Η μερική υπαναχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ στο ζήτημα της Γροιλανδίας μπορεί να αποσυμπίεσε το κλίμα στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, ωστόσο δεν αρκούσε για να καλύψει το βαθύτερο πρόβλημα: το ρήγμα εμπιστοσύνης που έχει πλέον καταγραφεί στις σχέσεις Ευρώπης–Ουάσινγκτον.
Οι ευρωατλαντικές σχέσεις βρίσκονται σε φάση δοκιμασίας και, όπως γνωρίζουν καλά οι διπλωμάτες, η εμπιστοσύνη αποτελεί το σπανιότερο και ισχυρότερο «νόμισμα» στη διεθνή πολιτική. Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ο Κυριάκος Μητσοτάκης κινήθηκε σε μια λεπτή γραμμή ισορροπιών: από τη μία υπερασπίστηκε με σαφήνεια την ευρωπαϊκή ενότητα και το διεθνές δίκαιο, από την άλλη άφησε ανοιχτό ένα περιορισμένο παράθυρο διαλόγου με την Ουάσινγκτον.
Το «Συμβούλιο Ειρήνης» και οι ευρωπαϊκές επιφυλάξεις
Στο επίκεντρο βρέθηκε το αποκαλούμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ στο Νταβός, προκαλώντας αμηχανία και αντιδράσεις σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο Έλληνας πρωθυπουργός κατέστησε σαφές ότι ενδεχόμενη ευρωπαϊκή συμμετοχή θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις: εφόσον η εμπλοκή των 13 προσκεκλημένων χωρών περιοριστεί αποκλειστικά στην ανοικοδόμηση της Γάζας και δεν υποκαθιστά ή παρακάμπτει τον ΟΗΕ.
Το μήνυμα της Αθήνας –το οποίο συμμερίζονται Βερολίνο, Ρώμη, χώρες της Βαλτικής και Σκανδιναβικές κυβερνήσεις– είναι σαφές: η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν νομιμοποιεί παράλληλες δομές παγκόσμιας διακυβέρνησης. Ιδίως όταν η Ελλάδα, έχοντας μόλις εκλεγεί μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, δίνει ιδιαίτερο βάρος στον ρόλο και τη θεσμική πρωτοκαθεδρία του ΟΗΕ.
Γροιλανδία, ΝΑΤΟ και σπάνιες γαίες: τα ανοιχτά ερωτήματα
Παρά τη βελτίωση του κλίματος μετά τις διευκρινίσεις Τραμπ, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξακολουθούν να διαβάζουν διαφορετικά τη «συμφωνία» που προέκυψε μετά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας ΗΠΑ–Δανίας του 1951, στον ρόλο που θα κληθούν να διαδραματίσουν τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ για την ασφάλεια της νήσου, αλλά και –κυρίως– στη διαχείριση των στρατηγικών πόρων και των σπάνιων γαιών της Γροιλανδίας.
Μητσοτάκης: «Λειτουργικές σχέσεις, χωρίς μη αναστρέψιμες επιλογές»
Στη συνέντευξη Τύπου μετά τη Σύνοδο, ο πρωθυπουργός αναγνώρισε ανοιχτά ότι οι ευρωατλαντικές σχέσεις έχουν περάσει περίοδο αναταράξεων, επιμένοντας ωστόσο στην ανάγκη να διατηρηθούν σε λειτουργικό επίπεδο.
Όπως τόνισε, η Ευρώπη οφείλει να επιδιώκει συνεργασία με καλή πίστη, αποφεύγοντας κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε στρατηγικά αδιέξοδα. Παράλληλα, σημείωσε ότι το κλίμα βελτιώθηκε μετά τη ρητή διαβεβαίωση Τραμπ πως δεν θα επιβληθούν νέοι δασμοί και –κυρίως– πως δεν τίθεται ζήτημα στρατιωτικής επέμβασης σε έδαφος που ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας.
Αρκτική και στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην Αρκτική, την οποία ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε ζήτημα παγκόσμιας και ευρωατλαντικής ασφάλειας. Υπογράμμισε ότι απαιτείται στενή συνεργασία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, ώστε να αποτραπεί η ενίσχυση της κινεζικής ή ρωσικής επιρροής στην περιοχή.
Για τη Γροιλανδία, οι «κόκκινες γραμμές» της Αθήνας είναι αδιαπραγμάτευτες: καμία αμφισβήτηση της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας της, με τις όποιες ρυθμίσεις να αποφασίζονται αποκλειστικά από τη Δανία και την ίδια τη Γροιλανδία.
Από τις αξίες… στην αξία της ισχύος
Κλείνοντας, ο πρωθυπουργός επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, υπενθυμίζοντας ότι η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες χώρες που στήριξαν αυτή την κατεύθυνση.
«Η Ευρώπη πρέπει να μεταβεί από την ισχύ των αξιών της στην αξία της ισχύος της», σημείωσε, συνδέοντας ευθέως την ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τη γεωπολιτική παρουσία της Ένωσης σε έναν κόσμο αυξανόμενων αβεβαιοτήτων.