Παρά τις προσδοκίες ότι η διεύρυνση των BRICS (με την προσθήκη χωρών όπως το Ιράν, τα ΗΑΕ και η Ινδονησία) θα αποτελούσε το «αντίπαλο δέος» στην αμερικανική κυριαρχία, η πραγματικότητα αποδεικνύεται διαφορετική.
Η συμμαχία των αναδυόμενων οικονομιών αποδεικνύεται ένας «ετερόκλητος γίγαντας», όπου το εντυπωσιακό άθροισμα πληθυσμού και πόρων δεν μεταφράζεται σε ενιαία πολιτική βούληση.
Οι τρεις πυλώνες της στασιμότητας
Η ανάλυση αναδεικνύει τρεις λόγους για τους οποίους οι BRICS παραμένουν «στα χαρτιά» μια απειλή:
Σύγκρουση συμφερόντων: Ενώ Ρωσία και Κίνα επιδιώκουν την ολική ανατροπή της δυτικής τάξης, χώρες όπως η Ινδία και η Βραζιλία επιθυμούν απλώς περισσότερη αυτονομία, αρνούμενες να αντικαταστήσουν την αμερικανική επιρροή με μια σινο-ρωσική ηγεμονία.
Η δικτατορία του Δολαρίου: Η απο-δολαριοποίηση παραμένει ρητορικό σχήμα. Οι περισσότερες χώρες του μπλοκ εξαρτώνται ζωτικά από το χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ και δεν διακινδυνεύουν την οικονομική τους ασφάλεια για ένα αβέβαιο εναλλακτικό σύστημα.
Τεχνοκρατική αδυναμία: Η επέκταση έφερε στο ίδιο τραπέζι χώρες με αντικρουόμενες προτεραιότητες, καθιστώντας τις κοινές διακηρύξεις γενικόλογες και πολιτικά «άνευρες».
Το Ιράν ως «λυδία λίθος» της συμμαχίας
Η τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει τα όρια της αλληλεγγύης των BRICS. Ενώ το Ιράν δέχεται σφοδρή πίεση, οι υποτιθέμενοι σύμμαχοί του (Κίνα, Ρωσία, Ινδία) τηρούν στάση αναμονής ή σιωπής. Η απροθυμία τους για ενεργή εμπλοκή αποδεικνύει ότι δεν υφίσταται ένας συμπαγής στρατιωτικός ή πολιτικός άξονας ικανός να αμφισβητήσει την Ουάσιγκτον στην πράξη.
Ο έλεγχος των «αρτηριών» του πλανήτη
Η ισχύς των ΗΠΑ παραμένει ακλόνητη όχι μόνο λόγω της αεροπορικής υπεροχής (με τα 11 αεροπλανοφόρα), αλλά κυρίως λόγω του ελέγχου των στρατηγικών περασμάτων:
Στενά του Ορμούζ: Το αμερικανικό ναυτικό ελέγχει το 20% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου.
Στρατηγικά σημεία: Από τη Μαλάκκα έως το Γιβραλτάρ και τον Παναμά, οι ΗΠΑ διατηρούν το «κλειδί» του παγκόσμιου εμπορίου.
Η διπλωματία του πετρελαίου και η Κίνα
Οι ΗΠΑ φαίνεται να κρατούν τα «νήματα» της πίεσης προς το Πεκίνο, ελέγχοντας έμμεσα την τροφοδοσία της Κίνας από το Ιράν (87% των εξαγωγών του) και τη Βενεζουέλα. Η στρατηγική αυτή αναμένεται να κορυφωθεί στη συνάντηση των ηγετών ΗΠΑ-Κίνας στα τέλη Μαρτίου, όπου η ενεργειακή εξάρτηση της Κίνας θα χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης.
Οι BRICS παραμένουν μια σημαντική πλατφόρμα δικτύωσης και ελέγχου πρώτων υλών, αλλά στερούνται της θεσμικής ενότητας που απαιτείται για να ανατρέψουν το διεθνές σύστημα. Μέχρι να αποκτήσουν λειτουργική συνοχή, η παγκόσμια τάξη θα παραμείνει δομημένη γύρω από την αμερικανική ισχύ.