Με μικρή καθυστέρηση αναμένεται να αναχωρήσει αύριο από το λιμάνι του Ηρακλείου το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, με προορισμό τη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου. Εκεί θα δοκιμαστεί στην πράξη η συνεννόηση που έχει επιτευχθεί μεταξύ Γαλλίας και τουρκικής κυβέρνησης, προκειμένου να πραγματοποιηθούν χωρίς εμπόδια οι βυθομετρικές έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου.
Η έναρξη των εργασιών αποτελεί το κρίσιμο τεστ για τις διπλωματικές διεργασίες των τελευταίων ημερών, καθώς η στάση της Τουρκίας θα φανεί πλέον στο πεδίο. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο κατά πόσο η γαλλική πρωτοβουλία θα αποδειχθεί αρκετή για να αποτραπούν νέες εντάσεις και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη διεξαγωγή των ερευνών.
Πριν φτάσει στην περιοχή των εργασιών, το πλοίο θα πραγματοποιήσει εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων τη διαδικασία βαθμονόμησης των αισθητήρων και των συστημάτων μέτρησης (calibration test). Η συγκεκριμένη διαδικασία αναμένεται να διαρκέσει περίπου 24 ώρες και στη συνέχεια το Abeille Marengo θα κατευθυνθεί στο πεδίο των ερευνών.
Η καθυστέρηση της αναχώρησης, η οποία αρχικά αποδόθηκε στις καιρικές συνθήκες, φαίνεται να συνδέεται και με τις διπλωματικές διεργασίες των τελευταίων ημερών, στο πλαίσιο της γαλλικής πρωτοβουλίας για την αποφυγή εντάσεων με την Άγκυρα.
Μέχρι στιγμής, η τουρκική κυβέρνηση δεν έχει τοποθετηθεί επισήμως για τη γαλλική ενημέρωση, με εξαίρεση τη δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο οποίος ανέφερε με αινιγματικό τρόπο ότι «όλα είναι καλά» και ότι το ζήτημα των NAVTEX έχει επιλυθεί.
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία και η αντιπολίτευση
Η ελληνική κυβέρνηση έχει στηρίξει την επιχειρηματολογία της στο γεγονός ότι η άδεια για τις ερευνητικές εργασίες ζητήθηκε και χορηγήθηκε αποκλειστικά από τις αρμόδιες αρχές της Ελλάδας και της Κύπρου. Μάλιστα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι «άδεια για τις σχετικές εργασίες ζητήθηκε, αποκλειστικά, από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές, τελεία», προσθέτοντας ότι δεν ζητήθηκε και δεν πρόκειται να ζητηθεί άδεια από την Τουρκία.
Η Αθήνα θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό ότι η εταιρεία Nexans απευθύνθηκε αποκλειστικά στην Ελλάδα και την Κύπρο, οι οποίες εξέδωσαν τις σχετικές NAVTEX για τις έρευνες σε όλο το μήκος της διαδρομής του καλωδίου, από την Κρήτη έως την Κύπρο.
Ωστόσο, η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη και με την πίεση της αντιπολίτευσης, η οποία ζητά επίσημη ενημέρωση για τις διπλωματικές επαφές και κυρίως για το ακριβές περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης που απέστειλε το Παρίσι στην Άγκυρα.
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη διαφοροποιεί τα δεδομένα, καθώς η ενημέρωση προς την Τουρκία δεν έγινε τελικά από την κατασκευάστρια εταιρεία, όπως αναφερόταν αρχικά, αλλά από τη γαλλική πλευρά. Κατά την εκτίμησή τους, αυτό δημιουργεί ένα διαφορετικό διπλωματικό πλαίσιο, το οποίο ενδέχεται να επηρεάσει συνολικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και να δημιουργήσει περιθώρια μελλοντικής αξιοποίησης από την Άγκυρα.
Απαντώντας στις επικρίσεις, ο Παύλος Μαρινάκης χαρακτήρισε τη ρηματική διακοίνωση τον ηπιότερο τρόπο με τον οποίο ένα κράτος μεταφέρει μήνυμα σε ένα άλλο. Όπως υποστήριξε, η συγκεκριμένη διαδικασία δεν συνεπάγεται αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας ή δικαιωμάτων τρίτων κρατών, αλλά αφορά αποκλειστικά ζητήματα ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, χωρίς να παράγει οποιοδήποτε νομικό αποτέλεσμα ή να αναγνωρίζει δικαιώματα.
Από την πλευρά τους, τα κόμματα της αντιπολίτευσης επιμένουν ότι ένα τόσο σοβαρό ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με πληροφορίες και διαρροές στα μέσα ενημέρωσης, χωρίς επίσημη ενημέρωση της Βουλής και των πολιτικών δυνάμεων. Εκφράζουν, μάλιστα, ανησυχία για το ενδεχόμενο η Τουρκία να αξιοποιήσει τη γαλλική διακοίνωση ως επιχείρημα για την προώθηση των δικών της διεκδικήσεων στο μέλλον.
Τα σημεία της γαλλικής διακοίνωσης και οι τουρκικοί χειρισμοί
Αν και το πλήρες περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης προς την Τουρκία δεν έχει γίνει γνωστό, πληροφορίες αναφέρουν ότι περιλαμβάνει δύο κρίσιμες διευκρινίσεις. Πρώτον, ότι η ενημέρωση της Άγκυρας δεν αποτελεί αίτημα για την έκδοση άδειας διεξαγωγής ερευνών και, δεύτερον, ότι η γαλλική στάση δεν συνδέεται με ζητήματα διεκδίκησης ή οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Η ελληνική πλευρά εκτιμά ότι οι συγκεκριμένες διατυπώσεις διαφυλάσσουν τις εθνικές θέσεις, καθώς δεν επιτρέπουν να χρησιμοποιηθεί η γαλλική διακοίνωση ως επιχείρημα υπέρ των τουρκικών διεκδικήσεων ή ως ένδειξη ότι η Άγκυρα διαθέτει αρμοδιότητα αδειοδότησης των ερευνών.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τέτοιου είδους διπλωματικά έγγραφα δεν μπορούν να αποτελέσουν νομική βάση για την αναγνώριση θαλάσσιων ζωνών ή κυριαρχικών δικαιωμάτων, ούτε προδικάζουν μελλοντικές οριοθετήσεις. Πρόκειται, σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, για πρακτικές διευθετήσεις που σχετίζονται και με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Παρά τις διευκρινίσεις αυτές, στην Αθήνα εξακολουθεί να επικρατεί επιφυλακτικότητα. Η Τουρκία δεν έχει αποσαφηνίσει εάν θεωρεί επαρκή τη γαλλική ενημέρωση ή εάν επιδιώκει πρόσθετες διαβεβαιώσεις και διευκρινίσεις. Η καθυστέρηση που έχει σημειωθεί στην αναχώρηση του πλοίου ενισχύει τα ερωτήματα για τις προθέσεις της Άγκυρας.
Επιπλέον, η τουρκική πλευρά έχει ήδη εκδώσει αντι-NAVTEX για το γαλλικό ερευνητικό πλοίο, χωρίς ωστόσο να έχει προχωρήσει, μέχρι αργά χθες, στην έκδοση δικής της NAVTEX για τις εργασίες του. Η εξέλιξη αυτή αφήνει ανοιχτά τα ενδεχόμενα για την αντίδραση που μπορεί να εκδηλωθεί όταν το Abeille Marengo προσεγγίσει το πεδίο των ερευνών.
Πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων εκτιμούν ότι το πιθανότερο σενάριο είναι να αποφευχθεί μια νέα κρίση. Σε αυτή την περίπτωση, η Τουρκία ενδέχεται να εκδώσει δική της NAVTEX, χρησιμοποιώντας τις συντεταγμένες που περιλαμβάνονται ήδη στην ελληνική οδηγία της περασμένης Παρασκευής, και στη συνέχεια να υποστηρίξει ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται με τη δική της έγκριση και συναίνεση.
Μια τέτοια κίνηση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, δεν δημιουργεί νομικό προηγούμενο ούτε νομιμοποιεί τις τουρκικές αξιώσεις. Η ελληνική αντίδραση αναμένεται να εκφραστεί με την έκδοση ακυρωτικής αντι-NAVTEX.
Η διπλωματική συγκυρία και η ευρωπαϊκή διάσταση
Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, έχοντας εξετάσει, σύμφωνα με κυβερνητικές αναφορές, διαφορετικά σενάρια τουρκικής αντίδρασης και τις πιθανές απαντήσεις σε κάθε περίπτωση. Βασική επιδίωξη είναι να μην υπάρξει νέα καθυστέρηση, καθώς το διάστημα που μεσολαβεί μέχρι την έξοδο του πλοίου στην περιοχή των ερευνών θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητο.
Την ίδια ώρα, η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα, με τις αντικρουόμενες εκτιμήσεις και τα σενάρια περί επιτυχίας ή αποτυχίας των διπλωματικών χειρισμών, μεταφέρεται και στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης. Αυτό αυξάνει την πίεση προς την κυβέρνηση της Άγκυρας και δυσχεραίνει τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης.
Η Αθήνα θεωρεί ότι η τρέχουσα εβδομάδα προσφέρει μια ευνοϊκή διπλωματική συγκυρία, καθώς στην Αττάλεια πραγματοποιείται η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), με τη συμμετοχή ηγετών και κυβερνητικών εκπροσώπων από πολλές χώρες. Η διεθνής παρουσία εκτιμάται ότι μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά απέναντι σε ενέργειες που θα προκαλούσαν νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά υπογραμμίζει διαρκώς την ευρωπαϊκή διάσταση του έργου, καθώς η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου αφορά την ενεργειακή ασφάλεια και αποτελεί έργο στρατηγικού ενδιαφέροντος για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία συμμετέχει και στη χρηματοδότησή του.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται, επομένως, να αποδειχθεί καθοριστικό. Ο απόπλους του Abeille Marengo και κυρίως η υποδοχή που θα συναντήσει στα διεθνή ύδατα νοτιοανατολικά της Καρπάθου θα δείξουν εάν οι διπλωματικοί χειρισμοί των τελευταίων ημερών έχουν δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την επανέναρξη των ερευνών ή εάν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να επαναφέρει την ένταση γύρω από το καλώδιο.