κατόπιν δικαστικής εντολής.
Ωστόσο, ο χειριστής δεν εργαζόταν μόνος του. Δίπλα του βρισκόταν βοηθός, ενώ υπήρχε και προϊστάμενος με εποπτικές αρμοδιότητες.
Οι ερευνητές εξετάζουν γιατί κανείς από τους εμπλεκομένους δεν παρενέβη ώστε να διακοπεί η πορεία του AVE.
Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι οι επικοινωνίες, οι εντολές και οι αποφάσεις έχουν καταγραφεί ηχητικά και εγγράφως. Το υλικό έχει ήδη εξεταστεί από τεχνικούς και αναμένεται να συμβάλει στην ανασύνθεση των γεγονότων.
Συγκλονιστικές μαρτυρίες επιβατών
Επιζώντες περιέγραψαν τις δραματικές στιγμές της σύγκρουσης και τις εικόνες που αντίκρισαν μετά τον εκτροχιασμό.
Ο 54χρονος Χεσούς Χερόνιμο, επιβάτης του AVE με προορισμό τη Σεβίλλη, ανέφερε ότι εργαζόταν στον φορητό υπολογιστή του όταν ένιωσε απότομη μεταβολή στην κίνηση του τρένου και εκτινάχθηκε προς το μπροστινό κάθισμα.
«Άνθρωποι εκσφενδονίστηκαν από το τρένο. Νομίζαμε ότι είχαμε εκτροχιαστεί. Μετά, σιγά σιγά, βγήκαμε και είδαμε ότι το τρένο μας είχε πάρει κλίση. Υπήρχαν πολλοί τραυματίες», περιέγραψε.
Άλλος επιβάτης, ο Μιγκέλ, δήλωσε στο ραδιοφωνικό δίκτυο COPE ότι ακούστηκε ένας τεράστιος κρότος, ο οποίος διήρκεσε περίπου δέκα δευτερόλεπτα.
Η Εντουάρδα, που επέβαινε στο Iryo, ανέφερε στο Cadena SER ότι αντίκρισε τραυματισμένους επιβάτες, ένα βαγόνι να κρέμεται στην πλαγιά και ένα άλλο να έχει τυλιχθεί στις φλόγες.
«Είδα νεκρούς ανθρώπους», δήλωσε.
Κάτοικοι της περιοχής έσπευσαν να βοηθήσουν τα σωστικά συνεργεία. Ο Νταβίντ Γκόμεζ, ο οποίος εργαζόταν σε κοντινά χωράφια, ανέφερε ότι μαζί με συναδέλφους του έκοψαν φράχτες για να φτάσουν στα εκτροχιασμένα βαγόνια και να προσφέρουν βοήθεια στους τραυματίες.
Μεταξύ των επιβατών του Iryo φέρεται να βρισκόταν και η πρώην υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης της Ισπανίας, Φάτιμα Μπάνιεθ, για την τύχη της οποίας δεν υπήρχε σαφής ενημέρωση, σύμφωνα με ισπανικά δημοσιεύματα.
Σάντσεθ: «Θα φτάσουμε μέχρι τέλους» – Τριήμερο εθνικό πένθος
Στο σημείο της τραγωδίας μετέβη ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος και δεσμεύτηκε για πλήρη διερεύνηση των αιτίων του δυστυχήματος.
«Θα φτάσουμε μέχρι τέλους και, αν υπήρξαν παραλείψεις, θα αποκαλυφθούν», δήλωσε, προσθέτοντας ότι τυχόν αστοχίες στο σύστημα ασφαλείας θα αντιμετωπιστούν «με απόλυτη αποφασιστικότητα».
Ο Ισπανός πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι «ολόκληρη η Ισπανία πενθεί», εκφράζοντας παράλληλα την αγανάκτησή του για το γεγονός ότι η χώρα βιώνει δεύτερη πολύνεκρη σιδηροδρομική τραγωδία μέσα στο ίδιο έτος.
Τον περασμένο Ιανουάριο, 46 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους σε σιδηροδρομικό δυστύχημα στο Αδαμούς της Ανδαλουσίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε έτοιμη να προσφέρει κάθε αναγκαία βοήθεια στις ισπανικές αρχές, επισημαίνοντας ωστόσο ότι είναι ακόμη πρόωρο να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα για τα αίτια της σύγκρουσης.
Οι έρευνες επικεντρώνονται πλέον στο τεχνικό πρόβλημα του συστήματος ασφαλείας, στις αποφάσεις του κέντρου ελέγχου και στις προειδοποιήσεις που δεν αξιοποιήθηκαν, προκειμένου να διαπιστωθεί πώς δύο τρένα υψηλής ταχύτητας βρέθηκαν στην ίδια γραμμή με τόσο τραγικές συνέπειες.