Η «επόμενη ημέρα» στο Ιράν έχει πάψει να είναι ακαδημαϊκή άσκηση. Οι παρατεταμένες κινητοποιήσεις, το σοκ της στρατιωτικής σύγκρουσης των 12 ημερών με το Ισραήλ σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση, το καθεστώς εμφανίζεται πιο ευάλωτο από ποτέ. Ωστόσο, η κατάρρευση δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με ομαλή αλλαγή. Τέσσερα είναι τα σενάρια για την επόμενη μέρα:
Πρώτο σενάριο: Η λύση Παχλαβί
Ο Ρεζά Παχλαβί έχει παρουσιάσει έναν οδικό χάρτη με ένα Μεταβατικό Συμβούλιο περιορισμένης διάρκειας, δημοψήφισμα για το πολίτευμα και Συντακτική Συνέλευση. Το πλεονέκτημα του σχεδίου είναι η σαφήνεια και η δυνατότητα άμεσης διεθνούς αναγνώρισης. Παρά την ισχυρή παρουσία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το βασικό του μειονέκτημα παραμένει η έλλειψη οργανωμένης και δομημένης πολιτικής βάσης.
Για πολλούς Ιρανούς, το σύνθημα «Ζήτω ο Σάχης» δεν αποτελεί απαραίτητα νοσταλγία για το στέμμα, αλλά μια απεγνωσμένη «έξοδο από το αδιέξοδο». Παρ’ όλα αυτά, ο φόβος επιστροφής σε συγκεντρωτικά μοντέλα εξουσίας, έστω και με κοσμικό πρόσημο, παραμένει το κύριο ανάχωμα για τη νομιμοποίησή του.
Δεύτερο σενάριο: Ομοσπονδοποίηση
Εθνοτικές ομάδες, όπως Κούρδοι, Βαλούχοι, Αζέροι, κλπ, προκρίνουν ένα ομόσπονδο Ιράν με ισχυρές τοπικές αρμοδιότητες. Αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαλβίδα εκτόνωσης σε μια χώρα, όπου περίπου το 40% του πληθυσμού δεν είναι Πέρσες.
Η αποκέντρωση, σε αυτή τη λογική, δεν είναι μόνο πολιτική, αλλά και βιοποριστική. Η χρόνια κακοδιαχείριση των υδάτινων και αγροτικών πόρων έχει μετατρέψει περίπου 370.000 εκτάρια καλλιεργήσιμης γης σε αλατότοπους, επιταχύνοντας την εσωτερική μετανάστευση και την κοινωνική αποσταθεροποίηση. Στη περίπτωση αυτή, όμως, παραμονεύει ο κίνδυνος βαλκανοποίησης και σταδιακού διαμελισμού της χώρας, κυρίως στις περιφέρειες που συνορεύουν με Ιράκ, Αζερμπαϊτζάν και Πακιστάν.
Τρίτο σενάριο: Στρατιωτική… «σταθερότητα»
Σε περίπτωση αιφνίδιας αποδυνάμωσης της ανώτατης θρησκευτικής ηγεσίας, οι Φρουροί της Επανάστασης -που ελέγχουν περίπου το 50% των εσόδων από τις εξαγωγές πετρελαίου- θα μπορούσαν να κινηθούν αυτόνομα, παραμερίζοντας τους κληρικούς, για να διασφαλίσουν την επιβίωσή τους.
Ένα τέτοιο καθεστώς θα επεδίωκε πιθανότατα μια κυνική συναλλαγή με τη Δύση, προσφέροντας τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος με αντάλλαγμα την ανοχή και τη διατήρηση της ισχύος του. Θα επρόκειτο για μια «σταθερότητα» τύπου Μιανμάρ, με τον στρατό ως εγγυητή της τάξης, χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση, αλλά με υψηλή κατασταλτική ικανότητα.
Τέταρτο σενάριο: Χάος και «συριοποίηση»
Το εφιαλτικό ενδεχόμενο μιας βίαιης κατάρρευσης χωρίς οργανωμένο αντίπαλο δέος. Με τον πληθωρισμό τροφίμων να αγγίζει το 75%, η κοινωνική έκρηξη μπορεί να πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Ανταγωνιστικές φατρίες, ένοπλες πολιτοφυλακές και εθνοτικές εντάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε εμφύλιο πόλεμο, με εξωτερικές παρεμβάσεις από περιφερειακές δυνάμεις και μετατροπή του Ιράν σε πεδίο πολέμου δι’ αντιπροσώπων, απειλώντας τη ροή περίπου του 20% του παγκόσμιου πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Τα «αγκάθια»
Πέρα από τα επιμέρους σενάρια, τα εμπόδια για οποιαδήποτε μελλοντική ηγεσία είναι κοινά και διαρθρωτικά:
-Οικονομική αιμορραγία: Ένας κοινωνικός ιστός, που διαλύεται από τη διαρκή υποτίμηση και τις διεθνείς κυρώσεις.
-Περιβαλλοντικό «Day Zero»: Η λειψυδρία στην Τεχεράνη και την κεντρική ενδοχώρα έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε να εξετάζεται, σε τεχνοκρατικό επίπεδο, ακόμη και η μεταφορά της πρωτεύουσας.
-Αφοπλισμός: Το τιτάνιο έργο της ενοποίησης ή του αφοπλισμού των παραστρατιωτικών δομών, όπως οι Basij, που αριθμούν εκατομμύρια εγγεγραμμένα και ενεργά μέλη.
Η διχασμένη Δύση
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται με τη λογική της «μέγιστης πίεσης», προειδοποιώντας, ότι οποιαδήποτε περαιτέρω κλιμάκωση θα αντιμετωπιστεί «ταχύτατα». Αντίθετα, η ΕΕ δίνει έμφαση στη θεσμική μετάβαση, φοβούμενη ένα νέο προσφυγικό κύμα. Κοινός παρονομαστής -αλλά και μείζον πρόβλημα- παραμένει η ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Το Ιράν βρίσκεται σε ιστορικό σταυροδρόμι. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα αλλάξει καθεστώς, αλλά ποιο μοντέλο θα επικρατήσει… Μια συγκεντρωτική μετάβαση με διεθνή στήριξη, μια ριζική αποκέντρωση που θα αναγνωρίζει την πολυεθνική του ταυτότητα ή μια εύθραυστη δικτατορική «σταθερότητα» από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η απάντηση σε αυτό το δίλημμα θα καθορίσει την ισορροπία ισχύος σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή για τις επόμενες δεκαετίες.
ΠΗΓΗ: tomanifesto.gr