Έντονο εκνευρισμό έχει προκαλέσει στην Τουρκία το σχέδιο κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προβλέπει προτεραιότητα σε προϊόντα αυτοκινητοβιομηχανίας με σήμανση «Made in Europe» στις δημόσιες προμήθειες. Η Άγκυρα εκφράζει ανησυχία ότι, εφόσον εφαρμοστεί, ο κανονισμός θα πλήξει σοβαρά τις οικονομικές της σχέσεις με την ΕΕ, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την πρόσβαση τουρκικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αγορά.
Σύμφωνα με το Middle East Eye, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέστειλε τον προηγούμενο μήνα επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκφράζοντας επισήμως τις ανησυχίες του για το υπό διαμόρφωση σχέδιο. Όπως αναφέρουν πηγές με γνώση του θέματος, η επιστολή εστάλη στις 4 Δεκεμβρίου και εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της τουρκικής πλευράς να προειδοποιήσει ότι η αντιμετώπιση της Τουρκίας ως «τρίτης χώρας» σε τέτοιες πρωτοβουλίες θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες για τις περιφερειακές αλυσίδες εφοδιασμού και για την Τελωνειακή Ένωση ΕΕ–Τουρκίας.
Το σχέδιο κανονισμού που επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει τον αποκλεισμό μη ευρωπαϊκών φορέων από τις δημόσιες προμήθειες ή, εναλλακτικά, την ανάθεση συμβάσεων αποκλειστικά σε ευρωπαϊκές εταιρείες. Οι δημόσιες προμήθειες αντιστοιχούν περίπου στο 15% της συνολικής ευρωπαϊκής αγοράς, γεγονός που καθιστά το μέτρο ιδιαίτερα κρίσιμο για τις εξαγωγικές οικονομίες.
Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως «εγχώρια και εθνική», αντανακλώντας την πρόθεση της ΕΕ να ενισχύσει τις δικές της βιομηχανίες απέναντι στις πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω δασμών, αλλά και στον αυξανόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό. Ωστόσο, η επιλογή της ονομασίας «Made in Europe» —και όχι «Made in EU»— έχει δημιουργήσει ερωτήματα σχετικά με το ποιες χώρες θεωρούνται μέρος της «Ευρώπης» στο πλαίσιο του κανονισμού.
Σύμφωνα με πηγές που παρακολουθούν τις διαβουλεύσεις, ο ορισμός της Ευρώπης περιορίζεται στα κράτη-μέλη της ΕΕ και στις χώρες της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Ζώνης, δηλαδή την Ισλανδία, τη Νορβηγία και το Λιχτενστάιν, εξαιρώντας την Τουρκία. Παρά ταύτα, ο κανονισμός προβλέπει ότι η ΕΕ θα τηρεί τις διεθνείς της υποχρεώσεις, με εκπροσώπους επιχειρηματικών κύκλων να επισημαίνουν ότι η Τελωνειακή Ένωση με την Τουρκία θα έπρεπε να εμπίπτει σε αυτό το πλαίσιο. Παράλληλα, αφήνεται ανοικτό ένα «παράθυρο» εξαιρέσεων για χώρες που διαθέτουν συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την ΕΕ, ανάλογα με τα προϊόντα.
Το σχέδιο κανονισμού αναμένεται να συζητηθεί στο Συμβούλιο της ΕΕ στις 28 Ιανουαρίου. Πηγές προσκείμενες στη διαδικασία αναφέρουν ότι η νομοθεσία δεν έχει ακόμη επικυρωθεί και ότι η επίτευξη συναίνεσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο θα μπορούσε να απαιτήσει μήνες, ακόμη και έως έναν χρόνο.
Βάσει του σχεδίου, η ΕΕ σκοπεύει να εισαγάγει ελάχιστες απαιτήσεις τοπικής προέλευσης στις δημόσιες αγορές βασικών τεχνολογιών πράσινης ενέργειας, όπως μπαταρίες, ανεμογεννήτριες και ηλεκτρικά οχήματα. Σε αυτό το πλαίσιο, η χαμηλότερη τιμή δεν θα αποτελεί πλέον το μοναδικό κριτήριο για την ανάθεση συμβάσεων, όπως για παράδειγμα στην προμήθεια στόλων δημόσιων λεωφορείων ή οχημάτων.
Στην Άγκυρα, οι ανησυχίες επικεντρώνονται κυρίως στις επιπτώσεις για την Τελωνειακή Ένωση, η οποία ισχύει από το 1995 και καλύπτει τα βιομηχανικά προϊόντα και τα επεξεργασμένα αγροτικά αγαθά. «Αν η Τουρκία αποκλειστεί από αυτό το πρόγραμμα, θα σήμαινε ουσιαστικά το τέλος της Τελωνειακής Ένωσης για πολλές από τις βιομηχανίες μας, ιδιαίτερα στον τομέα των ανταλλακτικών αυτοκινήτων», έγραψε χαρακτηριστικά ο σύμβουλος επιχειρήσεων Ουσάλ Σαχμπάζ.
Το διακύβευμα είναι σημαντικό: το 2025 οι τουρκικές εξαγωγές αυτοκινήτων προς την ΕΕ ανήλθαν σε περίπου 30 δισ. δολάρια, αντιπροσωπεύοντας το 72% των συνολικών εξαγωγών του κλάδου, συμπεριλαμβανομένων ανταλλακτικών και εξαρτημάτων.
Την ίδια ώρα, τουρκικά επιχειρηματικά στελέχη έχουν ξεκινήσει περιοδείες σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, επιχειρώντας να ασκήσουν πίεση ώστε η Τουρκία να μη βρεθεί εκτός της νέας πολιτικής. Υπενθυμίζεται ότι παρόμοιος αποκλεισμός είχε σημειωθεί και στον τομέα της άμυνας, με το πρόγραμμα «SAFE» της ΕΕ, όπου —παρά μερικά ανοίγματα— εμπόδια, με τη στήριξη κυρίως της Γαλλίας, δεν ξεπεράστηκαν πλήρως.
Σύμφωνα με το T24, η Γαλλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του οικονομικού λόμπι υπέρ του «Made in Europe». Ωστόσο, περίπου δώδεκα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Τσεχία και οι χώρες της Βαλτικής, ζητούν προσεκτική διατύπωση του κανονισμού, εκφράζοντας φόβους για αυξήσεις τιμών, διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού και περιορισμό του ανταγωνισμού.
Πηγές: Middle East Eye, T24