Την έντονη αντίθεσή τους στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών από το κοινοβούλιο της Λιβύης εκφράζουν δύο Αμερικανοί βουλευτές, ο Γκας Μπιλιράκης και ο Μπραντ Σνάιντερ, με διακομματική επιστολή που απευθύνουν προς τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο.
Οι δύο νομοθέτες προειδοποιούν ότι η εξέλιξη αυτή μπορεί να προκαλέσει νέες εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, να δυσχεράνει την πολιτική ενοποίηση της Λιβύης και να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Παράλληλα, ζητούν από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να προχωρήσει σε συγκεκριμένες διπλωματικές παρεμβάσεις τόσο προς την Άγκυρα όσο και προς την Τρίπολη.
Στην παρέμβασή τους επισημαίνουν ότι η Ουάσιγκτον έχει στρατηγικό συμφέρον να διασφαλιστεί η ενότητα και η κυριαρχία της Λιβύης, ώστε η χώρα να μπορεί να αποφασίζει ανεξάρτητα για το πολιτικό της μέλλον. Εκφράζουν, ωστόσο, τον φόβο ότι η επικύρωση της συμφωνίας με την Τουρκία θα μπορούσε να ενισχύσει τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η Λιβύη βρίσκεται σε εύθραυστη διαδικασία πολιτικής μετάβασης.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνουν στο τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο συνδέουν με τις ευρύτερες διεκδικήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο. Όπως υπογραμμίζουν, οι τουρκικές θαλάσσιες αξιώσεις αμφισβητούν τα δικαιώματα και τα συμφέροντα σημαντικών εταίρων των ΗΠΑ στην περιοχή, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος.
Κατά την εκτίμησή τους, η επιρροή της Τουρκίας στη Λιβύη ενδέχεται να αξιοποιηθεί για την προώθηση θαλάσσιων διεκδικήσεων που στερούνται επαρκούς νομικής βάσης και έχουν προκαλέσει αντιδράσεις σε διπλωματικό επίπεδο. Μια τέτοια εξέλιξη, σημειώνουν, θα δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια διαμόρφωσης ενός σταθερού πλαισίου οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών στην περιοχή.
Τα πέντε αιτήματα προς τον Μάρκο Ρούμπιο
Στην επιστολή διατυπώνονται πέντε συγκεκριμένες προτάσεις προς την αμερικανική διπλωματία. Οι δύο βουλευτές ζητούν τη συνέχιση της υποστήριξης των ΗΠΑ για τη συγκρότηση μιας ενιαίας, κυρίαρχης και αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης στη Λιβύη, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις που θα επηρεάζουν τις πολιτικές της αποφάσεις.
Παράλληλα, καλούν τον Μάρκο Ρούμπιο να μεταφέρει απευθείας στις κυβερνήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης τις ανησυχίες της Ουάσιγκτον για τις συνέπειες της επικύρωσης του μνημονίου. Ζητούν επίσης να καταστεί σαφές ότι η διαδικασία πολιτικής συμφιλίωσης στη Λιβύη δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατοχύρωση αμφισβητούμενων θαλάσσιων διεκδικήσεων που συνδέονται με τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Επιπλέον, ζητούν από τις ΗΠΑ να επαναβεβαιώσουν τη στήριξή τους στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, στη διπλωματική επίλυση των θαλάσσιων διαφορών και στον σεβασμό των δικαιωμάτων των συμμάχων τους. Το πέμπτο αίτημα αφορά τον στενότερο συντονισμό της Ουάσιγκτον με την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο και άλλες χώρες της περιοχής, προκειμένου να αποτραπεί περαιτέρω κλιμάκωση και να προστατευθούν οι προοπτικές ενεργειακής συνεργασίας.
Η ενεργειακή διάσταση και οι κίνδυνοι για την Ανατολική Μεσόγειο
Ξεχωριστή θέση στην επιστολή καταλαμβάνει η ενεργειακή παράμετρος. Οι Μπιλιράκης και Σνάιντερ εκτιμούν ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά για την ανάπτυξη ενεργειακών συνεργασιών και την υλοποίηση των στόχων του αμερικανικού νόμου EastMed του 2019, ο οποίος αποτελεί βασικό πλαίσιο της πολιτικής των ΗΠΑ για την ενεργειακή ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Όπως επισημαίνουν, η περιοχή διαθέτει σημαντικές δυνατότητες για επενδύσεις, ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών και οικονομικές συνέργειες μεταξύ χωρών που συνεργάζονται με την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, οι αμφισβητούμενες οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών ενδέχεται να δημιουργήσουν εμπόδια στην αξιοποίηση αυτών των προοπτικών, επηρεάζοντας τόσο την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής όσο και τον στόχο της Ευρώπης για μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία.
Οι δύο Αμερικανοί νομοθέτες προειδοποιούν ακόμη ότι η συνέχιση της αντιπαράθεσης μεταξύ Τουρκίας, Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου και Λιβύης μπορεί να οδηγήσει σε εσφαλμένους υπολογισμούς, διπλωματικές κρίσεις ή ακόμη και στρατιωτικά επεισόδια, με δεδομένο ότι εμπλέκονται χώρες που αποτελούν συμμάχους στο ΝΑΤΟ ή σημαντικούς περιφερειακούς εταίρους των ΗΠΑ.
Το μήνυμα για τις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας
Αναφορά γίνεται και στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας. Οι δύο βουλευτές αναγνωρίζουν τον σημαντικό ρόλο της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ και την ανάγκη διατήρησης μιας λειτουργικής και εποικοδομητικής σχέσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ξεκαθαρίζουν, ωστόσο, ότι η συνεργασία αυτή δεν μπορεί να αποβαίνει εις βάρος των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας ούτε να υπονομεύει την κυριαρχία και τα νόμιμα θαλάσσια δικαιώματα άλλων συμμάχων στην περιοχή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, τέλος, η αναφορά τους στην αναθεωρημένη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Οι δύο νομοθέτες χαιρετίζουν τη διορθωμένη αμερικανική δήλωση, η οποία είχε δοθεί στην «Καθημερινή», ζητώντας από το υπουργείο Εξωτερικών να διατηρήσει σταθερή και ξεκάθαρη στάση απέναντι στο ζήτημα.
Η επιστολή βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία συγκέντρωσης υπογραφών από μέλη και των δύο πολιτικών παρατάξεων στο Κογκρέσο. Την ίδια στιγμή, το Ελληνοαμερικανικό Συμβούλιο Ηγεσίας (HALC) έχει ξεκινήσει εκστρατεία κινητοποίησης, καλώντας τα μέλη του να απευθυνθούν στους εκπροσώπους τους και να ζητήσουν τη συνυπογραφή της παρέμβασης προς τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών.