Ο πόλεμος με το Ιράν φέρνει στο φως τις οξείες αντιφάσεις της αμερικανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή. Από τη μία πλευρά, η Ουάσινγκτον επιδιώκει σταθερά τη μείωση της μόνιμης στρατιωτικής της παρουσίας και τη μεταβίβαση ευθυνών στους περιφερειακούς της συμμάχους, ώστε να αποδεσμεύσει πόρους για τον παγκόσμιο ανταγωνισμό με την Κίνα.
Από την άλλη, η πραγματικότητα των επιχειρήσεων την αναγκάζει να δεσμεύει τεράστιους στρατιωτικούς πόρους, αποδεικνύοντας ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν εγγυάται αυτόματα την επίτευξη πολιτικών στόχων.
Παρά τα βαριά πλήγματα που έχει υποστεί το Ιράν, το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει όρθιο και η απειλή για τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ συνεχίζεται.
Η κατάρρευση της συμφωνίας του Ιουνίου, που επιτεύχθηκε με διαμεσολάβηση του Πακιστάν, υπογράμμισε ότι χωρίς ένα βιώσιμο πολιτικό πλαίσιο, η ευθύνη για τη σταθερότητα επιστρέφει αναγκαστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το νέο ευέλικτο μοντέλο και η «παγίδα» των συμμάχων
Παρά τις αυξημένες επιχειρησιακές ανάγκες, το αποτύπωμα των ΗΠΑ στην περιοχή ανασχηματίζεται. Η ολοκλήρωση της αποχώρησης από την αντικατασκοπευτική συμμαχία στο Ιράκ, η μεταφορά του αρχηγείου στην Ιορδανία και η εκκένωση της βάσης αλ-Τανφ στη Συρία δείχνουν μια στροφή προς ένα πιο ευέλικτο μοντέλο.
Ωστόσο, η ζημιά που υπέστη η βάση του 5ου Στόλου στο Μπαχρέιν από ιρανικά χτυπήματα αναγκάζει το Πεντάγωνο να επανεξετάσει τη σταθερή παρουσία του. Το νέο μοντέλο βασίζεται σε μικρότερες μόνιμες δυνάμεις, μεγάλη ευελιξία, ισχυρή αεροναυτική ισχύ και δυνατότητα ταχείας ανάπτυξης, προσέγγιση που προϋποθέτει έναν ουσιαστικό επιμερισμό βαρών με τα κράτη του Κόλπου.
Εδώ όμως αναδύεται η διπλή «παγίδα» για την αμερικανική διπλωματία. Αφενός, αν οι σύμμαχοι αποτύχουν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τις απειλές —όπως στην περίπτωση των Χούθι στην Υεμένη— η Ουάσινγκτον θα αναγκαστεί να επιστρέψει με ακόμη υψηλότερο κόστος.
Αφετέρου, αν οι σύμμαχοι επιτύχουν, μειώνεται η εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ. Ήδη παρατηρείται η διαμόρφωση μιας πιο αυτόνομης περιφερειακής τάξης, καθώς τα κράτη του Κόλπου ενισχύουν τους δεσμούς τους με την Τουρκία, το Πακιστάν και την Κίνα, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη.
Το Ισραήλ μεταξύ στρατιωτικού πλεονεκτήματος και διπλωματικού αποκλεισμού
Για το Ισραήλ, η νέα αμερικανική αρχιτεκτονική δημιουργεί διπλό αντίκτυπο. Από τη μία πλευρά, οι υψηλές επιχειρησιακές και πληροφοριακές του δυνατότητες το καθιστούν ιδανικό εταίρο στο μοντέλο επιμερισμού βαρών των ΗΠΑ.
Από την άλλη, η στρατιωτική ισχύς δεν μεταφράζεται αυτόματα σε διπλωματική αποδοχή από τις αραβικές χώρες, καθώς οι επιφυλάξεις για τις παράπλευρες συνέπειες των ισραηλινών στρατιωτικών ενεργειών εμποδίζουν την πλήρη ενσωμάτωσή του σε περιφερειακά σχήματα ασφαλείας.
Για να αποφύγει την περιθωριοποίηση, το Ισραήλ καλείται να προσφέρει απτή αμυντική συνδρομή, όπως έγκαιρη προειδοποίηση, αντιπυραυλική προστασία και ασφάλεια ναυσιπλοΐας.
Παράλληλα, είναι απαραίτητο να παρουσιάσει έναν αξιόπιστο πολιτικό ορίζοντα στο Παλαιστινιακό, ώστε να δώσει το απαραίτητο πολιτικό περιθώριο στο Ριάντ και σε άλλες αραβικές πρωτεύουσες να προχωρήσουν στην ομαλοποίηση των διμερών σχέσεων.
Ο παράγοντας Κίνα και η εξάντληση των αμερικανικών πόρων
Η παρατεταμένη εμπλοκή στη Μέση Ανατολή εξαντλεί τα αμερικανικά αποθέματα αντιαεροπορικών και πυραυλικών συστημάτων, επηρεάζοντας άμεσα την επιχειρησιακή ετοιμότητα των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό.
Η προσπάθεια της Ουάσινγκτον να περιορίσει το κόστος στη Μέση Ανατολή για να εστιάσει στον ανταγωνισμό με το Πεκίνο ενδέχεται τελικά να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Η μείωση της αμερικανικής παρουσίας διευρύνει την οικονομική και πολιτική επιρροή της Κίνας στην περιοχή, καθώς τα κράτη της Μέσης Ανατολής αναζητούν εναλλακτικές εγγυήσεις και εταιρικές σχέσεις.
Η μεταπολεμική πολιτική των ΗΠΑ οδηγείται σε μια πιο επιλεκτική παρουσία, επικεντρωμένη σε ζωτικά συμφέροντα όπως η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και η αποτροπή στρατηγικών ανατροπών.
Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από το αν η Ουάσινγκτον μπορεί να πείσει τους συμμάχους της ότι η μείωση των δυνάμεών της δεν σημαίνει εγκατάλειψη, την ώρα που το Ισραήλ καλείται να συνδυάσει τη στρατιωτική του υπεροχή με διπλωματικές πρωτοβουλίες για να διασφαλίσει τη θέση του στη νέα περιφερειακή ισορροπία.