Στην Τεχεράνη μελετούν τις συνέπειες της απομάκρυνσης του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, από τον φάκελο του Ιράν, με αναλυτές να προειδοποιούν ότι η κίνηση μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες σύγκρουσης.
Ο Βανς ήταν ο κύριος διαπραγματευτής της Ουάσιγκτον, όμως ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τον κάλεσε με ανάρτησή του στο Truth Social την Πέμπτη να στρέψει την προσοχή του στη φερόμενη «διαφθορά» των Δημοκρατικών. Παράλληλα ανέφερε ότι η συμφωνία με το Ιράν δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα της κυβέρνησης.
Η Τεχεράνη θεωρεί, σύμφωνα με πληροφορίες, τον Βανς έναν από τους πιο πραγματιστές παράγοντες της αμερικανικής διοίκησης, από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αιφνιδιαστικό πόλεμο κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
Τρία μηνύματα σε ένα
Ο Νάσερ Χαντιάν, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, εκτιμά ότι ο Τραμπ στέλνει πρωτίστως σήμα αντιπαράθεσης προς τους Δημοκρατικούς, μετά τις συντριπτικές νίκες τους κατά των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές.
Η κίνηση ενδέχεται να εξυπηρετεί και το Ισραήλ, το οποίο φέρεται να επιθυμεί νέα αμερικανικά πλήγματα, καθώς ο Βανς απέδωσε την ταπεινωτική ήττα των Ρεπουμπλικανών στον πόλεμο. Υπάρχει και μήνυμα προς το Ιράν: ότι η συμφωνία δεν είναι τώρα προτεραιότητα και ότι το πρόσωπο με τη σχετικά πιο μαλακή στάση μετακινήθηκε σε άλλα θέματα.
Ο διαπραγματευτής και οι «σκληροί»
Ο Βανς θεωρείται υποστηρικτής διαπραγματευτικής λύσης, λόγω του αυξανόμενου οικονομικού κόστους για τους Αμερικανούς και της αντίθεσης της κοινής γνώμης στον πόλεμο, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις. Είχε τη στήριξη των απεσταλμένων Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ όταν διαπραγματεύτηκε τον Ιούνιο το πλέον ανενεργό μνημόνιο κατανόησης, που διέκοψε προσωρινά τον πόλεμο και επανέφερε τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ.
Ο υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο χαρακτήρισε «παράφρονες» τις ιρανικές απαιτήσεις, αναγνωρίζοντας ωστόσο το κόστος ενός συνολικού πολέμου. Επιδιώκει νίκη μέσω εντεινόμενης οικονομικής πίεσης και απομόνωσης.
Υπέρ της επανέναρξης στρατιωτικών επιχειρήσεων φέρονται ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, που έχει αντιμετωπίσει ψηφοφορία για παπαχή (impeachment) λόγω του ρόλου του στον πόλεμο, και ο επικεφαλής της CENTCOM, Μπραντ Κούπερ.
Στα τέλη Οκτωβρίου ο Βανς έστειλε επιστολή στον επικεφαλής ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, την ώρα που περιφερειακοί μεσολαβητές εντείνουν τις προσπάθειές τους.
Ο Ρεζαΐ περιέγραψε αρχικά τον τόνο ως θετικό, αλλά την περασμένη εβδομάδα χαρακτήρισε τα σενάρια προόδου και πιθανής άμεσης συνάντησης «ψευδείς ειδήσεις για φανταστικές συνομιλίες», προσθέτοντας στο Χ ότι οι ΗΠΑ «έχασαν τον πόλεμο και τις εκλογές».
Αδιέξοδο και δυσπιστία
Οι έμμεσες επαφές συνεχίζονται, χωρίς να αναμένεται ρήξη του αδιεξόδου. Η Τεχεράνη θέτει επτά όρους και σαφή αλληλουχία παραχωρήσεων για τον τερματισμό του πολέμου, κάτι που φαίνεται απαράδεκτο για τις ΗΠΑ.
Ο Μοχάμαντ Σαλέχ Σεντγκιάν, διευθυντής του Αραβικού Κέντρου Ιρανικών Σπουδών, επισήμανε ότι ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αναδείξει ρήξεις στην ιρανική ομάδα, αλλά και ότι η Τεχεράνη αμφισβητεί την αξιοπιστία μιας νέας συμφωνίας. «Ακόμη κι αν ο Ρεζαΐ καθόταν με τον Βανς και κατέληγαν σε συμφωνία, ποια εγγύηση υπάρχει ότι ο Τραμπ θα την εφαρμόσει;», διερωτήθηκε.
Το κλίμα δυσπιστίας σημαίνει ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός και οι σκληρές κυρώσεις θα συνεχιστούν, κάτι που μπορεί να κοστίσει στο Ιράν περισσότερο από μια σύντομη στρατιωτική σύγκρουση. Η σημερινή κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε λύσης» χαρακτηρίστηκε «πολύ επικίνδυνη».
Μάχη για τον Ορμούζ
Οι δύο πλευρές συνεχίζουν να αντιπαρατίθενται για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, με αντίποινα σε πλοία και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Την Παρασκευή και το Σάββατο, οι Φρουροί της Επανάστασης και ο τακτικός στρατός ανέφεραν νέα περιστατικά με πλοία που προσέκρουσαν σε ναυτικές νάρκες ή χτυπήθηκαν από βλήματα, αφού επιχείρησαν «μη εξουσιοδοτημένες» διαδρομές.
Η εβδομαδιαία έκθεση του UKMTO κατέγραψε οκτώ περιστατικά στην περιοχή, κυρίως στη νότια διαδρομή κοντά στο Ομάν, και 139 εξερχόμενες και 169 εισερχόμενες διελεύσεις, περίπου 65% κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα.
Ο Χαντιάν εκτιμά ότι η Τεχεράνη δεν θα ανεχθεί επ' άπειρον την κατάσταση: «Θα στραφούν είτε κατά πολεμικών πλοίων, είτε κατά σκαφών, είτε κατά στρατιωτικών βάσεων». Όσο ισχυρότερος γίνεται ο αποκλεισμός, τόσο πιθανότερος καθίσταται ο πόλεμος.
Ωστόσο, η παραγκωνισμένη θέση του Βανς δεν θα αλλάξει ριζικά την κατάσταση, καθώς η Ουάσιγκτον πιστεύει ότι η οικονομική πίεση θα αναγκάσει την Τεχεράνη σε παραχωρήσεις: «Οι ΗΠΑ θα το έκαναν με ή χωρίς τον Βανς».
Ο ιρανικός Τύπος διχάζεται: η μεταρρυθμιστική Shargh εκτιμά ότι ο ρόλος του Βανς είναι εκκρεμής και όχι οριστικά λήξας, προειδοποιώντας για πιθανή κλιμάκωση, ενώ η συντηρητική Farhikhtegan αμφισβητεί την εικόνα του ως γνήσια αντιπολεμικού, θεωρώντας ότι διπλωματία, στρατιωτική ισχύς και οικονομική πίεση υπηρετούν τον ίδιο στόχο.