Το Ιράν διαψεύδει ότι βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ προτού η Ουάσιγκτον ικανοποιήσει τις επτά προϋποθέσεις που έχει θέσει η Τεχεράνη. Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Μοχσέν Ρεζαΐ, χαρακτήρισε «ψέματα και κατασκευάσματα» τις αμερικανικές αναφορές περί συνεχιζόμενων συνομιλιών, την ώρα που το Κατάρ επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτούς τους διπλωματικούς διαύλους μεταξύ των δύο χωρών.
Σε συνέντευξή του στο λιβανέζικο τηλεοπτικό δίκτυο Al Mayadeen, ο Ρεζαΐ υποστήριξε ότι η ιρανική κυβέρνηση αναμένει σαφή απάντηση από τις ΗΠΑ στις απαιτήσεις που έχει διατυπώσει για τον τερματισμό της σύγκρουσης και την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Όπως ανέφερε, η Τεχεράνη δεν έχει λάβει μέχρι στιγμής την απάντηση που ζητά, χωρίς ωστόσο να αποκλείει το ενδεχόμενο να υπάρξει ανταπόκριση από την αμερικανική πλευρά στο μέλλον.
Ο Ιρανός αξιωματούχος συνέδεσε ευθέως το άνοιγμα του Ορμούζ με την εκπλήρωση των επτά όρων, επιμένοντας ότι δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις πριν αντιμετωπιστούν οι απαιτήσεις της χώρας του.
Οι επτά όροι του Ιράν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες
Οι απαιτήσεις της Τεχεράνης δεν αφορούν αποκλειστικά το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά περιλαμβάνουν ζητήματα στρατιωτικής παρουσίας, οικονομικών κυρώσεων, πολεμικών αποζημιώσεων και περιφερειακής ασφάλειας.
Σύμφωνα με δημοσιοποιημένες περιγραφές των ιρανικών θέσεων από τα Anadolu, Al Jazeera και Press TV, οι επτά βασικές προϋποθέσεις είναι:
- Τερματισμός των πολεμικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου και άλλων περιφερειακών συγκρούσεων.
- Απελευθέρωση των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στο εξωτερικό.
- Άρση των αμερικανικών οικονομικών κυρώσεων, μεταξύ αυτών και των περιορισμών στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου.
- Τερματισμός του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
- Καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων για τις ζημιές που έχει υποστεί το Ιράν.
- Αποχώρηση ή σημαντική μείωση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την ευρύτερη περιοχή.
- Τερματισμός των απειλών και των παρεμβάσεων εναντίον του Ιράν, με σεβασμό στην κυριαρχία και στα δικαιώματά του.
Οι ακριβείς διατυπώσεις των όρων διαφέρουν μεταξύ των δημοσιογραφικών αναφορών, ενώ η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι κάθε απαίτηση συνοδεύεται από επιμέρους προϋποθέσεις.
Παράλληλα, η Τεχεράνη επιδιώκει την αναγνώριση νέου καθεστώτος ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, έχοντας επεξεργαστεί σε συνεργασία με το Ομάν μια νέα θαλάσσια διαδρομή.
Η πρόταση μέσω Κατάρ και το σχέδιο για άνοιγμα του Ορμούζ σε δύο ημέρες
Παρά τη διάψευση περί ενεργών διαπραγματεύσεων, οι διπλωματικές επαφές μέσω τρίτων χωρών συνεχίζονται.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters στις 5 Νοεμβρίου, το Ιράν διαβίβασε μέσω Κατάρ νέα πρόταση προς τις ΗΠΑ σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ιρανός αξιωματούχος, που μίλησε ανώνυμα στο πρακτορείο, ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον εξετάζει την πρόταση, αλλά οποιαδήποτε ουσιαστική συζήτηση για το περιεχόμενό της προϋποθέτει την ικανοποίηση των επτά ιρανικών απαιτήσεων.
Οι λεπτομέρειες της πρότασης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.
Στο μεταξύ, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει παρουσιάσει σχέδιο αποκλιμάκωσης δύο ημερών, το οποίο βασίζεται σε προηγούμενη πρόταση επτά ημερών που είχε καταθέσει η Τεχεράνη τον Σεπτέμβριο, κατά τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Το σχέδιο προβλέπει ότι την πρώτη ημέρα οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρήσουν στις απαιτούμενες ενέργειες για την εκπλήρωση των ιρανικών όρων και τη δεύτερη θα ακολουθήσει η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.
Στη συνέχεια, εφόσον έχουν ικανοποιηθεί οι προϋποθέσεις, θα μπορούσαν να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών.
Ο Αραγτσί έχει δηλώσει ότι η πρόταση παραμένει διαθέσιμη και ότι η απόφαση για την αποδοχή της βρίσκεται στην Ουάσιγκτον.
Διαφορετικά μηνύματα από Τραμπ και Ρούμπιο
Από την αμερικανική πλευρά, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με εκπροσώπους της Τεχεράνης και ότι έχει επιτευχθεί πρόοδος προς μια πιθανή συμφωνία.
Παράλληλα, δεν έχει αποκλείσει την επανάληψη στρατιωτικών επιχειρήσεων σε περίπτωση αποτυχίας της διπλωματικής προσπάθειας.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών διαμεσολάβησης, ο πρωθυπουργός του Κατάρ, σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, επρόκειτο να συναντηθεί στις 9 Νοεμβρίου με τον Αμερικανό πρόεδρο στον Λευκό Οίκο.
Στις επαφές είχε προγραμματιστεί να συμμετάσχει και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που επικαλέστηκε το Reuters.
Πιο επιφυλακτικός εμφανίστηκε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος υποστήριξε ότι δεν έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις.
Ο Ρούμπιο χαρακτήρισε τις ιρανικές απαιτήσεις απαράδεκτες, υπερβολικές και μη ρεαλιστικές, ενώ η Ουάσιγκτον επιμένει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνεται εξαρχής σε οποιαδήποτε συμφωνία.
Ο ρόλος του Μοχσέν Ρεζαΐ στη διαχείριση της κρίσης
Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, πρώην διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ανέλαβε τη θέση του γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας στις 9 Αυγούστου, έπειτα από διορισμό του από τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Η αυξημένη παρουσία του στις επαφές με τις ΗΠΑ ερμηνεύεται από το αμερικανικό Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW) ως ένδειξη διατήρησης της σκληρής διαπραγματευτικής στάσης της Τεχεράνης.
Μέχρι πρότινος, σημαντικό ρόλο στις σχετικές επαφές είχαν ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.
Στις 9 Νοεμβρίου κυκλοφόρησαν επίσης πληροφορίες ότι ο Ρεζαΐ και ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ενδέχεται να συναντηθούν στο Κατάρ την επόμενη εβδομάδα.
Η πληροφορία δεν έχει επιβεβαιωθεί, ενώ ιρανικά μέσα ενημέρωσης διέψευσαν ότι σχεδιάζεται τέτοια συνάντηση.
Το πυρηνικό πρόγραμμα και τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου
Πέρα από την αντιπαράθεση για το Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό σημείο διαφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), τα οποία επικαλείται το Al Jazeera, το Ιράν διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό έως 60%.
Το επίπεδο αυτό υπερβαίνει σημαντικά το όριο του 3,67% που προέβλεπε η πυρηνική συμφωνία του 2015 και βρίσκεται κάτω από το επίπεδο εμπλουτισμού περίπου 90% που χρησιμοποιείται για πυρηνικά όπλα.
Η συμφωνία του 2015, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), προέβλεπε περιορισμούς στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν από τη συμφωνία το 2018, κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση ζητά δεσμεύσεις για τον εμπλουτισμό ουρανίου και τη διεθνή επιθεώρηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Δεν έχει διευκρινιστεί εάν η νέα ιρανική πρόταση περιλαμβάνει συγκεκριμένες προβλέψεις για τα αποθέματα ουρανίου, τα επίπεδα εμπλουτισμού ή την πρόσβαση των επιθεωρητών του IAEA.
Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της αντιπαράθεσης, καθώς το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα έχει καθοριστική σημασία για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Πριν από τον πόλεμο, από το Ορμούζ διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα επηρεάζουν τις διεθνείς τιμές των καυσίμων, τις μεταφορές και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να συνδέσει την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας με την ικανοποίηση των πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών απαιτήσεών της, ενώ η Ουάσιγκτον ζητά την αποκατάσταση της ελεύθερης διεθνούς διέλευσης.
Σύμφωνα με την εκτίμηση του ISW, η ιρανική ηγεσία επιδιώκει επίσης να διατηρήσει αυξημένο ρόλο στη μελλοντική διαχείριση του περάσματος, μέσω ενός νέου καθεστώτος ναυσιπλοΐας.
Παρά τη συνέχιση των διπλωματικών προσπαθειών και την ανταλλαγή προτάσεων μέσω Κατάρ, οι δύο πλευρές παραμένουν σε διαφωνία τόσο για τις προϋποθέσεις επαναλειτουργίας του Ορμούζ όσο και για τη σειρά με την οποία θα συζητηθούν τα ζητήματα μιας ενδεχόμενης συμφωνίας.