Την κατηγορηματική απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 επαναλαμβάνει η Ελλάδα με επίσημη επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, ξεκαθαρίζοντας ότι η φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μεταβάλλει τον παράνομο χαρακτήρα του ούτε του προσδίδει νομική ισχύ. Η Αθήνα καταγγέλλει ότι η συμφωνία Τουρκίας και Λιβύης αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένων της Κρήτης και των Δωδεκανήσων, ενώ προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε ενέργεια παραβιάζει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
Η επιστολή φέρει ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026 και υπογράφεται, κατόπιν οδηγιών της ελληνικής κυβέρνησης, από τη μόνιμη αντιπρόσωπο της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη, πρέσβη Αγλαΐα Μπαλτά.
Το κείμενο διανεμήθηκε στις 23 Οκτωβρίου ως επίσημο έγγραφο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, με αριθμό A/81/455.
«Κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας» το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Στην επιστολή της, η Ελλάδα υπενθυμίζει ότι το Μνημόνιο Οριοθέτησης Θαλάσσιων Περιοχών Δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης.
Η Αθήνα επισημαίνει ότι οι δύο χώρες δεν διαθέτουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές και, επομένως, δεν έχουν κοινά θαλάσσια όρια που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο διμερούς οριοθέτησης.
Παράλληλα, τονίζει ότι η συμφωνία «παραβλέπει πλήρως την ύπαρξη πολυάριθμων ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και των Δωδεκανήσων», καθώς και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης.
Η ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει την οριοθέτηση που προβλέπει το μνημόνιο «κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας», η οποία αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας, όπως αποτυπώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και στην καθιερωμένη πρακτική των θαλάσσιων οριοθετήσεων.
Η φερόμενη επικύρωση από τη Λιβύη δεν παράγει έννομα αποτελέσματα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόσφατη φερόμενη επικύρωση της συμφωνίας από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη διαδικασία δεν μπορεί να θεραπεύσει τις νομικές πλημμέλειες του μνημονίου ούτε να μεταβάλει τον χαρακτήρα του.
«Το μνημόνιο είναι, επομένως, παράνομο βάσει του διεθνούς δικαίου και η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί ούτε να του προσδώσει οποιαδήποτε έννομη ισχύ ούτε να μεταβάλει τον νομικό χαρακτήρα του ως άκυρου και ανίσχυρου, χωρίς καμία έννομη συνέπεια», αναφέρεται στην επιστολή.
Η Αθήνα δηλώνει ότι απορρίπτει τη συμφωνία στο σύνολό της, όπως και κάθε πράξη που φέρεται να έχει υιοθετηθεί για την εφαρμογή της.
Στην κατηγορία αυτή εντάσσει τόσο το νομοσχέδιο επικύρωσης όσο και οποιαδήποτε ενέργεια στηρίζεται στις θαλάσσιες συντεταγμένες που περιλαμβάνονται στο μνημόνιο του 2019.
Σύμφωνα με την ελληνική θέση, οι ενέργειες αυτές αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο και δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα.
Προς τεκμηρίωση της διαχρονικής στάσης της, η Ελλάδα παραπέμπει σε προηγούμενες επιστολές και ρηματικές διακοινώσεις που έχει καταθέσει στον ΟΗΕ κατά την περίοδο 2019–2025.
Νέα διαμαρτυρία για τη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης στους υδρογονάνθρακες
Η επιστολή επαναφέρει και το ζήτημα του μνημονίου συνεργασίας στον τομέα των υδρογονανθράκων, το οποίο υπογράφηκε στις 3 Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης.
Η Αθήνα επαναλαμβάνει την αντίθεσή της στη συγκεκριμένη συμφωνία, στον βαθμό που αποσκοπεί στην εφαρμογή του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 ή βασίζεται στην επίμαχη θαλάσσια οριοθέτηση.
Όπως προειδοποιεί, «οποιαδήποτε ενέργεια λαμβάνεται στο πλαίσιο της φερόμενης εφαρμογής του μνημονίου της 3ης Οκτωβρίου 2022, η οποία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της Ελλάδας, συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου».
Η ελληνική πλευρά διαμηνύει ότι επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της απέναντι σε τέτοιες ενέργειες, διατηρώντας τη δυνατότητα αντίδρασης σε πράξεις που θίγουν τα κυριαρχικά της δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της.
Απορρίπτονται και οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Λιβύης
Πέραν του τουρκολιβυκού μνημονίου, η επιστολή αναφέρεται και στις ευρύτερες θαλάσσιες διεκδικήσεις της Λιβύης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ειδικότερα, η Αθήνα παραπέμπει στη ρηματική διακοίνωση που υπέβαλε η λιβυκή Μόνιμη Αντιπροσωπεία στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ στις 27 Μαΐου 2025.
Το έγγραφο, με αριθμό A/79/916, περιλαμβάνει συντεταγμένες και χάρτη που αποτυπώνουν τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας τα οποία διεκδικεί η Λιβύη.
Η Ελλάδα χαρακτηρίζει τις συγκεκριμένες διεκδικήσεις «ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες», επαναλαμβάνοντας όσα είχε ήδη επισημάνει με τη δική της ρηματική διακοίνωση της 3ης Σεπτεμβρίου 2025, η οποία έχει καταχωρηθεί ως έγγραφο A/79/1005.
Παράλληλα, διευκρινίζει ότι οποιαδήποτε διαδικασία επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν μπορεί να θίξει τα δικαιώματα που αναγνωρίζει στην Ελλάδα το διεθνές δίκαιο ούτε να επηρεάσει τις θέσεις της απέναντι στις λιβυκές θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Προσήλωση στην ειρηνική επίλυση των διαφορών
Παρά τις αυστηρές νομικές διατυπώσεις, η ελληνική επιστολή ολοκληρώνεται με αναφορά στη δέσμευση της Αθήνας για ειρηνική διευθέτηση των ζητημάτων θαλάσσιας οριοθέτησης.
Η Ελλάδα επαναβεβαιώνει την «ισχυρή δέσμευσή της για την επίλυση οποιουδήποτε ζητήματος οριοθέτησης με γειτονικές χώρες στη Μεσόγειο με ειρηνικά μέσα, καλή τη πίστει και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας».
Ως παραδείγματα αυτής της προσέγγισης επικαλείται τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει με την Ιταλία και την Αίγυπτο.
Τέλος, η πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά ζητεί από τον γενικό γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών να κυκλοφορήσει την επιστολή ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, στο πλαίσιο του θέματος 74 της ημερήσιας διάταξης, με τίτλο «Ωκεανοί και Δίκαιο της Θάλασσας».