Η ιδέα ενός υπό διαμόρφωση «Ισλαμικού ΝΑΤΟ» με πυρήνα την Τουρκία, το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία μπορεί εκ πρώτης όψεως να μοιάζει με μια τολμηρή καινοτομία στο πλαίσιο της γεωπολιτικής αναδιάταξης της Μέσης Ανατολής.
Ωστόσο, δεν πρόκειται απλώς για έναν συμβολικό άξονα συνεργασίας. Ένα τέτοιο τριμερές σχήμα ενέχει τον κίνδυνο αντικρουόμενων δεσμεύσεων ασφαλείας, ιδίως αν οι υποχρεώσεις της Άγκυρας απομακρυνθούν από τις προτεραιότητες του ΝΑΤΟ, δημιουργώντας στρατηγική ασυνέπεια στη νότια πτέρυγα της Συμμαχίας και δυσκολεύοντας τον συντονισμό με τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους εταίρους.
Η συμμετοχή του Πακιστάν, μιας χώρας με πυρηνικό οπλοστάσιο, ενισχύει τις στρατηγικές ασάφειες. Ακόμη και χωρίς ρητή επέκταση της πυρηνικής του «ομπρέλας», η αίσθηση ότι η Σαουδική Αραβία —και δυνητικά η Τουρκία— θα μπορούσαν να επωφεληθούν από έμμεση πυρηνική στήριξη αυξάνει τον κίνδυνο λαθών υπολογισμού σε περιόδους κρίσης. Η Ινδία, ήδη ανήσυχη για το πακιστανικό–σαουδαραβικό σύμφωνο του 2025, βλέπει με καχυποψία την πιθανή προσθήκη της Τουρκίας, εξέλιξη που θα μπορούσε να οξύνει τον ανταγωνισμό στον ευρύτερο άξονα Ινδο-Μέσης Ανατολής.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το ενδεχόμενο το νέο σχήμα να παρουσιαστεί ως αντίβαρο στο Ισραήλ και στις χώρες που συμμετέχουν στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Μια τέτοια αντίληψη θα μπορούσε να σκληρύνει τον ανταγωνισμό ασφαλείας, αποσταθεροποιώντας εύθραυστες ισορροπίες και αυξάνοντας τους κινδύνους για το Ισραήλ και τα δυτικά συμφέροντα.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά την ίδια την Τουρκία: σε ποιο «ΝΑΤΟ» είναι πραγματικά πιστή; Αν και κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί σε μια χώρα το δικαίωμα σύναψης συμμαχιών εκτός ΝΑΤΟ, η συμμετοχή της Άγκυρας σε μια αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και ένα πυρηνικά οπλισμένο Πακιστάν συνιστά σύγκρουση συμφερόντων. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να αξιοποιεί το σενάριο του «Ισλαμικού ΝΑΤΟ» ως μοχλό πίεσης απέναντι στη Συμμαχία στην οποία η Τουρκία ανήκει εδώ και 74 χρόνια, υπονομεύοντας βασικές προτεραιότητες του ΝΑΤΟ, όπως η δημοκρατική διακυβέρνηση, η μη διάδοση πυρηνικών και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Παράλληλα, η συνεργασία με το Πακιστάν εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία της αντιτρομοκρατικής διάστασης του εγχειρήματος, δεδομένου του παρελθόντος της χώρας στη φιλοξενία και ανοχή εξτρεμιστικών οργανώσεων. Αντίστοιχα, η στάση της Τουρκίας τα προηγούμενα χρόνια, ιδίως στη Συρία και στο Ιράκ, έχει επικριθεί για υπονόμευση των διεθνών προσπαθειών κατά του ISIS.
Τέλος, το ενδεχόμενο ενός τέτοιου άξονα ανοίγει παράθυρο ευκαιρίας για την Κίνα. Με το Πακιστάν να αποτελεί βασικό κρίκο της κινεζικής Πρωτοβουλίας «Ζώνη και Οδός» και κύριο αποδέκτη κινεζικών οπλικών συστημάτων, το Πεκίνο θα μπορούσε να διευρύνει την επιρροή του στη Μέση Ανατολή, αποκτώντας πρόσβαση σε ευαίσθητες δυτικές τεχνολογίες μέσω των αμυντικών συνεργασιών. Για την Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της, ένα τέτοιο σενάριο θα πρόσθετε ακόμη έναν πονοκέφαλο σε μια ήδη περίπλοκη γεωπολιτική εξίσωση.