Σε μια σπάνια δημόσια παραδοχή, ο πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, έδωσε μία από τις πιο ξεκάθαρες μέχρι σήμερα μαρτυρίες εκ των έσω για τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα επέλεξε συνειδητά να παρακάμψει τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν, απορρίπτοντας ανοιχτά το καθεστώς του εμπάργκο και δημιουργώντας εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά κανάλια, όπως αναφέρει το nordicmonitor.
Οι πρακτικές αυτές, όπως προκύπτει, εξελίχθηκαν αργότερα σε μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις παράκαμψης κυρώσεων που εξετάστηκαν ποτέ από τη Δικαιοσύνη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μιλώντας στις 14 Ιανουαρίου στον εθνικιστικής κατεύθυνσης τηλεοπτικό σταθμό TiVi6, ο Νταβούτογλου δεν αρνήθηκε ότι η Τουρκία διατήρησε εκτεταμένες οικονομικές σχέσεις με το Ιράν, παρά τις αυξανόμενες πιέσεις της Ουάσινγκτον. Αντιθέτως, υπερασπίστηκε τη στάση αυτή ως συνειδητή πολιτική επιλογή που ελήφθη στο ανώτατο επίπεδο του τουρκικού κράτους, τονίζοντας ότι η Άγκυρα δεν θεωρούσε νόμιμο το εμπάργκο σε βάρος μιας γειτονικής χώρας με την οποία μοιράζεται ένα από τα αρχαιότερα σύνορα στον κόσμο. Όπως ανέφερε, οι ενεργειακές και οικονομικές ανάγκες της Τουρκίας υπερίσχυσαν των αμερικανικών απαιτήσεων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η θέση αυτή είχε διατυπωθεί ξεκάθαρα και απευθείας σε ανώτατους Αμερικανούς αξιωματούχους, οι οποίοι είχαν ενημερωθεί ότι η Τουρκία θα συνέχιζε τις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, χωρίς να επιτρέψει στις αμερικανικές κυρώσεις να καθορίσουν τις σχέσεις της με την Τεχεράνη. Ο Νταβούτογλου ανέφερε ότι, όταν οι χρηματοπιστωτικοί δίαυλοι άρχισαν να κλείνουν από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, η Τουρκία κατέφυγε σε «ειδικές ρυθμίσεις» και μη συμβατικούς μηχανισμούς, με συνεργασία μεταξύ των κεντρικών τραπεζών των δύο χωρών, ώστε να συνεχιστεί το εμπόριο.
Οι δηλώσεις αυτές ευθυγραμμίζονται με τα πορίσματα των Αμερικανών εισαγγελέων, οι οποίοι περιέγραψαν ένα εκτεταμένο σύστημα μετατροπής πληρωμών για ενέργεια σε χρυσό και άλλα μη δολαριακά μέσα, μέσω τουρκικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και με παραποιημένα εμπορικά παραστατικά. Οι μηχανισμοί αυτοί αποτέλεσαν βασικά αποδεικτικά στοιχεία στις ποινικές διώξεις που άσκησε το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ.
Ο πρώην πρωθυπουργός υποστήριξε ότι, αν και η διατήρηση οικονομικών σχέσεων με το Ιράν αποτελούσε πολιτική επιλογή του τουρκικού κράτους, η έλλειψη σαφών νομικών ορίων άνοιξε τον δρόμο για εκτεταμένες καταχρήσεις. Παραδέχθηκε ότι η κατάσταση ξέφυγε από το πλαίσιο της διακρατικής συνεργασίας και εξελίχθηκε σε δίκτυα παράνομων χρηματοροών που εξέθεσαν το ίδιο το τουρκικό κράτος.
Παρά ταύτα, κατά την περίοδο που βρισκόταν στην εξουσία και συνεργαζόταν στενά με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Νταβούτογλου δεν είχε εκφράσει δημόσια αντιρρήσεις, ενώ η κυβέρνησή του διευκόλυνε τη συνέχιση των συναλλαγών με το Ιράν μέσω κρατικών μηχανισμών. Μόνο μετά την απομάκρυνσή του από την πρωθυπουργία το 2016 και τη διαγραφή του από το AKP, επανατοποθετήθηκε πολιτικά ως επικριτής, ιδρύοντας το κόμμα Gelecek και ασκώντας εκ των υστέρων κριτική στους χειρισμούς της κυβέρνησης.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Τούρκο-Ιρανό επιχειρηματία Ρεζά Ζαράμπ, ο οποίος διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στο σύστημα παράκαμψης κυρώσεων. Αν και δήλωσε ότι είχε προειδοποιήσει για τον κίνδυνο που αποτελούσε, παραδέχθηκε ότι δεν έλαβε τότε αποφασιστικά μέτρα για τη διάλυση του δικτύου. Η υπόθεση Ζαράμπ, η οποία κατέληξε σε σύλληψη, συνεργασία με τις αμερικανικές Αρχές και καταδίκες στελεχών της Halkbank στις ΗΠΑ, επιβεβαίωσε –όπως σημείωσε– ότι η Ουάσινγκτον δεν εγκαταλείπει τέτοιες υποθέσεις, αλλά τις επαναφέρει όταν κρίνει ότι έχει έρθει η κατάλληλη στιγμή.
Καταλήγοντας, ο Νταβούτογλου προειδοποίησε ότι, αν δεν αντληθούν διδάγματα από το παρελθόν, παρόμοια σκάνδαλα ενδέχεται να επαναληφθούν, επικαλούμενος μεταγενέστερες σχέσεις της Τουρκίας με χώρες όπως η Βενεζουέλα. Παράλληλα, επανέλαβε την κατηγορηματική αντίθεσή του σε οποιαδήποτε αμερικανική στρατιωτική ή πολιτική παρέμβαση στο Ιράν, ξεκαθαρίζοντας ότι καμία τουρκική βάση ή έδαφος δεν θα έπρεπε ποτέ να χρησιμοποιηθεί για επίθεση κατά της Τεχεράνης.