Νέα δεδομένα στις πολιτικές ισορροπίες των Βαλκανίων δημιουργεί η συντριπτική εκλογική ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στη Σερβία από το πολιτικό κίνημα που αναδείχθηκε μέσα από τις φοιτητικές κινητοποιήσεις. Η αλλαγή εξουσίας προκαλεί προβληματισμό στη Μόσχα, η οποία βλέπει έναν ακόμη στενό ευρωπαϊκό εταίρο της να αποχωρεί από την ηγεσία, περίπου έξι μήνες μετά την εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία. Το Κρεμλίνο δηλώνει έτοιμο να συνεχίσει τη συνεργασία με το Βελιγράδι, ωστόσο η μελλοντική κατεύθυνση της σερβικής εξωτερικής πολιτικής παραμένει αβέβαιη.
Η Σερβία εισέρχεται σε μια νέα πολιτική περίοδο μετά τις εκλογές της Κυριακής, οι οποίες έβαλαν τέλος στην πολυετή κυριαρχία του Βούτσιτς, που είχε διατελέσει πρωθυπουργός και πρόεδρος από το 2014.
Η επικράτηση των πολιτικών δυνάμεων που υποστηρίζονται από το φοιτητικό κίνημα προκάλεσε πανηγυρισμούς σε πολλές περιοχές της χώρας. Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο η νέα ηγεσία θα διαχειριστεί τις εσωτερικές προκλήσεις και τις διεθνείς σχέσεις της Σερβίας.
Για τη Ρωσία, η αποχώρηση του Βούτσιτς έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Σέρβος πολιτικός διατηρούσε στενή προσωπική και πολιτική σχέση με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και είχε επισκεφθεί επανειλημμένα τη Μόσχα.
Η σημασία της Σερβίας για τη ρωσική εξωτερική πολιτική
Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Βούτσιτς, η Σερβία διατήρησε στενούς οικονομικούς, ενεργειακούς και στρατιωτικούς δεσμούς με τη Ρωσία, παρά τον διακηρυγμένο στόχο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το Βελιγράδι εξακολούθησε να προμηθεύεται σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου από τη ρωσική Gazprom, ενώ δεν υιοθέτησε τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Μόσχας για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η στάση αυτή είχε καταστήσει τη Σερβία έναν από τους σημαντικότερους εταίρους της Ρωσίας στην Ευρώπη, ιδιαίτερα μετά την επιδείνωση των σχέσεων της Μόσχας με τις περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Η ρωσική ηγεσία αντιμετώπιζε το Βελιγράδι ως σημαντικό διπλωματικό στήριγμα απέναντι στην πολιτική απομόνωσης και οικονομικής πίεσης που θεωρεί ότι επιδιώκει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πεσκόφ: «Για το ταγκό χρειάζονται δύο»
Το Κρεμλίνο αντέδρασε συγκρατημένα στο εκλογικό αποτέλεσμα, αναγνωρίζοντας την ήττα του Βούτσιτς και εκφράζοντας την ελπίδα ότι η νέα κυβέρνηση θα διατηρήσει εποικοδομητικές σχέσεις με τη Ρωσία.
Ο εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας, Ντμίτρι Πεσκόφ, εξήρε τη συμβολή του απερχόμενου Σέρβου ηγέτη στην ανάπτυξη των διμερών σχέσεων, αποφεύγοντας ωστόσο να προκαταλάβει τη στάση των νέων πολιτικών δυνάμεων.
«Όσον αφορά τη νέα πολιτική δύναμη που θα αναλάβει την εξουσία ως αποτέλεσμα των εκλογών, επιθυμούμε να εκφράσουμε την ελπίδα μας ότι οι ενέργειές της θα κατευθύνονται επίσης εποικοδομητικά προς την περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων», δήλωσε.
Ο Πεσκόφ υποστήριξε ότι η συνεργασία με τη Ρωσία εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Σερβίας και εξέφρασε την προσδοκία ότι η νέα ηγεσία θα το αναγνωρίσει.
«Από την πλευρά μας, σκοπεύουμε να συνεχίσουμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προωθήσουμε την ανάπτυξη των σχέσεών μας με το Βελιγράδι. Αλλά, όπως γνωρίζετε, για το ταγκό χρειάζονται δύο», πρόσθεσε.
Οι δεσμεύσεις της «Φοιτητικής Λίστας» για Ρωσία και ΝΑΤΟ
Παρά τις ανησυχίες στη Μόσχα, η «Φοιτητική Λίστα», που αναδείχθηκε νικήτρια των εκλογών, είχε δηλώσει προεκλογικά ότι δεν σκοπεύει να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.
Παράλληλα, είχε δεσμευτεί να διατηρήσει τη στρατιωτική ουδετερότητα της Σερβίας και να μην επιδιώξει την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ.
Οι θέσεις αυτές, εφόσον εφαρμοστούν, θα μπορούσαν να διατηρήσουν σημαντικά στοιχεία της προηγούμενης εξωτερικής πολιτικής, παρά την αλλαγή κυβέρνησης.
Ο Βούτσιτς, πάντως, είχε εκφράσει αμφιβολίες για την αξιοπιστία των συγκεκριμένων δεσμεύσεων, υποστηρίζοντας ότι οι πολιτικοί του αντίπαλοι ενδέχεται να αλλάξουν στάση και να επιβάλουν κυρώσεις στη Μόσχα ήδη από τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο.
Το ζήτημα της ευθυγράμμισης με την εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες δοκιμασίες για τη νέα σερβική κυβέρνηση.
Ανησυχία στη Μόσχα για νέα γεωπολιτική υποχώρηση
Η εκλογική ανατροπή στη Σερβία έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά εξελίξεων που έχουν περιορίσει τη ρωσική επιρροή σε περιοχές του Νότιου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.
Στην Ευρώπη, η Μόσχα εξακολουθεί να διατηρεί σχετικά φιλικές σχέσεις με τη Σλοβακία υπό τον πρωθυπουργό Ρόμπερτ Φίτσο, ενώ παρακολουθεί τις πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία και τη Γερμανία.
Η ακροδεξιά Μαρίν Λε Πεν έχει δηλώσει ότι θα διακόψει τη χρηματοδοτική βοήθεια προς την Ουκρανία εφόσον επικρατήσει στις επόμενες γαλλικές προεδρικές εκλογές.
Αντίστοιχα, οι περιφερειακές εκλογικές επιτυχίες της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) έχουν αντιμετωπιστεί θετικά από ρωσικούς πολιτικούς κύκλους.
Ο ειδικός απεσταλμένος του Πούτιν, Κιρίλ Ντμίτριεφ, έχει αναφερθεί ακόμη και στο ενδεχόμενο μελλοντικής επαναλειτουργίας τμημάτων των αγωγών Nord Stream, που συνέδεαν τη Ρωσία με τη Γερμανία και υπέστησαν εκρήξεις το 2022.
Ωστόσο, οι εξελίξεις αυτές δεν αναιρούν τον προβληματισμό που προκαλεί στη ρωσική ηγεσία η πιθανότητα να χαθεί ένας ακόμη παραδοσιακός πολιτικός εταίρος.
Ρωσικά μέσα ενημέρωσης: Οι πρώτες αποφάσεις θα δείξουν την κατεύθυνση
Η εφημερίδα Moskovsky Komsomolets επισημαίνει ότι οι Βρυξέλλες επιθυμούν μεγαλύτερη ευθυγράμμιση της Σερβίας με την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Ρωσίας.
Σύμφωνα με την ανάλυσή της, η πραγματική κατεύθυνση της νέας κυβέρνησης δεν θα κριθεί από τις προεκλογικές δηλώσεις, αλλά από τις πρώτες αποφάσεις που θα λάβει μετά την ανάληψη των καθηκόντων της.
Ανάλογη εκτίμηση διατύπωσε ο Φιόντορ Λουκιάνοφ, αρχισυντάκτης του περιοδικού Russia in Global Affairs, ο οποίος θεωρεί ότι η Σερβία εισέρχεται σε μια νέα πολιτική εποχή, με πιθανό αποτέλεσμα τη σημαντική ενίσχυση των σχέσεών της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Ρώσος αναλυτής συνέκρινε τις εξελίξεις με την αλλαγή εξουσίας στην Ουγγαρία μετά την ήττα του Βίκτορ Όρμπαν, η οποία συνοδεύτηκε από προσέγγιση της Βουδαπέστης με τις Βρυξέλλες.
«Υπό αυτή την έννοια, η περίπτωση της Ουγγαρίας είναι αρκετά αποκαλυπτική», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «η Ρωσία δεν έχει τίποτα καλό να περιμένει».
Η επόμενη ημέρα στη Σερβία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο η νέα κυβέρνηση θα επιδιώξει στενότερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς να διαρρήξει τους παραδοσιακούς δεσμούς με τη Μόσχα.
Για τη ρωσική πλευρά, καθοριστικά ζητήματα θα είναι η στάση του Βελιγραδίου απέναντι στις κυρώσεις, η συνέχιση της ενεργειακής συνεργασίας και η διατήρηση της στρατιωτικής ουδετερότητας της Σερβίας.