Η πιο ανησυχητική εστία έντασης στη Νότια Ασία σήμερα δεν βρίσκεται ανάμεσα στις πυρηνικές δυνάμεις Ινδία και Πακιστάν, αλλά δυτικότερα, κατά μήκος των συνόρων Πακιστάν–Αφγανιστάν. Εκεί, μια μακροχρόνια και υποβόσκουσα σύγκρουση απειλεί να εξελιχθεί σε ανοιχτή αναμέτρηση, με σοβαρές συνέπειες όχι μόνο για τις δύο χώρες, αλλά και για ολόκληρη την περιοχή.
Εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, το Πακιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με επιθέσεις της Τεχρίκ-ε-Ταλιμπάν Πακιστάν (TTP), μιας ένοπλης οργάνωσης που επιδιώκει την ανατροπή της πακιστανικής κυβέρνησης και τη μετατροπή της χώρας σε ισλαμικό εμιράτο. Το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί τους Ταλιμπάν του Αφγανιστάν ότι προσφέρουν καταφύγιο στα στελέχη της TTP και τους επιτρέπουν να εξαπολύουν επιθέσεις από αφγανικό έδαφος. Από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, η τρομοκρατική βία στο Πακιστάν έχει αυξηθεί κατακόρυφα, με συχνότερους στόχους τις δυνάμεις ασφαλείας κοντά στα σύνορα.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: το 2025 υπήρξε το πιο αιματηρό έτος της τελευταίας δεκαετίας για το Πακιστάν, με εκατοντάδες επιθέσεις και πάνω από χίλια θύματα, σύμφωνα με πακιστανικά ερευνητικά ινστιτούτα. Αν και οι αριθμοί που δημοσιεύει η ίδια η TTP θεωρούνται υπερβολικοί, η γενική τάση είναι σαφής και ιδιαίτερα ανησυχητική. Το γεγονός ότι η οργάνωση αποκτά πρόσβαση σε πιο εξελιγμένα μέσα, όπως μη επανδρωμένα αεροσκάφη, εντείνει τους φόβους για ακόμη πιο φονικές επιθέσεις στο άμεσο μέλλον.
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω το φθινόπωρο, όταν το Πακιστάν πραγματοποίησε αεροπορικές επιδρομές κατά στόχων της TTP στο Αφγανιστάν, προκαλώντας αντίποινα από τους Ταλιμπάν και έναν επικίνδυνο κύκλο στρατιωτικών ενεργειών εκατέρωθεν των συνόρων. Οι προσπάθειες διαμεσολάβησης από το Κατάρ, την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία απέτυχαν να εξασφαλίσουν ουσιαστικές δεσμεύσεις, περιοριζόμενες σε προσωρινές εκεχειρίες. Στα τέλη Νοεμβρίου, νέες συγκρούσεις κόστισαν τη ζωή σε Αφγανούς αμάχους, υπογραμμίζοντας πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση.
Παράλληλα, η ρητορική ένταση έχει αυξηθεί. Οι Ταλιμπάν κατηγορούν το Πακιστάν ότι συνεργάζεται με ξένες δυνάμεις για την αποσταθεροποίηση του Αφγανιστάν, ενώ η πακιστανική στρατιωτική ηγεσία καταγγέλλει ανοιχτά τους Ταλιμπάν ως προστάτες όλων των μεγάλων τρομοκρατικών οργανώσεων της περιοχής. Την ίδια στιγμή, υπάρχουν ενδείξεις ότι το Πακιστάν εξετάζει νέα στρατιωτική επιχείρηση στην κοιλάδα Τιράχ, προπύργιο της TTP, γεγονός που έχει ήδη οδηγήσει σε μαζικές εκτοπίσεις αμάχων.
Η σύγκρουση δείχνει δύσκολο να αποκλιμακωθεί. Οι Ταλιμπάν έχουν ισχυρούς δεσμούς με την TTP και φοβούνται ότι μια ρήξη θα προκαλέσει εσωτερικές αναταράξεις ή θα σπρώξει την οργάνωση στην αγκαλιά του Ισλαμικού Κράτους Χορασάν. Παράλληλα, η αντιπαράθεση με το Πακιστάν ενισχύει τη νομιμοποίησή τους στο εσωτερικό του Αφγανιστάν, όπου η κοινή γνώμη παραμένει εχθρική προς το Ισλαμαμπάντ. Από την άλλη πλευρά, ο πακιστανικός στρατός – που υφίσταται το κύριο βάρος των επιθέσεων – εμφανίζεται αποφασισμένος να εξαλείψει την απειλή, απορρίπτοντας κάθε συμβιβασμό με την TTP.
Ιδιαίτερη ανησυχία στο Πακιστάν προκαλεί και η προσέγγιση των Ταλιμπάν με την Ινδία. Οι πρόσφατες επισκέψεις υψηλόβαθμων αξιωματούχων στην Ινδία, η επαναλειτουργία της ινδικής πρεσβείας στην Καμπούλ και η ενίσχυση των εμπορικών δεσμών θεωρούνται στο Ισλαμαμπάντ στρατηγική απειλή. Η πακιστανική ηγεσία έχει καταστήσει σαφές ότι οι Ταλιμπάν θα κληθούν να επιλέξουν μεταξύ των σχέσεών τους με το Πακιστάν και της στήριξης προς την TTP.
Η περαιτέρω κλιμάκωση θα μπορούσε να έχει δραματικές συνέπειες: νέες τρομοκρατικές επιθέσεις στο Πακιστάν, αποσταθεροποίηση του Αφγανιστάν, ενίσχυση διεθνών τζιχαντιστικών δικτύων και, δυνητικά, αναζωπύρωση της έντασης μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας. Οι επιλογές του Ισλαμαμπάντ στενεύουν, καθώς οι μέχρι τώρα στρατιωτικές και οικονομικές πιέσεις δεν έχουν αποδώσει, αυξάνοντας τον κίνδυνο πιο επιθετικών και ριψοκίνδυνων ενεργειών.
Σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, οι εξωτερικοί διαμεσολαβητές έχουν περιορισμένα περιθώρια επιτυχίας. Η Κίνα εμφανίζεται ως ο πιο πιθανός παίκτης με πραγματική επιρροή, αλλά ακόμη κι αυτή αντιμετωπίζει ζητήματα αξιοπιστίας ως ουδέτερος μεσολαβητής. Όλα δείχνουν ότι μια ευρύτερη σύγκρουση ανάμεσα στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν δεν μπορεί να αποκλειστεί – και οι επιπτώσεις της θα ξεπεράσουν κατά πολύ τα σύνορα των δύο χωρών.