Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε με έμφαση το ενδεχόμενο απόκτησης της Γροιλανδία, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί «τον μόνο τρόπο» για να διασφαλιστεί η εθνική άμυνα των ΗΠΑ. Το επιχείρημα αυτό απορρίπτεται τόσο από τη Δανία, στην οποία ανήκει η αυτόνομη περιοχή, όσο και από τους κατοίκους της Γροιλανδίας, οι οποίοι τονίζουν ότι τυχόν ανησυχίες της Ουάσινγκτον μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω των ήδη υφιστάμενων αμυντικών συμφωνιών.
Η αντιπαράθεση αυτή αναδεικνύει τον αυξανόμενο γεωστρατηγικό ανταγωνισμό στην Αρκτική, μια περιοχή που μετατρέπεται ταχύτατα σε πεδίο στρατιωτικής, πολιτικής και τεχνολογικής αντιπαράθεσης μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων.
Η Αρκτική σε αριθμούς και κράτη
Οκτώ κράτη διαθέτουν εδάφη ή άμεση γεωγραφική παρουσία στην Αρκτική: Ρωσία, Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς, Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Φινλανδία και Ισλανδία. Η στρατιωτική τους παρουσία διαφέρει σημαντικά ως προς την κλίμακα, τις δυνατότητες και τους στόχους.
Ρωσία: Ο κυρίαρχος στρατιωτικός παίκτης
Περίπου το ήμισυ της χερσαίας Αρκτικής αποτελεί ρωσικό έδαφος. Από το 2005, η Μόσχα έχει επαναλειτουργήσει και εκσυγχρονίσει δεκάδες βάσεις σοβιετικής εποχής, τόσο στην ηπειρωτική ζώνη όσο και στα νησιά της βόρειας ακτογραμμής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το πυρηνικό πεδίο δοκιμών στη Νόβαγια Ζεμλιά, το οποίο διατηρείται σε υψηλή ετοιμότητα. Παράλληλα, η χερσόνησος Κόλα φιλοξενεί περίπου τα δύο τρίτα των ρωσικών πυρηνικών δυνατοτήτων δεύτερου πλήγματος. Στην περιοχή εδρεύει και ο Βόρειος Στόλος, με βάση το Σεβερομόρσκ, ο οποίος διαθέτει έξι από τα δώδεκα πυρηνικά υποβρύχια της χώρας.
Η πρόσβαση του Βόρειου Στόλου στον Βόρειο Ατλαντικό εξαρτάται από τη Θάλασσα του Μπάρεντς και το πέρασμα μεταξύ Σβάλμπαρντ και της βόρειας Ευρώπης, γεγονός κρίσιμο για τη ρωσική στρατηγική.
ΗΠΑ και Καναδάς: Κοινή άμυνα και αρκτική επέκταση
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς συνεργάζονται από το 1957 στο πλαίσιο της NORAD, η οποία βρίσκεται σε διαδικασία εκσυγχρονισμού. Ο Καναδάς επενδύει σε νέα συστήματα ραντάρ αρκτικής κάλυψης, ενώ ο Τραμπ έχει συνδέσει τη Γροιλανδία με το σχέδιο αντιπυραυλικής άμυνας Golden Dome.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν στη βόρεια Γροιλανδία τη Διαστημική Βάση Πιτουφίκ, βάσει αμυντικής συμφωνίας με τη Δανία. Το κύριο βάρος των αμερικανικών δυνάμεων βρίσκεται ωστόσο στην Αλάσκα, με οκτώ βάσεις και περίπου 22.000 στρατιωτικούς. Ο Καναδάς διατηρεί πέντε βάσεις στην Αρκτική, συμπεριλαμβανομένου του Άλερτ, του βορειότερου μόνιμα κατοικημένου οικισμού στον κόσμο.
Δανία: Περιορισμένες δυνάμεις, κρίσιμη γεωγραφία
Παρά τη ρητορική Τραμπ, η Δανία διατηρεί μόνιμη στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία. Το σώμα Sirius, γνωστό για τις περιπολίες με έλκηθρα σκύλων, δρα στη βορειοανατολική Γροιλανδία, ενώ η Κοινή Αρκτική Διοίκηση (JAC), με έδρα το Νουούκ, συντονίζει περίπου 150 στρατιωτικούς και πολιτικούς.
Σκανδιναβία και Βόρειος Ατλαντικός
Η Σουηδία και η Φινλανδία δεν διαθέτουν εκτεταμένες αρκτικές βάσεις, αλλά διατηρούν κρίσιμες αεροπορικές και χερσαίες εγκαταστάσεις κοντά ή εντός του Αρκτικού Κύκλου. Η Νορβηγία, από την πλευρά της, λειτουργεί ως βασικός κόμβος του ΝΑΤΟ στον Βόρειο Ατλαντικό, με αεροπορικές και ναυτικές βάσεις, καθώς και υποδομές υποδοχής συμμαχικών ενισχύσεων.
Η Ισλανδία, αν και δεν διαθέτει στρατό, φιλοξενεί συμμαχικές δυνάμεις στην αεροπορική βάση Κέφλαβικ, διασφαλίζοντας τον έλεγχο του εναέριου χώρου στον Βόρειο Ατλαντικό.
Η συζήτηση για τη Γροιλανδία δεν αφορά απλώς ένα νησί, αλλά τη συνολική αναδιάταξη ισχύος στην Αρκτική. Οι υπάρχουσες στρατιωτικές υποδομές δείχνουν ότι η περιοχή είναι ήδη βαριά στρατιωτικοποιημένη, γεγονός που ενισχύει τα επιχειρήματα όσων απορρίπτουν το αφήγημα ότι μόνο η «απόκτηση» της Γροιλανδίας μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια των ΗΠΑ.