Ο δρόμος προς την επίτευξη του μνημονίου συναντίληψης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν υπήρξε εξαιρετικά δύσβατος. Η ανακοίνωση της συμφωνίας την περασμένη Κυριακή, ενόψει της επίσημης υπογραφής της την Παρασκευή στην Ελβετία, δεν εγγυάται μια ανέφελη επόμενη ημέρα.
Οι βαθιές εσωτερικές πολιτικές έριδες στο Ιράν αναμένεται να έρθουν στην επιφάνεια με ένταση κατά τη φάση υλοποίησης των επόμενων μηνών. Στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας, η μάχη για το πώς η χώρα θα αποφύγει μια ταπεινωτική «συνθηκολόγηση» απέναντι σε ΗΠΑ και Ισραήλ αναδεικνύει τις διαφορετικές στρατηγικές των βασικών πόλων εξουσίας.
Μοτζτάμπα Χαμενεΐ: Ο σιωπηλός Ανώτατος Ηγέτης
Ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, ο οποίος διαδέχθηκε τον ισχυρό πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μετά τη δολοφονία του τελευταίου σε αεροπορική επιδρομή στις 28 Φεβρουαρίου, παραμένει στο παρασκήνιο. Παρά τις πληροφορίες ότι τραυματίστηκε στο ίδιο πλήγμα, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ επικοινωνεί μόνο μέσω γραπτών δηλώσεων, αποφεύγοντας να πάρει σαφή δημόσια θέση για τη συμφωνία.
Στα κείμενά του επικεντρώνεται στην ανάγκη διατήρησης του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ και στην προστασία του πυρηνικού και πυραυλικού προγράμματος της χώρας ως «εθνικών περιουσιακών στοιχείων». Η στάση αυτή ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως.
Η υπερσυντηρητική εφημερίδα Keyhan εκτιμά ότι η αποφυγή αναφορών στο πυρηνικό πρόγραμμα δείχνει πως για την Τεχεράνη το ζήτημα θεωρείται «λήξαν» και δεν πρόκειται να ανοίξει ξανά προς διαπραγμάτευση, παρά τα πλήγματα που δέχθηκε η χώρα.
Φρουροί της Επανάστασης και ρεαλιστές: Η ισορροπία ισχύος
Παρά τις βαριές απώλειες κορυφαίων στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) και των υπηρεσιών ασφαλείας κατά τη διάρκεια του πολέμου, όσοι απέμειναν επηρεάζουν καθοριστικά τις διαπραγματεύσεις.
Στρατηγοί όπως ο αρχηγός των IRGC, Αχμάντ Βαχιντί, δηλώνουν έτοιμοι για επανέναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων αν χρειαστεί, αποφεύγοντας όμως να σχολιάσουν τους όρους της συμφωνίας. Η βασική τους θέση είναι ότι η Τεχεράνη δεν θα εγκαταλείψει τους συμμάχους της στον «Άξονα της Αντίστασης», ειδικά τη Χεζμπολάχ, και ότι αυτοί πρέπει να προστατευτούν.
Ο διοικητής της Δύναμης Κουντς, Εσμαΐλ Καανί, στην πρώτη του δημόσια εμφάνιση μετά από μήνες, τόνισε τη στρατηγική σημασία των Στενών Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, ενώ παράλληλα στήριξε ανοιχτά την ομάδα διαπραγμάτευσης υπό τον Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος δέχεται πυρά από τους σκληροπυρηνικούς.
Ο Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του κοινοβουλίου και πρώην διοικητής των IRGC, εκφράζει μια πιο πραγματιστική τάση, έχοντας παραδεχθεί ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι στρατιωτικά ισχυρότεροι και δεν μπορούν να καταστραφούν, οπότε μια επωφελής συμφωνία είναι η μόνη ρεαλιστική διέξοδος.
Οι Σκληροπυρηνικοί: Καμία παραχώρηση στον Τραμπ
Στην αντίπερα όχθη, οι ακραία συντηρητικοί κύκλοι εκφράζουν οργή για τη συμφωνία με τον Ντόναλντ Τραμπ, τον άνθρωπο που θεωρούν υπεύθυνο για τις δολοφονίες του Αλί Χαμενεΐ και του Κασέμ Σουλεϊμανί.
Αυτή η πτέρυγα, με κύριο εκφραστή το Μέτωπο Παϊνταρί του Σαΐντ Τζαλίλι, ζητά μηδενικές υποχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα, επιβολή διοδίων για τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ και οριστική εκδίωξη των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Μέση Ανατολή.
Παρά τις φήμες για παραγκωνισμό του Τζαλίλι, τα μέσα ενημέρωσης που πρόσκεινται στους Φρουρούς της Επανάστασης διατηρούν μια ιδιαίτερα επιθετική ρητορική κατά των ΗΠΑ.
Κυβέρνηση και Μεταρρυθμιστές: Αναζήτηση διεξόδου από την κρίση
Η επίσημη κυβέρνηση υπό τον Πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, αν και αποδυναμωμένη, στηρίζει τη συμφωνία. Ο σχεδόν κεντρώος Πεζεσκιάν δήλωσε πρόσφατα ότι το Ιράν πρέπει να βγει από το επιζήμιο καθεστώς του «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης» με την Ουάσιγκτον. Στο πλευρό του βρίσκεται ο Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος επιδιώκει μια λύση που θα διασφαλίζει τα ιρανικά συμφέροντα μέσω της άρσης των κυρώσεων.
Τέλος, οι περιθωριοποιημένοι μεταρρυθμιστές και μετριοπαθείς, όπως οι πρώην πρόεδροι Ρουχανί και Χαταμί και ο πρώην ΥΠΕΞ Ζαρίφ, στηρίζουν ένθερμα τη διπλωματική οδό για να σωθεί η ιρανική οικονομία από την κατάρρευση. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Χαταμί, είναι η ώρα για εθνική ενότητα ώστε να επιτευχθεί μια διαρκής ειρήνη και μια ζωή χωρίς τον φόβο του πολέμου.