Κοινή δήλωση της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν και της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου παρουσίασε στη Νέα Υόρκη ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Με αφορμή την πρόσφατη επικύρωση της συμφωνίας του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, οι έξι πλευρές υπογράμμισαν ότι το μνημόνιο παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο, δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη και δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κοινή παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στην έδρα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, με τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών να εκφράζει τις θέσεις των έξι συμμετεχόντων σχετικά με τη νομιμότητα της τουρκολιβυκής συμφωνίας και τις επιπτώσεις της στις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Στο επίκεντρο της δήλωσης βρίσκεται η απόφαση του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης να επικυρώσει το μνημόνιο που είχε υπογραφεί με την Τουρκία το 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση του απέναντι στη συμφωνία.
Οι έξι πλευρές εκτιμούν ότι η εξέλιξη αυτή δεν αφορά αποκλειστικά τις σχέσεις των δύο συμβαλλόμενων χωρών, αλλά εγείρει ευρύτερα ζητήματα σεβασμού των κανόνων που διέπουν τις διεθνείς θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Γεραπετρίτης: «Το μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο»
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης διατύπωσε κατηγορηματικά την αντίθεση των συμμετεχόντων στη συμφωνία, επισημαίνοντας ότι η επικύρωσή της από τη λιβυκή Βουλή δεν μεταβάλλει τη νομική αξιολόγησή της.
«Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη», τόνισε.
Σύμφωνα με την κοινή δήλωση, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών στις θαλάσσιες ζώνες τους.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα δικαιώματα των νησιών, όπως αυτά προβλέπονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η κοινή θέση των έξι πλευρών είναι ότι καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να θίγει δικαιώματα τρίτων κρατών ούτε να παρακάμπτει τους εφαρμοστέους κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Προειδοποίηση για «επικίνδυνο προηγούμενο»
Στη δήλωση επισημαίνεται ότι η αποδοχή συμφωνιών οι οποίες αγνοούν θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο στις διεθνείς σχέσεις.
Όπως τονίζεται, η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), σε συνδυασμό με το εθιμικό διεθνές δίκαιο, συγκροτεί το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Οι κανόνες αυτοί θεωρούνται απαραίτητοι για τη διατήρηση της ασφάλειας δικαίου, της προβλεψιμότητας και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών.
Κατά τους συμμετέχοντες, η αναγνώριση διμερών συμφωνιών που δεν συμμορφώνονται με τις αρχές αυτές θα υπονόμευε τη διεθνή έννομη τάξη και τη δυνατότητα ειρηνικής επίλυσης των διαφορών.
Η παρέμβαση συνιστά κοινή διπλωματική τοποθέτηση απέναντι στην πρόσφατη απόφαση της λιβυκής Βουλής, με τη συμμετοχή τόσο κρατών της Ανατολικής Μεσογείου και του Κόλπου όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στήριξη σε μια ενωμένη Λιβύη και συνέχιση του διαλόγου
Πέρα από την απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου, η κοινή δήλωση περιλαμβάνει αναφορές στην πολιτική σταθερότητα και τη θεσμική επανένωση της Λιβύης.
Οι έξι πλευρές επαναβεβαιώνουν την υποστήριξή τους στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας χώρας, η οποία θα συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία.
Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι η πολιτική μετάβαση στη Λιβύη και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες πρέπει να βασίζονται στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και στις αρχές της καλής γειτονίας.
Ειδική μνεία γίνεται στις συνομιλίες μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Σύμφωνα με τη δήλωση, η Ελλάδα έχει συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις με καλή πίστη και στη βάση του διεθνούς δικαίου, ενώ παραμένει διαθέσιμη για τη συνέχισή τους.
Η συγκεκριμένη αναφορά υπογραμμίζει την πρόθεση της Αθήνας να διατηρήσει ανοιχτούς τους διπλωματικούς διαύλους με τη Λιβύη, παρά τη διαφωνία για το μνημόνιο με την Τουρκία.
Γκουτέρες: Απαράδεκτες οι παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου
Νωρίτερα, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες τοποθετήθηκε σχετικά με την ανάγκη τήρησης των διεθνών κανόνων στις θαλάσσιες συμφωνίες.
Απαντώντας σε ερώτηση για χώρες που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, χαρακτήρισε απαράδεκτες τις σχετικές παραβιάσεις.
Η δήλωσή του έγινε σε μια περίοδο αυξημένης διπλωματικής κινητικότητας, με αφορμή την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου και τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει.
Η ελληνική προεδρία στο Συμβούλιο Ασφαλείας
Παράλληλα με την κοινή δήλωση, ο Γιώργος Γεραπετρίτης προήδρευσε σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας αφιερωμένη στην προστασία των παιδιών σε περιοχές ένοπλων συγκρούσεων.
Ο υπουργός Εξωτερικών επισήμανε ότι η προστασία των παιδιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα ασφαλέστερο μέλλον και υπογράμμισε την ανάγκη να μετατραπούν οι διεθνείς δεσμεύσεις σε συγκεκριμένες δράσεις.
Όπως ανέφερε, η ασφάλεια των παιδιών σε εμπόλεμες περιοχές δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Η συνεδρίαση ήταν η πρώτη από τρεις προγραμματισμένες συναντήσεις στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Την Τρίτη προβλέπεται νέα συνεδρίαση υπό τον Γιώργο Γεραπετρίτη, με αντικείμενο τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια.
Την Τετάρτη έχει προγραμματιστεί συνάντηση του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών με τον Αντόνιο Γκουτέρες, ενώ την Πέμπτη ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα προεδρεύσει σε συνεδρίαση για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και τις αναδυόμενες τεχνολογίες.
Η κοινή δήλωση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο εντάσσεται στην προσπάθεια της ελληνικής διπλωματίας να ενισχύσει τη διεθνή υποστήριξη στις θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες, με βασικό επιχείρημα την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και την προστασία των δικαιωμάτων τρίτων κρατών.