Σε μια περίπλοκη γεωπολιτική σκακιέρα εξελίσσεται η στρατηγική της Ελλάδας στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, με την Αθήνα να επιχειρεί να εξισορροπήσει την τουρκική επιρροή και να θωρακίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Στο επίκεντρο της ελληνικής διπλωματίας βρίσκεται η de facto διχοτομημένη Λιβύη, με τις δύο παράλληλες κυβερνήσεις σε Τρίπολη και Βεγγάζη, αλλά και η διατήρηση των παραδοσιακά ισχυρών δεσμών με την Αίγυπτο, η οποία αποτελεί σταθερό άξονα ασφάλειας στην περιοχή.
Το λιβυκό «case study» και τα αντιφατικά μηνύματα
Η ελληνική κυβέρνηση επιδεικνύει έντονη κινητικότητα και προς τις δύο πλευρές της Λιβύης, επιδιώκοντας να εξουδετερώσει τις επιπτώσεις του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου. Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και αργότερα η υφυπουργός, Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, πραγματοποίησαν επισκέψεις στην Τρίπολη, ενεργοποιώντας την Κοινή Τεχνική Επιτροπή για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με αμοιβαία επωφελή τρόπο.
Παράλληλα, η Αθήνα ανοίγει διαύλους επικοινωνίας και με την ανατολική Λιβύη. Σε πρόσφατη συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Γιώργου Γεραπετρίτη στο Μέγαρο Μαξίμου με τον Σαντάμ Χαφτάρ (γιo του ισχυρού άνδρα της Βεγγάζης), συμφωνήθηκε η συνεργασία για τη συγκράτηση των μεταναστευτικών ροών που πιέζουν την Κρήτη και τη Γαύδο.
Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει ρευστή, καθώς ο Χαφτάρ συναντήθηκε αμέσως μετά με τον επικεφαλής της τουρκικής ΜΙΤ, Ιμπραχίμ Καλίν, επιβεβαιώνοντας ότι η Άγκυρα παλεύει να διατηρήσει τα ερείσματά της και στην ανατολική πλευρά.
Οι ενεργειακοί κολοσσοί αλλάζουν τις ισορροπίες
Παρά τις τουρκικές πιέσεις, η επιρροή της Άγκυρας στη δυτική Λιβύη δείχνει σημάδια κόπωσης, καθώς στην ενεργειακή εξίσωση εισέρχονται πλέον μεγάλοι διεθνείς παίκτες. Η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης υπέγραψε συμφωνίες για έρευνες υδρογονανθράκων με κοινοπραξίες στις οποίες συμμετέχουν εταιρείες όπως η ισπανική Repsol, η ιταλική Eni, η Qatar Energy, αλλά και η αμερικανική Chevron.
Μάλιστα, η Τρίπολη επέλεξε να παραχωρήσει οικόπεδα που δεν γειτνιάζουν με την ελληνική ΑΟΖ, αποφεύγοντας την άμεση προστριβή. Η δυναμική παρουσία της Chevron, η οποία δραστηριοποιείται έντονα και στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με την πίεση των ΗΠΑ για σταθεροποίηση της χώρας μέσω του ειδικού συμβούλου Μασάντ Μπούλος, δημιουργεί νέα δεδομένα που περιορίζουν το τουρκικό μονοπώλιο.
Οι σχέσεις με το Κάιρο και η αποδραματοποίηση των τουρκικών ελιγμών
Στο μέτωπο της Αιγύπτου, η Άγκυρα επιχειρεί συστηματικά να εισχωρήσει «σφήνα» στις σχέσεις Αθήνας-Καΐρου, εκμεταλλευόμενη ζητήματα όπως το καθεστώς της Μονής του Σινά ή τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό. Ανθρώπους του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών ανησύχησαν πρόσφατα οι κοινές αεροπορικές ασκήσεις Αιγύπτου-Τουρκίας, καθώς και η τετραμερής σύνοδος στο Κάιρο με τη συμμετοχή του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας.
Μέρος της αιγυπτιακής στάσης αποδίδεται στην προσπάθεια της Άγκυρας να εκμεταλλευτεί τις στενές σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ για να δημιουργήσει μια «αντισυσπείρωση» στο μουσουλμανικό πληθυσμό της Αιγύπτου.
Ωστόσο, η Αθήνα υποβαθμίζει τις ανησυχίες για ρήξη. Αμυντικές πηγές υπενθυμίζουν ότι η ελληνική Πολεμική Αεροπορία συμμετείχε σχεδόν ταυτόχρονα σε πολυεθνική άσκηση στην Αίγυπτο, ενώ το φθινόπωρο προγραμματίζεται η μεγάλης κλίμακας διακλαδική άσκηση «Μέδουσα» στην Κρήτη, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου.
Επιπλέον, ο Γιώργος Γεραπετρίτης βρίσκεται σε διαρκή τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελατί, επιβεβαιώνοντας το εξαιρετικό κλίμα.
Η μεγάλη εικόνα
Παρά τις αντιφατικές κινήσεις και τις ισορροπίες τρόμου στην περιοχή, η Αθήνα παραμένει ψύχραιμη. Η Ελλάδα αποτελεί τον σταθερό και αξιόπιστο δίαυλο των χωρών αυτών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, διαθέτει ισχυρή αποτρεπτική στρατιωτική ισχύ και διατηρεί άριστες σχέσεις με την Ουάσιγκτον.
Αυτό το στρατηγικό πλεονέκτημα γεννά αισιοδοξία ότι, παρά τις τουρκικές «σειρήνες», ούτε η Λιβύη ούτε η Αίγυπτος θα προχωρήσουν σε ενέργειες που τελικά θα έβλαπταν τα δικά τους μακροπρόθεσμα συμφέροντα.