Η αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και οι μελλοντικές σχέσεις της Ρωσίας με το ΝΑΤΟ βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία. Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους συμφώνησαν, κατά τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, να επανεξετάσουν το υφιστάμενο πλαίσιο ασφαλείας της Ευρώπης, με στόχο τον περιορισμό των εντάσεων και την αποτροπή μιας νέας σύγκρουσης με τη Ρωσία. Η εξέλιξη προκαλεί ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα για τον μελλοντικό ρόλο των ΗΠΑ, την παρουσία του ΝΑΤΟ και τη συμμετοχή της Μόσχας στη διαμόρφωση των νέων ισορροπιών.
Η συμφωνία για την εξέταση των μεταπολεμικών ρυθμίσεων ασφαλείας διαμορφώθηκε την Τρίτη (10/11), κατά την πρώτη ημέρα των νέων ειρηνευτικών συνομιλιών στην πρωτεύουσα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Πρόκειται για την πρώτη τριμερή διαπραγματευτική διαδικασία μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και Ηνωμένων Πολιτειών έπειτα από εννέα μήνες, με την Ουάσιγκτον να επιχειρεί να διευρύνει τη συζήτηση πέρα από τον άμεσο τερματισμό του πολέμου.
Όπως επισημαίνει το Politico, το ζήτημα δεν περιορίζεται στις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, αλλά αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθούν οι σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας, των ευρωπαϊκών κρατών και του ΝΑΤΟ μετά την ολοκλήρωση της σύγκρουσης.
Η συμφωνία ΗΠΑ και Ευρωπαίων για το μέλλον της ασφάλειας
Σύμφωνα με δύο σχεδόν πανομοιότυπες ανακοινώσεις, που δημοσιοποιήθηκαν από τον Αμερικανό ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι εταίροι της συμφώνησαν με την αμερικανική πλευρά ότι είναι αναγκαία η αντιμετώπιση των μεταπολεμικών ανησυχιών ασφαλείας.
«Κοινός στόχος είναι η ανάπτυξη ενός πρακτικού και αμοιβαία ενισχυτικού πλαισίου ασφαλείας, το οποίο θα ενισχύει τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της Ουκρανίας και θα οικοδομεί την απαραίτητη εμπιστοσύνη για την επίτευξη μιας συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων», αναφέρεται στις ανακοινώσεις.
Οι συμμετέχοντες εξέτασαν επίσης πώς μπορούν να αξιοποιηθούν οι υπάρχοντες ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι συμφωνίες ασφαλείας για τη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου μετά τον πόλεμο.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δημιουργία μηχανισμών διαχείρισης κινδύνων, ώστε να περιορίζεται η πιθανότητα επικίνδυνων στρατιωτικών κλιμακώσεων μεταξύ της Ρωσίας και των χωρών του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, οι δυτικές αντιπροσωπείες επανέλαβαν ότι ένα ισχυρό ΝΑΤΟ θα εξακολουθήσει να αποτελεί βασικό πυλώνα της συλλογικής άμυνας στον ευρωατλαντικό χώρο.
Politico: Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες για τις πραγματικές προθέσεις του Τραμπ
Η συζήτηση για την αναμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα τη στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στους διατλαντικούς συμμάχους.
Σύμφωνα με το Politico, μία από τις βασικές ανησυχίες αφορά το ενδεχόμενο ο Αμερικανός πρόεδρος να προετοιμάζει σημαντική μείωση της στρατιωτικής και αμυντικής υποστήριξης των ΗΠΑ προς την Ευρώπη.
Οι φόβοι αυτοί συνδέονται με τις επανειλημμένες επικρίσεις του Τραμπ προς τις ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ, τις πιέσεις του για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες και τις εξαγγελίες Αμερικανών αξιωματούχων για περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Το ενδεχόμενο αναθεώρησης των υφιστάμενων ρυθμίσεων ασφαλείας αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να εξετάσουν όχι μόνο τη μελλοντική σχέση τους με τη Ρωσία, αλλά και τον βαθμό στον οποίο θα μπορούν να εξακολουθήσουν να βασίζονται στις αμερικανικές στρατιωτικές εγγυήσεις.
Ο ρόλος της Ρωσίας και οι απαιτήσεις της για το ΝΑΤΟ
Στην ανάλυση του Politico αναδεικνύεται και η σημασία των ρωσικών επιδιώξεων για τη διαμόρφωση της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η Μόσχα ζητά εδώ και χρόνια περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας και δραστηριότητας του ΝΑΤΟ κοντά στα σύνορά της, ενώ αντιτίθεται στην προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στη Συμμαχία.
Η ρωσική πλευρά επιδιώκει επίσης να έχει λόγο στις ευρύτερες ρυθμίσεις που θα καθορίσουν τις σχέσεις της με τα ευρωπαϊκά κράτη μετά τον πόλεμο.
Από την άλλη πλευρά, το Κίεβο και οι στενότεροι σύμμαχοί του απορρίπτουν την ιδέα να αποκτήσει η Μόσχα τη δυνατότητα να επιβάλει περιορισμούς στις επιλογές ασφαλείας της Ουκρανίας ή στη λειτουργία του ΝΑΤΟ.
Η αντιπαράθεση αυτή καθιστά ιδιαίτερα σύνθετη οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας ενός κοινού πλαισίου ασφαλείας, καθώς οι πλευρές ξεκινούν από διαφορετικές θέσεις σχετικά με τις στρατιωτικές ισορροπίες στην Ευρώπη.
Το κρίσιμο δίλημμα: Μέρος της ειρηνευτικής συμφωνίας ή ξεχωριστή διαπραγμάτευση;
Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που επισημαίνει το Politico είναι εάν η αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας θα ενταχθεί στην τελική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία ή θα αποτελέσει αντικείμενο ξεχωριστών συνομιλιών.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η σύνδεση των δύο διαδικασιών θα μπορούσε να διευρύνει σημαντικά την ατζέντα των διαπραγματεύσεων.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ορισμένοι από τους βασικούς διεθνείς υποστηρικτές του έχουν διαμηνύσει ότι δεν αποδέχονται να καταστεί μια ευρύτερη συμφωνία για τις σχέσεις Ρωσίας και ΝΑΤΟ προϋπόθεση για τον τερματισμό του πολέμου.
Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να συνδέσει τη διαδικασία ειρήνευσης με τη δημιουργία ενός πιο σταθερού μεταπολεμικού πλαισίου ασφαλείας, χωρίς να έχει διευκρινιστεί ακόμη πώς θα οργανωθούν οι επιμέρους διαπραγματεύσεις.
Η πίεση των ΗΠΑ για ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ
Η συζήτηση στο Άμπου Ντάμπι πραγματοποιείται ενώ η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την άμυνά τους.
Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός πρόεδρος και στελέχη της κυβέρνησής του έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν συνεισφέρουν επαρκώς στη συλλογική άμυνα.
Υπό την πίεση της Ουάσιγκτον, οι χώρες του ΝΑΤΟ συμφώνησαν σε νέους στόχους για τις αμυντικές και συναφείς δαπάνες, οι οποίες προβλέπεται να φτάσουν συνολικά στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035.
Την ίδια στιγμή, οι αμερικανικές εξαγγελίες για περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη εντείνουν τον προβληματισμό σχετικά με τη μελλοντική κατανομή των αμυντικών υποχρεώσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαίων συμμάχων.
Οι επαφές στο Άμπου Ντάμπι και η συμμετοχή των Ευρωπαίων
Πριν από την έναρξη των απευθείας συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, πραγματοποιήθηκε προπαρασκευαστική συνάντηση με τη συμμετοχή εκπροσώπων των ΗΠΑ, της Ουκρανίας και ευρωπαϊκών χωρών.
Στις επαφές συμμετείχαν αξιωματούχοι από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία, καθώς και εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του ΝΑΤΟ.
Την αμερικανική πλευρά εκπροσώπησαν οι ειδικοί απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Δύο αξιωματούχοι με γνώση των εμπιστευτικών διαβουλεύσεων χαρακτήρισαν τις αρχικές επαφές ουσιαστικές, περιγράφοντας θετικό κλίμα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταφέρει το Politico, οι Γουίτκοφ και Κούσνερ επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ουσιαστική ευρωπαϊκή συμμετοχή στους επόμενους γύρους των ειρηνευτικών συνομιλιών, επιχειρώντας παράλληλα να πείσουν τη Μόσχα να αποδεχθεί την παρουσία Ευρωπαίων εκπροσώπων.
Οι πρώτες τριμερείς συνομιλίες διήρκεσαν σχεδόν πέντε ώρες, ενώ έχει προγραμματιστεί νέος γύρος διαπραγματεύσεων για την Τετάρτη (11/11).
Η συζήτηση για τη μεταπολεμική ασφάλεια αναδεικνύει ότι η διαπραγμάτευση δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τους όρους τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία. Στο τραπέζι τίθενται και οι ευρύτερες στρατιωτικές και πολιτικές ισορροπίες που θα καθορίσουν τις σχέσεις Ρωσίας, Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών τα επόμενα χρόνια.