Μια πληροφορία που είδε το φως της δημοσιότητας, τις προηγούμενες μέρες από τον Τούρκο δημοσιογράφο της εφημερίδας Hürriyet, Αμπντουλκαντίρ Σελβί, έρχεται να περιπλέξει τις σχέσεις Άγκυρας και Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Τουρκία φέρεται να προχώρησε στην πώληση του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400 σε χώρα του Κόλπου —με τις εκτιμήσεις να δείχνουν είτε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είτε το Κατάρ— προκειμένου να άρει το αμερικανικό βέτο και να ανοίξει ξανά ο δρόμος για την απόκτηση των μαχητικών F-35.
Αν και μέχρι στιγμής καμία πρωτεύουσα δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα τη συμφωνία, το Κρεμλίνο παραδέχθηκε δημόσια ότι βρίσκεται σε επαφή με την Άγκυρα για την τύχη των συστημάτων. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, χαρακτήρισε το ζήτημα εξαιρετικά ευαίσθητο, καθώς για οποιαδήποτε μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα απαιτείται νομικά η γραπτή συγκατάθεση της Μόσχας.
Το τριπλό όφελος που επιδιώκει η Άγκυρα
Για την τουρκική πλευρά, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε μια τεράστια διπλωματική επιτυχία με τρία ταυτόχρονα οφέλη. Πρώτον, θα επιτύγχανε την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA. Δεύτερον, θα εξασφάλιζε την αποδέσμευση των αμερικανικών κινητήρων F110 που είναι απαραίτητοι για την πτήση του εγχώριου μαχητικού KAAN.
Τρίτον, θα επέτρεπε στην Τουρκία να επανέλθει στο πρόγραμμα των F-35, από το οποίο αποκλείστηκε το 2019, διεκδικώντας εκ νέου τα έξι αεροσκάφη που έχει ήδη πληρώσει και παραμένουν στις ΗΠΑ.
Η χρονική στιγμή της διαρροής δεν είναι τυχαία, καθώς ακολούθησε τη σύνοδο του ΝΑΤΟ. Εκεί ο Ντόναλντ Τραμπ, παρά τα θετικά του σχόλια για τον Ταγίπ Ερντογάν, απέφυγε να δεσμευτεί για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα, δηλώνοντας ότι δεν έχει αποφασίσει ακόμα.
Βάση της αμερικανικής νομοθεσίας, η μεταφορά των F-35 στην Άγκυρα απαγορεύεται ρητά όσο οι S-400 βρίσκονται στην κατοχή της, ενώ για την άρση των κυρώσεων απαιτείται επίσημη πιστοποίηση από τον Αμερικανό πρόεδρο προς το Κογκρέσο ότι τα συστήματα δεν είναι πλέον λειτουργικά ή έχουν απομακρυνθεί από το τουρκικό έδαφος.
Τα βέτο της Μόσχας, της Αθήνας και του Ισραήλ
Η ολοκλήρωση της συμφωνίας κρέμεται από τις αποφάσεις τριών πόλων που μπορούν να την ακυρώσουν ανά πάσα στιγμή. Αρχικά, η Ρωσία διατηρεί το συμβατικό δικαίωμα αρνησικυρίας και αναλυτές εκτιμούν ότι η Μόσχα ίσως προτιμήσει να καθυστερήσει τις διαδικασίες για να κρατά την Άγκυρα σε κατάσταση εξάρτησης, αντί να δώσει το πράσινο φως.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ και η Ελλάδα εργάζονται προς την αντίθετη κατεύθυνση, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να έχει τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τραμπ εκφράζοντας τις έντονες αντιρρήσεις του, επικαλούμενος την αντι-ισραηλινή ρητορική του Ερντογάν.
Παράλληλα, ο Έλληνας πρωθυπουργός εξέφρασε τη δική του αντίθεση, προκαλώντας την ειρωνική απάντηση του Τούρκου προέδρου προς τους δημοσιογράφους να συνεχίσουν να παρακολουθούν τις εξελίξεις.
Ο τρίτος σκόπελος είναι το Αμερικανικό Κογκρέσο, καθώς οι νομοθέτες των ΗΠΑ διατηρούν βαθιά δυσπιστία προς την Άγκυρα, ενώ στο παρελθόν είχαν εκφράσει αντιρρήσεις ακόμα και για την πώληση F-35 στα ίδια τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, λόγω ανησυχιών για τη διαρροή ευαίσθητης τεχνολογίας.
Γιατί ο Κόλπος αναζητά επειγόντως αντιαεροπορική προστασία
Η ζήτηση για συστήματα αεράμυνας στην περιοχή του Κόλπου είναι ιδιαίτερα αυξημένη λόγω της συνεχιζόμενης σύγκρουσης με το Ιράν, καθώς ιρανικοί πύραυλοι και drones στοχεύουν συχνά αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.
Με το αμερικανικό απόθεμα αμυντικών πυραύλων THAAD και Patriot να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, οι χώρες του Κόλπου αναζητούν οποιοδήποτε διαθέσιμο σύστημα μεγάλης εμβέλειας στην αγορά.
Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι οι S-400 αποτελούν μια ακριβή λύση απέναντι σε φθηνά drones και παρουσιάζουν αντικειμενικές δυσκολίες διασύνδεσης με τα αμερικανικά συστήματα που ήδη διαθέτουν.
Το παράδοξο της μεταφοράς του προβλήματος
Η πιθανή αυτή συμφωνία αναδεικνύει ένα σημαντικό γεωπολιτικό παράδοξο. Η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35 επειδή το Πεντάγωνο έκρινε ότι το stealth μαχητικό δεν μπορεί να συνυπάρχει με μια ρωσική πλατφόρμα συλλογής πληροφοριών, όπως οι S-400.
Αν οι πύραυλοι πουληθούν τελικά στο Κατάρ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η ρωσική αυτή πλατφόρμα δεν εξαφανίζεται από το περιβάλλον των F-35, αλλά απλώς μεταφέρεται δίπλα στην αεροπορική βάση Αλ Ουντέιντ στο Κατάρ, η οποία αποτελεί την καρδιά της αμερικανικής αεροπορικής ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές του Ιδρύματος για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD), η πώληση αυτή λύνει ουσιαστικά το πρόβλημα της Τουρκίας, αλλά όχι των Ηνωμένων Πολιτειών.