Η δεύτερη ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ σημαδεύτηκε από μια εικόνα που πολλοί αναλυτές ερμηνεύουν ως την επίσημη εδραίωση μιας νέας ολιγαρχικής τάξης στις ΗΠΑ. Στις πρώτες σειρές των προσκεκλημένων, σε θέσεις ισχύος ακόμα και μπροστά από μελλοντικούς υπουργούς, κάθονταν οι «γίγαντες» της τεχνολογίας: Έλον Μασκ, Τζεφ Μπέζος, Μαρκ Ζούκερμπεργκ και Σούνταρ Πιτσάι.
Σύμφωνα με ανάλυση του Foreign Affairs, η παρουσία αυτή σηματοδοτεί μια άτυπη συμφωνία μεταξύ της επιχειρηματικής ελίτ και του Λευκού Οίκου, η οποία όμως ενέχει θανάσιμους κινδύνους τόσο για τη δημοκρατία όσο και για τους ίδιους τους μεγιστάνες.
Το ρωσικό «μάθημα» και ο αυταρχικός καπιταλισμός
Η ιστορία προσφέρει μια σκοτεινή προειδοποίηση μέσω του παραδείγματος της μετασοβιετικής Ρωσίας. Τη δεκαετία του '90, οι Ρώσοι ολιγάρχες (όπως ο Αμπράμοβιτς και ο Χοντορκόφσκι) απέκτησαν τεράστια περιουσία και πολιτική επιρροή, πιστεύοντας ότι είναι άτρωτοι. Ωστόσο, η άνοδος του Βλαντίμιρ Πούτιν το 2000 ανέτρεψε τα πάντα.
Ο Πούτιν δεν επεδίωξε απλώς τη συνεργασία τους, αλλά την πλήρη υποταγή τους. Όσοι αρνήθηκαν ή φάνηκαν πολύ ισχυροί, κατέληξαν στη φυλακή, στην εξορία ή έχασαν τις περιουσίες τους, καθώς το κράτος «εισέβαλε» αποφασιστικά στον κόσμο των επιχειρήσεων.
Μια παγκόσμια τάση υποταγής
Το μοντέλο αυτό, όπου οι πολιτικοί ηγέτες εξουδετερώνουν την οικονομική ισχύ για να συγκεντρώσουν απόλυτη εξουσία, δεν περιορίζεται στη Ρωσία.
Στη Σαουδική Αραβία, το 2017, εκατοντάδες επιχειρηματίες κρατήθηκαν στο Ritz-Carlton μέχρι να παραχωρήσουν τις περιουσίες τους στο κράτος.
Στην Τουρκία, ο Ερντογάν χρησιμοποίησε πρόστιμα και κατασχέσεις για να φιμώσει επικριτικούς επιχειρηματικούς ομίλους. Κοινό συμπέρασμα όλων αυτών των περιπτώσεων είναι ότι η προσέγγιση με έναν αυταρχικό ηγέτη προσφέρει βραχυπρόθεσμα κέρδη, αλλά μακροπρόθεσμα οδηγεί στην απώλεια κάθε αυτονομίας.
Η αμερικανική πραγματικότητα και το "Lawfare"
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διολισθαίνουν σε ένα περιβάλλον όπου η δικαιοσύνη χρησιμοποιείται συχνά ως πολιτικό όπλο (lawfare). Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα στοχοποιήσει μέσα ενημέρωσης και επιχειρήσεις που τον επικρίνουν, αποκαλώντας τους «εχθρούς του λαού».
Η σπουδή των ηγετών της Silicon Valley να τον προσεγγίσουν —με τον Έλον Μασκ σε ρόλο κεντρικού χρηματοδότη και άλλους να προσαρμόζουν τις πολιτικές τους στις επιθυμίες του Λευκού Οίκου— ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια επιβίωσης σε ένα νέο, απρόβλεπτο πολιτικό τοπίο.
Το διακύβευμα για το μέλλον
Η ανησυχία για τις ελίτ δεν είναι ηθική, αλλά θεσμική. Όταν το κράτος δικαίου αντικαθίσταται από τη βούληση ενός ατόμου, η οικονομική σταθερότητα κλονίζεται, οι επενδύσεις υποχωρούν και η αβεβαιότητα κυριαρχεί. Το βασικό δίδαγμα από τη διεθνή εμπειρία είναι σαφές: οι επιχειρηματικές ελίτ έχουν συμφέρον να προστατεύσουν τους δημοκρατικούς θεσμούς. Αν αυτοί καταρρεύσουν, κανείς δεν παραμένει ασφαλής — ούτε καν εκείνοι που κάθονται στην πρώτη σειρά της εξουσίας.