Νέα ερωτήματα για το πραγματικό περιεχόμενο της συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν προκαλεί το προσχέδιο του Μνημονίου Κατανόησης που περιήλθε στην κατοχή του CNN, καθώς απουσιάζουν από το κείμενο ορισμένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα που κυριάρχησαν στη δημόσια συζήτηση τους τελευταίους μήνες.
Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο, το κείμενο παραδόθηκε από Αμερικανό αξιωματούχο, ωστόσο παραμένει άγνωστο εάν πρόκειται για την τελική μορφή του εγγράφου που αναμένεται να υπογραφεί επισήμως την Παρασκευή.
Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι η απουσία οποιασδήποτε ρητής αναφοράς στο καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος βρέθηκε στο επίκεντρο της κρίσης και των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Ασάφεια για τα Στενά του Ορμούζ
Το προσχέδιο αναφέρει ότι η ναυτιλιακή κίνηση μεταξύ του Περσικού Κόλπου και του Κόλπου του Ομάν θα επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε διάστημα 30 ημερών, χωρίς όμως να διευκρινίζει ποιο θα είναι το μόνιμο καθεστώς λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ.
Η διατύπωση του κειμένου αναφέρει ότι η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας θα πραγματοποιηθεί «από την πλευρά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν», γεγονός που αφήνει περιθώρια διαφορετικών ερμηνειών ως προς το εύρος του ελέγχου που θα διατηρήσει η Τεχεράνη στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Αμερικανοί αξιωματούχοι απορρίπτουν τα σενάρια που υποστηρίζουν ότι η συμφωνία αναγνωρίζει ειδικό καθεστώς ελέγχου του Ιράν στα Στενά, ενώ η ιρανική πλευρά επιμένει ότι θα συνεχίσει να ρυθμίζει τη διέλευση πλοίων και να εισπράττει τα προβλεπόμενα τέλη.
Τι περιλαμβάνει το μνημόνιο
Σύμφωνα με το κείμενο που επικαλείται το CNN, οι βασικές προβλέψεις της συμφωνίας περιλαμβάνουν:
- Τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
- Τη δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
- Την άμεση έκδοση εξαιρέσεων από τις αμερικανικές κυρώσεις για τις ιρανικές ενεργειακές εξαγωγές.
- Την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού κατά του Ιράν.
- Την αποκατάσταση της περιφερειακής ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών.
- Τη δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών για μελλοντική άρση όλων των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.
Τα κρίσιμα ζητήματα που μένουν εκτός
Εξίσου σημαντικά θεωρούνται όμως και όσα δεν περιλαμβάνονται στο κείμενο.
Πρώτο και κυριότερο είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων ότι η συμφωνία θα προέβλεπε ουσιαστικές ρυθμίσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου, το ζήτημα φαίνεται να παραπέμπεται σε μεταγενέστερες διαπραγματεύσεις.
Το μόνο που αναφέρεται στο κείμενο είναι ότι το Ιράν θα διατηρήσει το υφιστάμενο καθεστώς λειτουργίας του πυρηνικού του προγράμματος μέχρι την επίτευξη οριστικής συμφωνίας.
Παράλληλα, δεν υπάρχει καμία αναφορά στους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν ούτε στη στήριξη που παρέχει η Τεχεράνη σε ένοπλες οργανώσεις και συμμάχους της στην περιοχή.
Πρόκειται για δύο ζητήματα τα οποία η αμερικανική πλευρά παρουσίαζε επί μήνες ως βασικές προϋποθέσεις μιας συνολικής διευθέτησης.
Ερωτήματα για την τελική συμφωνία
Η δημοσιοποίηση του προσχεδίου ενισχύει τις αμφιβολίες που διατυπώνονται σε πολιτικούς και διπλωματικούς κύκλους σχετικά με το εύρος των παραχωρήσεων που έγιναν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η προσωρινή συμφωνία φαίνεται να επικεντρώνεται κυρίως στον τερματισμό των εχθροπραξιών και στην αποκατάσταση της ενεργειακής και εμπορικής σταθερότητας στην περιοχή, αφήνοντας τα πλέον σύνθετα και αμφιλεγόμενα ζητήματα για έναν δεύτερο γύρο συνομιλιών.
Η τελική μορφή του μνημονίου και οι λεπτομέρειες που θα δημοσιοποιηθούν μετά την υπογραφή του αναμένεται να καθορίσουν εάν πρόκειται για μια προσωρινή αποκλιμάκωση ή για το πρώτο βήμα μιας ευρύτερης και πιο μόνιμης συμφωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.