Η Μαριάμ Ρατζαβί ανήκει σε εκείνη τη γενιά Ιρανών που είδαν αρχικά στην Επανάσταση του 1979 την προοπτική ενός πλουραλιστικού πολιτικού συστήματος μετά την πτώση της μοναρχίας. Η πραγματικότητα, ωστόσο, διαψεύστηκε σύντομα, καθώς η σύγκρουση του νέου θεοκρατικού καθεστώτος με τις ισλαμοαριστερές οργανώσεις υπήρξε σκληρή και αιματηρή.
Από νωρίς εντάχθηκε στους Mujahedin-e Khalq (MEK), οργάνωση που βρέθηκε στο στόχαστρο της εξουσίας του Αγιατολάχ Χομεϊνί. Οι εκτελέσεις, οι φυλακίσεις και οι διώξεις οδήγησαν την ηγεσία του κινήματος στην εξορία, με τη Ρατζαβί να ακολουθεί μια μακρά διαδρομή εκτός Ιράν, αρχικά στη Γαλλία, στη συνέχεια στο Ιράκ και, μετά το 2003, ξανά στην Ευρώπη.
Σήμερα, η Ρατζαβί αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν (NCRI), ενός ομπρελοειδούς πολιτικού σχηματισμού με σαφή δομή, ιεραρχία και στρατηγικό σχεδιασμό, στον οποίο το MEK διαδραματίζει κομβικό ρόλο. Το δίκτυο χαρακτηρίζεται από αυστηρή πειθαρχία, οργανωτική συνοχή και μακρά εμπειρία επιβίωσης υπό καθεστώς διώξεων, στοιχεία που το διαφοροποιούν από άλλες εξόριστες αντιπολιτευτικές ομάδες.
Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση, η ίδια και το NCRI υποστηρίζουν ότι στηρίζονται οικονομικά σε δωρεές της ιρανικής διασποράς. Αν και δεν υπάρχουν αποδείξεις άμεσης κρατικής χρηματοδότησης από δυτικές κυβερνήσεις, η συχνή παρουσία πρώην υψηλόβαθμων αξιωματούχων από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη σε εκδηλώσεις τους υποδηλώνει πολιτική ανοχή και έμμεση υποστήριξη. Για τη Δύση, η Ρατζαβί προβάλλει ως μια «χρήσιμη» αντιπολιτευτική επιλογή: συγκροτημένη, προβλέψιμη και ξεκάθαρα εχθρική προς την Τεχεράνη.
Σε σύγκριση με τον βασιλικό οίκο των Παχλαβί, και ειδικότερα τον Ρεζά Παχλαβί, η Ρατζαβί εμφανίζεται πιο «έτοιμη» πολιτικά. Ενώ οι απόγονοι του τελευταίου Σάχη διαθέτουν αναγνωρισιμότητα αλλά όχι οργανωμένο μηχανισμό, το NCRI προβάλλει συγκεκριμένο σχέδιο μετάβασης, πολιτικό πρόγραμμα και διοικητική δομή, αποφεύγοντας τη ρητορική της επιστροφής στο παρελθόν.
Το βασικό μειονέκτημα παραμένει η περιορισμένη κοινωνική απήχηση στο εσωτερικό του Ιράν, καθώς το MEK κουβαλά βαριά ιστορικά φορτία, ιδιαίτερα λόγω της συνεργασίας του με το Ιράκ κατά τον πόλεμο της δεκαετίας του ’80. Ωστόσο, σε ένα ενδεχόμενο αιφνίδιας κατάρρευσης του καθεστώτος, η πολιτική δυναμική ενδέχεται να καθοριστεί λιγότερο από τη δημοφιλία και περισσότερο από την ετοιμότητα.
Η Μαριάμ Ρατζαβί μπορεί να μην αποτελεί τη δημοφιλέστερη επιλογή για το μέλλον του Ιράν, αλλά παραμένει η πιο οργανωμένη. Και σε ένα σκηνικό κενού εξουσίας, αυτό το πλεονέκτημα ίσως αποδειχθεί καθοριστικό.