Η Τουρκία επιδιώκει να ενταχθεί σε μια αναδυόμενη αμυντική συμμαχία μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και του πυρηνικά εξοπλισμένου Πακιστάν, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες και μίλησαν στο Bloomberg. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για μια νέα περιφερειακή ευθυγράμμιση ασφάλειας, η οποία θα μπορούσε να μεταβάλει τις ισορροπίες ισχύος όχι μόνο στη Μέση Ανατολή, αλλά και πέραν αυτής.
Η συμφωνία, που υπεγράφη αρχικά μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν τον Σεπτέμβριο, περιλαμβάνει ρήτρα συλλογικής άμυνας, σύμφωνα με την οποία «οποιαδήποτε επιθετικότητα» εναντίον ενός εκ των συμβαλλόμενων κρατών θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Το πλαίσιο αυτό θυμίζει το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, συμμαχίας στην οποία η Τουρκία διαθέτει τον μεγαλύτερο στρατό μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι συνομιλίες για την ένταξη της Άγκυρας βρίσκονται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, σε προχωρημένο στάδιο και μια συμφωνία θεωρείται ιδιαίτερα πιθανή.
Επικάλυψη συμφερόντων και αμφιβολίες για τις ΗΠΑ
Η προοπτική μιας διευρυμένης συμμαχίας κρίνεται λειτουργική, καθώς τα στρατηγικά συμφέροντα της Τουρκίας συγκλίνουν ολοένα και περισσότερο με εκείνα της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν στη Νότια Ασία, τη Μέση Ανατολή, αλλά και σε τμήματα της Αφρικής. Παράλληλα, η Άγκυρα βλέπει το σύμφωνο ως μέσο ενίσχυσης της αποτροπής της σε μια περίοδο όπου εγείρονται ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως εγγυητή ασφάλειας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν ισχυρούς στρατιωτικούς δεσμούς και με τις τρεις χώρες, ωστόσο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η αβεβαιότητα για τη δέσμευση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο ΝΑΤΟ και στη διατλαντική ασφάλεια ενισχύει την τάση αναζήτησης εναλλακτικών μηχανισμών συλλογικής άμυνας.
Όπως σημειώνει ο Νιχάτ Αλί Οζσάν, στρατηγικός αναλυτής στη δεξαμενή σκέψης TEPAV με έδρα την Άγκυρα, «η Σαουδική Αραβία διαθέτει οικονομική ισχύ, το Πακιστάν πυρηνικές δυνατότητες, βαλλιστικούς πυραύλους και ανθρώπινο δυναμικό, ενώ η Τουρκία προσφέρει στρατιωτική εμπειρία και μια ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία».
«Με τις ΗΠΑ να δίνουν προτεραιότητα στα δικά τους συμφέροντα και σε αυτά του Ισραήλ στην περιοχή, οι περιφερειακές συγκρούσεις και η μεταβαλλόμενη δυναμική ωθούν τις χώρες να δημιουργούν νέους μηχανισμούς για να ορίζουν φίλους και αντιπάλους», πρόσθεσε.
Νέα εποχή στις σχέσεις Άγκυρας–Ριάντ
Εάν η Τουρκία ενταχθεί επίσημα στη συμμαχία, η κίνηση θα σηματοδοτήσει μια νέα εποχή στις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία. Οι δύο χώρες, άλλοτε ανταγωνιστικές ηγετικές δυνάμεις του σουνιτικού μουσουλμανικού κόσμου, έχουν τα τελευταία χρόνια αφήσει πίσω τους μια μακρά περίοδο έντασης και εργάζονται συστηματικά για την ενίσχυση της οικονομικής και αμυντικής συνεργασίας.
Ενδεικτικό της προσέγγισης αυτής είναι το γεγονός ότι πραγματοποίησαν, σύμφωνα με το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας, την πρώτη κοινή ναυτική συνάντηση στην Άγκυρα μέσα στην εβδομάδα. Παράλληλα, Άγκυρα και Ριάντ μοιράζονται διαχρονικές ανησυχίες για το Ιράν, αν και αμφότερες προκρίνουν τη διπλωματική εμπλοκή με την Τεχεράνη αντί της άμεσης στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Οι δύο χώρες στηρίζουν επίσης την προοπτική ενός σταθερού κράτους υπό σουνιτική ηγεσία στη Συρία, καθώς και τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.
Στενοί δεσμοί Άγκυρας–Ισλαμαμπάντ
Η Τουρκία και το Πακιστάν διατηρούν εδώ και χρόνια στενές στρατιωτικές σχέσεις. Η Άγκυρα κατασκευάζει κορβέτες για το πακιστανικό ναυτικό, έχει αναβαθμίσει δεκάδες μαχητικά F-16 της Πολεμικής Αεροπορίας του Πακιστάν και μοιράζεται τεχνολογία μη επανδρωμένων αεροσκαφών και με τις δύο χώρες.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η Τουρκία επιδιώκει πλέον τη συμμετοχή τόσο της Σαουδικής Αραβίας όσο και του Πακιστάν στο πρόγραμμα του μαχητικού αεροσκάφους πέμπτης γενιάς Kaan, ενισχύοντας περαιτέρω τη στρατηγική σύμπλευση.
Περιφερειακό φόντο αστάθειας
Οι τριμερείς αμυντικές συνομιλίες λαμβάνουν χώρα σε ένα ιδιαίτερα ρευστό περιφερειακό περιβάλλον. Προηγήθηκε πρόσφατα κατάπαυση του πυρός μεταξύ Πακιστάν και Ινδία, η οποία έβαλε τέλος σε τετραήμερη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των δύο πυρηνικών γειτόνων.
Την ίδια στιγμή, οι εντάσεις παραμένουν υψηλές στα σύνορα Πακιστάν–Αφγανιστάν, με το Ισλαμαμπάντ να κατηγορεί τους Ταλιμπάν ότι φιλοξενούν ένοπλες ομάδες εχθρικές προς το πακιστανικό κράτος. Η Τουρκία και το Κατάρ επιχείρησαν να μεσολαβήσουν για την αποκλιμάκωση, χωρίς ωστόσο απτά αποτελέσματα.
Η πιθανή ένταξη της Τουρκίας στη συμμαχία Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν αναδεικνύεται έτσι σε κομβικό βήμα προς τη διαμόρφωση ενός νέου πλέγματος ασφάλειας, με επιπτώσεις που ενδέχεται να ξεπεράσουν κατά πολύ τα όρια της περιοχής.