Οι κυβερνήσεις πέντε κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης «με συνέπεια και σκόπιμα» διαβρώνουν το κράτος δικαίου, προειδοποιεί η οργάνωση Liberties (Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη), ενώ επιδείνωση των δημοκρατικών προτύπων καταγράφεται και σε έξι ακόμη χώρες, συμπεριλαμβανομένων κρατών με παραδοσιακά ισχυρούς θεσμούς.
Η έκθεση της Liberties για το 2026, που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα 30 Μαρτίου και βασίζεται σε στοιχεία περισσότερων από 40 μη κυβερνητικών οργανώσεων σε 22 χώρες, αποδίδει ευθύνες στις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Ουγγαρίας, της Ιταλίας και της Σλοβακίας για ενέργειες που αποδυναμώνουν το κράτος δικαίου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Σλοβακία, όπου – σύμφωνα με την έκθεση – το κράτος δικαίου έχει υποχωρήσει σε όλους τους βασικούς τομείς, όπως η δικαιοσύνη, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και οι μηχανισμοί ελέγχου της κοινωνίας των πολιτών, υπό την κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο. Αντίστοιχα αρνητική είναι η εικόνα και στη Βουλγαρία, ενώ για την Ουγγαρία επισημαίνεται ότι «παραμένει σε ξεχωριστή κατηγορία», συνεχίζοντας να υιοθετεί ολοένα και πιο οπισθοδρομικές πολιτικές χωρίς ενδείξεις μεταστροφής.
Στην Ιταλία, η έκθεση επισημαίνει την υιοθέτηση αυστηρού διατάγματος ασφαλείας, το οποίο ποινικοποιεί αποκλεισμούς δρόμων και άλλες μορφές διαμαρτυρίας, ενισχύοντας παράλληλα τις αρμοδιότητες των αστυνομικών αρχών.
Σε άλλο σημείο, η Liberties χαρακτηρίζει ως «ολισθαίνουσες» χώρες με ισχυρές δημοκρατικές παραδόσεις, όπως το Βέλγιο, η Δανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Σουηδία, όπου καταγράφεται υποχώρηση του κράτους δικαίου σε επιμέρους τομείς, χωρίς όμως να συνιστά συνολική πολιτική κατεύθυνση.
Παράλληλα, η Τσεχία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Ρουμανία και η Ισπανία κατατάσσονται στην κατηγορία των «στάσιμων» χωρών, όπου οι συνθήκες δεν παρουσιάζουν ουσιαστική μεταβολή. Στην ίδια κατηγορία εντάσσεται και η Πολωνία, με την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ να επιχειρεί την αποκατάσταση βασικών θεσμών, όπως η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.
Μόνη εξαίρεση αποτελεί η Λετονία, η οποία χαρακτηρίζεται ως «σκληρά εργαζόμενη», με την κυβέρνησή της να καταβάλλει ενεργές προσπάθειες για τη βελτίωση του επιπέδου του κράτους δικαίου.
Η έκθεση ασκεί έντονη κριτική και στους μηχανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί. Όπως σημειώνεται, τα περισσότερα κράτη-μέλη δεν έχουν μετατρέψει τις σχετικές συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ουσιαστική δράση.
Ενδεικτικά, το 93% των συστάσεων της Επιτροπής για το κράτος δικαίου το 2025 επαναλαμβάνει παλαιότερες επισημάνσεις, συχνά χωρίς καμία διαφοροποίηση στη διατύπωση. Από τις 100 συστάσεις που αξιολόγησε η Liberties, οι 61 δεν παρουσίασαν καμία πρόοδο, ενώ σε 13 περιπτώσεις καταγράφηκε επιδείνωση.
Συνολικά, η μελέτη καταλήγει ότι τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν κατάφεραν το 2025 να εφαρμόσουν και να υπερασπιστούν με συνέπεια τα θεμελιώδη δικαιώματα, αναδεικνύοντας τα όρια της ευρωπαϊκής παρέμβασης στο πεδίο του κράτους δικαίου.