Παρά τις βαθιές και διαχρονικές τους διαφωνίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Ουκρανία προσέρχονται στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι έχοντας, αυτή τη φορά, μια σπάνια σύμπτωση εκτιμήσεων. Στην πρώτη τριμερή συνάντηση από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής το 2022, και οι τρεις πλευρές αναγνωρίζουν ότι η διαπραγμάτευση έχει πλέον συμπυκνωθεί σε ένα και μόνο εκκρεμές ζήτημα.
Το ζήτημα αυτό είναι εδαφικό και αφορά την ανατολική ουκρανική περιοχή του Ντονμπάς. Ωστόσο, με βάση τις δημόσιες τοποθετήσεις πριν από την έναρξη των συνομιλιών, η επίλυσή του δεν διαφαίνεται άμεση.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι «όλα έχουν να κάνουν με το ανατολικό τμήμα της χώρας μας, όλα έχουν να κάνουν με τη γη», αναφερόμενος στο μακροχρόνιο αίτημα της Μόσχας να παραδώσει το Κίεβο τα τμήματα του Ντονμπάς που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό ουκρανικό έλεγχο.
Παρά τις δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ότι μια συμφωνία είναι «κοντά», ο Ζελένσκι επανέλαβε ότι η Ουκρανία δεν είναι έτοιμη να παραχωρήσει τμήματα της επικράτειάς της. Από τη ρωσική πλευρά, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ ξεκαθάρισε ότι ούτε η Μόσχα προτίθεται να συμβιβαστεί, προειδοποιώντας πως δεν μπορεί να υπάρξει μακροπρόθεσμη διευθέτηση χωρίς επίλυση του εδαφικού ζητήματος, επαναλαμβάνοντας ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να επιδιώκει τους στόχους της «στο πεδίο της μάχης» μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία.
Τι είναι το Ντονμπάς
Το Ντονμπάς περιλαμβάνει τις ανατολικές ουκρανικές περιοχές Ντόνετσκ και Λουχάνσκ, οι οποίες αποτέλεσαν επί δεκαετίες τη βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας. Η περιοχή είναι πλούσια σε άνθρακα, διαθέτει εκτεταμένες μεταλλουργικές υποδομές, εύφορα γεωργικά εδάφη και σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, ενώ συνδέεται στρατηγικά με τη Θάλασσα του Αζόφ.
Γιατί η Ρωσία διεκδικεί το Ντονμπάς
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει το δικαίωμα της Ουκρανίας να υφίσταται ως ανεξάρτητο κράτος, απορρίπτοντας την κυριαρχία που απέκτησε το 1991 μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Έχει υποστηρίξει ότι Ουκρανία και Ουκρανοί αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης «ιστορικής Ρωσίας» και έχει κατηγορήσει, χωρίς διεθνή τεκμηρίωση, το Κίεβο για «γενοκτονία» κατά ρωσόφωνων πληθυσμών.
Ιστορικά, το Ντονμπάς υπήρξε η περιοχή με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση ρωσόφωνου πληθυσμού στην Ουκρανία και το πρώτο πεδίο της ρωσικής αποσταθεροποιητικής εκστρατείας ήδη από το 2014.
Από το 2014 στην πλήρη εισβολή
Το 2014, η Ρωσία προσάρτησε παράνομα τη Κριμαία, ενώ ταυτόχρονα υποστήριξε πολιτικά, στρατιωτικά και επιχειρησιακά φιλορώσους αυτονομιστές στο Ντονμπάς. Οι τελευταίοι κατέλαβαν τμήματα των περιοχών Ντόνετσκ και Λουχάνσκ, εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία του τότε ουκρανικού κράτους.
Σε ένα από τα πιο φονικά περιστατικά του πολέμου, αυτονομιστές κατέρριψαν την πτήση MH17 με ρωσικό πύραυλο Buk, σκοτώνοντας 298 ανθρώπους. Η Μόσχα αρνείται την ευθύνη, ωστόσο ολλανδικό δικαστήριο καταδίκασε δύο Ρώσους και έναν Ουκρανό αυτονομιστή για μαζική δολοφονία.
Τον Φεβρουάριο του 2022, η Ρωσία αναγνώρισε τις λεγόμενες «Λαϊκές Δημοκρατίες» Ντόνετσκ και Λουχάνσκ και, τρεις ημέρες αργότερα, εξαπέλυσε πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία.
Η στρατιωτική εικόνα σήμερα
Παρά τη σημαντική υπεροχή σε ανθρώπινο δυναμικό και οπλικά συστήματα, η Ρωσία δεν έχει καταφέρει να καταλάβει πλήρως το Ντονμπάς. Ελέγχει σχεδόν το σύνολο της περιοχής Λουχάνσκ, αλλά μόνο περίπου το 70% του Ντόνετσκ, ύστερα από μάχες εξαιρετικά υψηλού κόστους.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι 20.000–25.000 Ρώσοι στρατιώτες σκοτώνονται κάθε μήνα, ενώ το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου εκτιμά ότι, με τον σημερινό ρυθμό, η Μόσχα θα χρειαστεί τουλάχιστον 18 μήνες για να καταλάβει τα υπόλοιπα εδάφη.
Τι θα σήμαινε για την Ουκρανία η απώλεια του Ντονμπάς
Ο Ζελένσκι έχει ξεκαθαρίσει ότι μόνιμες εδαφικές παραχωρήσεις δεν είναι διαπραγματεύσιμες, καθώς θα παραβίαζαν το διεθνές δίκαιο. Το Κίεβο, με την υποστήριξη ευρωπαϊκών κρατών, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναγνώρισης της παρούσας στρατιωτικής πραγματικότητας στο πλαίσιο μιας συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Ωστόσο, η απώλεια του υπόλοιπου Ντονμπάς θα αποδυνάμωνε σοβαρά την άμυνα της χώρας, καθώς η περιοχή συγκεντρώνει τη βιομηχανική, συγκοινωνιακή και αμυντική ραχοκοκαλιά της ανατολικής Ουκρανίας.
Τι έχει προταθεί μέχρι στιγμής
Λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Ο Ζελένσκι έχει αναφέρει ότι η συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι μπορεί να προσφέρει «παραλλαγές». Τον Δεκέμβριο, αποκάλυψε ότι αμερικανική πρόταση προέβλεπε τη δημιουργία «ελεύθερης οικονομικής ζώνης» στα ελεγχόμενα από το Κίεβο τμήματα του Ντονμπάς, με αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας και αποχώρηση της Ουκρανίας από την περιοχή.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν επιβεβαιώσει επισήμως την πρόταση, ενώ δεν είναι σαφές αν η Ρωσία θα τη δεχόταν.
Η ζωή υπό ρωσική κατοχή
Σύμφωνα με εκθέσεις του ΟΗΕ, διεθνών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μαρτυρίες κατοίκων, στις κατεχόμενες περιοχές καταγράφονται αυθαίρετες κρατήσεις, βασανιστήρια, αναγκαστικές εξαφανίσεις, σεξουαλική βία και πλήρης καταστολή πολιτικών δικαιωμάτων.
Η Ρωσία απορρίπτει τις κατηγορίες, ωστόσο η τελευταία έκθεση του ΟΗΕ (Νοέμβριος) καταλήγει ότι οι ρωσικές κατοχικές αρχές παραβιάζουν θεμελιώδεις διατάξεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Κάτοικοι δηλώνουν ότι εξαναγκάζονται να αποδεχθούν ρωσικά διαβατήρια, διαφορετικά κινδυνεύουν να χάσουν περιουσίες και πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, ενώ παιδιά υπόκεινται σε προγράμματα ιδεολογικής «επανεκπαίδευσης».
Με πληροφορίες από CNN