Δραματικές διαστάσεις λαμβάνει η αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ώρα που η Ουάσιγκτον εμφανίζεται διχασμένη ανάμεσα στη διπλωματία και την πιθανότητα πιο άμεσης παρέμβασης.
Η οργάνωση HRANA, με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες, ανακοίνωσε ότι έχει επιβεβαιώσει μέχρι στιγμής 2.003 θανάτους από την έναρξη των ταραχών. Στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται 1.850 διαδηλωτές, 135 άτομα που συνδέονται με την κυβέρνηση, εννέα ανήλικοι κάτω των 18 ετών και εννέα πολίτες που, σύμφωνα με τα στοιχεία, δεν συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις.
Παράλληλα, η μη κυβερνητική οργάνωση Iran Human Rights (IHR), που εδρεύει στη Νορβηγία, κάνει λόγο για τουλάχιστον 734 νεκρούς διαδηλωτές, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι ο πραγματικός απολογισμός ενδέχεται να είναι πολλαπλάσιος. Όπως αναφέρει, συνεχίζουν να φτάνουν αναφορές για χιλιάδες θανάτους σε πόλεις και επαρχίες σε ολόκληρη τη χώρα, περισσότερες από δύο εβδομάδες μετά την έναρξη του κινήματος διαμαρτυρίας.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με κρίσιμες αποφάσεις. Είχε δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να «σώσουν» τους Ιρανούς διαδηλωτές, εφόσον η κυβέρνηση της Τεχεράνης καταφύγει στη βία. Τότε είχε τονίσει πως η Ουάσιγκτον είναι «έτοιμη για δράση».
Οι δηλώσεις αυτές προηγήθηκαν της πλήρους αποκάλυψης της έκτασης της καταστολής. Σήμερα, με τις εικόνες και τις αναφορές να προκαλούν παγκόσμιο σοκ, η διεθνής κοινότητα αναμένει να δει αν και πώς ο Τραμπ θα μετατρέψει τη ρητορική σε πράξη. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ, αρκέστηκε να δηλώσει ότι «μόνο ο ίδιος ο πρόεδρος γνωρίζει τι θα κάνει», αφήνοντας να αιωρείται η αβεβαιότητα.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι πρόσφατη ανάρτηση του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γραμμένη εξ ολοκλήρου με κεφαλαία γράμματα, ανέβασε σημαντικά τον πήχη. Με προτροπές προς τους διαδηλωτές να καταλάβουν κρατικούς θεσμούς και να καταγράψουν τους υπεύθυνους για τη βία, ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε την εντύπωση ότι θεωρεί πιθανή ακόμη και την πτώση του ιρανικού καθεστώτος, καταλήγοντας στη φράση «Η βοήθεια είναι στον δρόμο».
Σύμφωνα με πληροφορίες, ανώτατοι αξιωματούχοι επρόκειτο να συζητήσουν εναλλακτικές επιλογές στον Λευκό Οίκο, ενώ ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει «μερικές πολύ ισχυρές επιλογές». Με δεδομένη την πρόσφατη επιχείρηση στη Βενεζουέλα, την οποία ο ίδιος χαρακτήρισε ιστορική επιτυχία, ο πειρασμός για στρατιωτική δράση θεωρείται υπαρκτός.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν, άλλωστε, τη δυνατότητα επιθέσεων μεγάλης εμβέλειας, όπως απέδειξαν πρόσφατες αποστολές βομβαρδιστικών B-2 από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς ιρανικούς στόχους. Εναλλακτικά, στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια κυβερνοεπιχειρήσεων και μυστικών ψυχολογικών επιχειρήσεων, με στόχο την αποδιοργάνωση του ιρανικού μηχανισμού εξουσίας.
Ωστόσο, αναλυτές αποκλείουν ένα σενάριο τύπου Βενεζουέλας. Το Ιράν, ακόμη και αποδυναμωμένο, παραμένει ένα σκληραγωγημένο καθεστώς με ισχυρούς μηχανισμούς ασφαλείας. Η εξόντωση ενός προσώπου ή μια περιορισμένη επιχείρηση δύσκολα θα οδηγούσε σε κατάρρευση του συστήματος.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει αναφερθεί στο παρελθόν στην αποτυχημένη επιχείρηση διάσωσης Αμερικανών ομήρων το 1980, επί προεδρίας Τζίμι Κάρτερ, δείχνοντας ότι γνωρίζει τους κινδύνους μιας χερσαίας εμπλοκής. Το φιάσκο εκείνο είχε στοιχίσει ανθρώπινες ζωές και είχε συμβάλει καθοριστικά στην εκλογική ήττα του Κάρτερ.
Το βασικό ερώτημα παραμένει τι ακριβώς επιδιώκει σήμερα η Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με ειδικούς, ο Τραμπ πιθανόν δεν στοχεύει άμεσα στην αλλαγή καθεστώτος, αλλά στην άσκηση πίεσης για παραχωρήσεις: από τον περιορισμό της καταστολής, έως πρόοδο στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις ή ακόμη και μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε χαλάρωση των κυρώσεων.
Την ίδια ώρα, ο κίνδυνος είναι προφανής: μια αμερικανική επίθεση θα μπορούσε είτε να ενθαρρύνει τους διαδηλωτές είτε να συσπειρώσει το καθεστώς και τους υποστηρικτές του γύρω από τη σημαία. Το Ιράν έχει ήδη προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει σε οποιαδήποτε επίθεση, ενώ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό πυραυλικό οπλοστάσιο και συμμάχους στην περιοχή, όπως οι Χούθι στην Υεμένη και σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ.
Στο εσωτερικό, οι διαδηλώσεις έχουν λάβει πρωτοφανή έκταση, ξεπερνώντας γεωγραφικά, κοινωνικά και εθνοτικά όρια. Τα αιτήματα έχουν εξελιχθεί από οικονομικά σε ανοιχτά αντικαθεστωτικά, με άμεση αμφισβήτηση της εξουσίας του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Η απάντηση του κράτους ήταν ένας άνευ προηγουμένου αποκλεισμός του διαδικτύου και μαζική χρήση βίας.
Παρά την καταστολή, το κίνημα συνεχίζει χωρίς κεντρική ηγεσία – στοιχείο που το καθιστά ταυτόχρονα ανθεκτικό αλλά και πολιτικά ασαφές. Σε αυτό το κενό, ο εξόριστος Ρεζά Παχλαβί αναδεικνύεται ως συμβολική μορφή για μέρος των διαδηλωτών, όχι απαραίτητα ως πρόταση επιστροφής στη μοναρχία, αλλά ως ένδειξη απόρριψης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Το καθεστώς, από την πλευρά του, αποδίδει τις ταραχές σε ξένες συνωμοσίες και επιχειρεί να επιδείξει ισχύ με φιλοκυβερνητικές συγκεντρώσεις. Ωστόσο, μετά και τις πρόσφατες περιφερειακές συγκρούσεις, οι ισχυρισμοί αυτοί πείθουν όλο και λιγότερο.
Το συμπέρασμα που διαμορφώνεται είναι ότι, ακόμη κι αν το ιρανικό καθεστώς επιβιώσει από το παρόν κύμα διαμαρτυριών, δύσκολα θα εξέλθει αλώβητο. Χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις και άνοιγμα προς την κοινωνία και τον έξω κόσμο, η σημερινή κρίση μοιάζει περισσότερο με προάγγελο επόμενων αναταράξεων παρά με μια παρένθεση. Ένα είναι βέβαιο: το Ιράν που θα προκύψει μετά από αυτή την περίοδο δεν θα είναι το ίδιο.